Британдық Анти-Астық Заңдары Лигасы: Саяси қозғалыстың тарихы

Кіріспе

Ұлыбританиядағы бұрынғы саяси қозғалыс

Астыққа қарсы заң лигасы – Ұлыбританиядағы халыққа ұнамайтын Астық заңдарын жоюға бағытталған, табысты саяси қозғалыс болды. Бұл заңдар импортталған бидайға салық салу арқылы жер иелерінің мүдделерін қорғап, фабрика иелері еңбекақыны төмендетуге тырысқан кезде нан бағасын көтерді. Лига – бүкіл ел бойынша орта тап өкілдерінен құралған ұйым, ол көптеген митингілер өткізіп, парламентті астық заңдарын жоюға көндіру үшін күрес қажет деген идеяны таратты. Оның ұзақ мерзімді мақсаттары феодалдық жеңілдіктерді жоюды қамтыды, оларды прогреске кедергі келтіретін, экономикалық жағдайды нашарлататын және бостандықты шектейтін нәрсе деп сынады. 1846 жылы сэр Роберт Пил астық заңдарын жою үшін сәтті күрес бастағанда Лиганың рөлі шамалы болды. Дегенмен, оның тәжірибесі Ұлыбританияда және басқа да демократиялық елдерде кеңінен қабылданды, бұл халықтық қолдауы бар саяси қысым тобын қалай ұйымдастырудың үлгісі болды.

Астық заңдары

Астық заңдары 1815 жылы енгізілген импортталған астыққа салынатын салықтар еді. Бұл заңдар шын мәнінде азық-түлік бағасын көтерді және саяси күші ауылдық Британиядан кем қалалық топтардың қарсылығына ұшырады. Бастапқыда астық заңдары шетелдік астықты төрт шеңгелінен (quarter) 80 шиллингтен төмен бағамен импорттауға тыйым салған, бірақ 1828 жылы бұл жүйе жылжымалы баға шкаласымен алмастырылды. Мұндай импорттық баждар азық-түлік тапшылығы болған кезде де, басқа елдерден астық импорттауды қымбатқа түсірді. Лига бұл заңдарға қарсы халық пен элитаның пікірін өзгертуге жауапты болды. Бұл – бүкіл елді қамтыған, орта таптың мұралық құндылықтарына негізделген күрес болды. Тарихшы Аса Бриггстің айтуынша, оның бас серкесі Ричард Кобден заңды жою төрт маңызды мәселені бірден шешетінін уәделеді: Біріншіден, ол өндірушілерге өнім сатуға мүмкіндік беріп, олардың өркендеуіне кепілдік береді. Екіншіден, азық-түлік бағасын төмендетіп, тұрақты жұмыспен қамтамасыз ету арқылы «Англияның әлеуметтік жағдайы» мәселесін шешеді. Үшіншіден, қалалық және өнеркәсіптік аймақтарда өнімге сұранысты арттыру арқылы ағылшын ауыл шаруашылығын тиімдірек етеді. Төртіншіден, өзара тиімді халықаралық сауда арқылы халықаралық ынтымақ пен бейбітшіліктің жаңа дәуірін ашады. Осы төрт тиімді шешімге кедергі келтіретін жалғыз нәрсе – жер иелерінің өзімшілдігі мен біліксіздігі, «наны қымбатқа сататын, принципсіз, сезімсіз, ашкөз және тонаушы олигархия» еді.

Лигасы

Алғашқы Антикорнзаңдық қауымдастық 1836 жылы Лондонда құрылды; бірақ 1838 жылға дейін барлық жергілікті қауымдастықтарды біріктіретін ұлттық Лига құрылған жоқ, оның басшыларының арасында Ричард Кобден мен Джон Брайт болды. Кобден – басты стратегияшы, ал Брайт – көрнекті шешен. Томас Перронет Томпсон – Лиганың белсенді өкілі, ол памфлеттер, газет мақалалары, хат алмасу, сөздер және жергілікті жоспарлау жиналыстары арқылы халық пікірін жұмылдыруда мамандық танытты. Лиганың штаб-пәтері Манчестерде орналасқан, және оны көптеген өнеркәсіпшілер, әсіресе тоқыма өнеркәсібі қолдады. Лига британдық аболиционистер тарапынан әріден дамытылған тактикалардың көптеген түрлерін қабылдады, сонымен қатар моральдық реформаның беделін қайта жаңартуға тырысты. Олардың арасында әсерлі жиналыстар мен нақты дәлелдермен жазылған трактаттарды пайдалану болды: 1843 жылы ғана 800 қызметкер тоғыз миллион дана таратты. Лига қаржылық күші мен сайлау кампаниясының ресурстарын пайдаланып, протекционистерді қосымша сайлауларда жеңді, Лига жақтастарына 40 шиллингтік еркін иелік беру арқылы оларды сайлауға қатысуға мүмкіндік берді. 1843 жылғы Солсберидегі сайлаудағы ең көзге түсетін ұлттық күш-жігердің бірі осы болды. Оның үміткері жеңіліске ұшырады және сайлаушыларды еркін саудаға көндіре алмады. 1830-шы жылдардағы саяси партиялар «еркін сауданы» қолдау үшін үлкен қалаларды басты назарға алды. Алайда, Лига саяси тактикасын өзгертуге көмектесетін сабақтар алды. Ол жеңіске жету мүмкіндігі жоғары сайлауларға назар аударуды үйренді. Дегенмен, Лиганың сайлау округтерінде үміткер болу мүмкіндігі шектеулі болды, ал 1846 жылғы соңғы оқиғадағы оның рөлі көбінесе қолайлы пікір қалыптастыру болды. 1845 жылы вигтік партияның көшбасшысы лорд Джон Расселл Лиганы қанағаттандырудың жалғыз жолы ретінде астық салымын толық жоюды жариялады; ал торилік партияның көшбасшысы сэр Роберт Пил де Кобденнің Лиганың ойлау жолымен жеке түрде келісті. Шешімді қабылдау кезінде Пил парламент арқылы, жалпы сайлау өткізбей (кезең-кезеңмен) күшін жойды, бұл Кобден мен Брайттың ризашылығын тудырды. Содан кейін Лига өзін таратуға дайындалды. 1852 жылғы торилердің жеңісі Лиганы қайта жаңғыртуға дайындық жасады, бірақ протекционистік күштерді бақылау үшін; және Дизраэлидің 1852 жылғы бюджетінен кейін ғана Кобден Джордж Уилсонға хат жаза алды: «Бюджет ақыры қорғаумен дауды аяқтады. Лига қалаған кезде таратылуы мүмкін». Оның көптеген мүшелері одан кейін либералдық партияда саяси белсенділігін жалғастырды, толыққанды еркін сауда экономикасын құруды мақсат етті. В. Х. Шалонер 1846 жылғы күшін жоюдың маңызды бұрылыс болғанын, еркін сауданы 20-ғасырға дейінгі ұлттық саясатқа айналдырғанын және «Манчестер мектебінің» өнеркәсіптік мүдделерінің протекционистік ауыл шаруашылығы мүдделерінен басымдығын көрсеткенін айтады. Оның сөзіне сәйкес, бұл 1850 және 1860 жылдары бидай бағасын тұрақтандырды; бірақ 1870 жылдан 1894 жылға дейін бидай бағасының төмендеуіне басқа техникалық жаңалықтар себеп болды.

The first Anti–Corn Law Association was set up in London in 1836; but it was not until 1838 that the nationwide League, combining all such local associations, was founded, with Richard Cobden and John Bright among its leaders. Cobden was the chief strategist; Bright was its great orator. A representative activist was Thomas Perronet Thompson, who specialized in the grass roots mobilisation of opinion through pamphlets, newspaper articles, correspondence, speeches, and endless local planning meetings. The League was based in Manchester and had support from numerous industrialists, especially in the textile industry. The League borrowed many of the tactics first developed by British abolitionists, while also attempting to replicate its mantle of moral reform. Among these were the use of emotionally charged meetings and closely argued tracts: nine million were distributed by a staff of 800 in 1843 alone. The League also used its financial strength and campaign resources to defeat protectionists at by elections by enfranchising League supporters through giving them a 40 shilling freehold: the strategy certainly alarmed the Tories. One of the most nationally visible efforts came in the 1843 election in Salisbury. Its candidate was defeated, and it was unable to convince voters regarding free trade. The political parties in the 1830s targeted bigger cities for more support on 'free trade'. However, the League did learn lessons that helped to transform its political tactics. It learned to concentrate on elections where there was a good expectation of victory. Nevertheless, the League had a restricted capability for contesting electoral seats, and its role in the final act of 1846 was largely that of creating a favourable climate of opinion. 1845 saw Lord John Russell, the Whig leader, declare for complete repeal of the corn duty as the only way to satisfy the League; while the Tory leader, Sir Robert Peel, had also been privately won over by Cobden's reasoning to the league's way of thinking. When the crunch came, Peel put through a (staggered) repeal through Parliament without a general election, to the applause of Cobden and Bright. The League then prepared to dissolve itself. The Tory victory of 1852 saw preparations to revive the League, however, in order to keep a watching brief on Protectionist forces; and it was only after Disraeli’s 1852 budget that Cobden felt able to write to George Wilson: “The Budget has finally closed the controversy with Protection The League may be dissolved when you like”. Many of its members thereafter continued their political activism in the Liberal Party, with the goal of establishing a fully free trade economy. W. H. Chaloner argues that the repeal in 1846 marked a major turning point, making free trade the national policy into the 20th century, and demonstrating the power of "Manchester school" industrial interests over protectionist agricultural interests. He says repeal stabilized wheat prices in the 1850s and 1860s; however other technical developments caused the fall of wheat prices from 1870 to 1894.

Басқа лоббистік ұйымдар үшін үлгі

Лига саяси салада алғашқы күшті ұлттық лоббилік топтың пайда болуын белгіледі, оның орталықтандырылған кеңсесі, мақсаттағы тұрақтылық, мол қаржыландыру, өте күшті жергілікті және ұлттық ұйым, сондай-ақ бір мақсатқа бағытталған, адал басшылары болды. Ол Парламентке депутаттар сайлады. Оның көптеген тәсілдері жаңашыл болды, ал кейбіреулері құлдыққа қарсы қозғалыстан алынған. Бұл реформалар кейінгі реформалық қозғалыстардың үлгісіне айналды. Лиганың моделі Ланкаширдегі тегін, жергілікті қаржыландырылатын және басқарылатын зайырлы білім беруді қолдау мақсатымен Ланкашир мемлекеттік мектептер қауымдастығының құрылуына әкелді. Кейін ол Ұлттық мемлекеттік мектептер қауымдастығына айналды. Ұлттық зайырлы білім беру тіпті радикалдық топтардың арасында да даулы мәселе болғандықтан, ол аз ғана жетістікке жетті. Дегенмен, ол Либералдық партияны еркіндік философиясынан интервенционистік сипаттағыға өзгертті. Тарихшы А.К. Хоу былай деп мәлімдейді:
Тарихшылар Пильдің астық заңдарын жою туралы шешіміне Лиганың қаншалықты әсер еткені туралы әлі де келіспесе де, XIX ғасырдағы бір мәселелік қысым топтарының ең табыстысы оның ынта-жігерді, қолдауды және беспрецедентті қаржылық көмекті қамтамасыз ету қабілеті болды. Оның әлеуеті толыққанды іске асырылмаса да, парламенттік емес орта таптың ұйымы саясатты қайта қалыптастыра алатынын көрсетті, бұл белгілі бір кәсіпкер саясаткерлердің аристократияға қарсы мақсаттарын көрсетеді. Ол көптеген түрлі қысым топтарының үлгісі болды, мысалы, Ұлыбритания альянсы, Ұлттық білім беру лигасы, Әскери-теңіз лигасы, Ирландиядағы жалға алушылар лигасы және Пьемонттағы Ұлттық қоғам, сондай-ақ еркін саудамен байланысты, Эдвардтық тарифтік реформа лигасы және еркін сауда одағы, ал 1950 жылдары С.У. Александрдың «Қымбат азыққа қарсы лигасы». Франция, Германия, Төмен елдер, Испания және АҚШ-та да осы үлгіге еліктеушілер табылды. Лига парламенттік саясаттың ландшафтын уақытша өзгертті, бірақ ол британдық саяси мәдениетінде еркін саудаға деген жандара халықтық сүйіспеншілікті қалыптастырды, ол XX ғасырдың басына дейін сақталды.

The League marked the emergence of the first powerful national lobbying group into politics, one with a centralized office, consistency of purpose, rich funding, very strong local and national organization, and single minded dedicated leaders. It elected men to Parliament. Many of its procedures were innovative, while others were borrowed from the anti slavery movement. It became the model for later reform movements. The model of the League led to the formation of the Lancashire Public School Association to campaign for free, locally financed and controlled secular education in Lancashire. It later became the National Public School Association. It had little success because national secular education was a divisive issue even among the radical groups. However, it did help convert the Liberal Party from its laissez faire philosophy to that of a more interventionist character. Historian A. C. Howe argues:
Although historians remain divided on the impact of the league on Peel's decision to abandon the corn laws it was undoubtedly, in appearance, the most successful of nineteenth century single issue pressure groups, in its ability to generate enthusiasm, support, and unparalleled financial backing. Although its potential was not realized, it had shown the capacity for an extra parliamentary middle class organization to reshape politics so as to reflect the anti aristocratic objectives of a determined band of entrepreneurial politicians. It remained the model for many diverse pressure groups, for example, the United Kingdom Alliance, the National Educational League, the Navy League, the Tenant League in Ireland, and the National Society in Piedmont, as well as those specifically related to free trade, including the Edwardian Tariff Reform League and Free Trade Union, and in the 1950s S. W. Alexander's Anti Dear Food League. It also inspired imitators in France, Germany, the Low Countries, Spain, and the United States. The league had only temporarily reshaped the landscape of parliamentary politics but it had helped create a vibrant popular attachment to free trade within British political culture that would last well into the twentieth century.

Сыншылар

Томас Карлайл жүгері заңдарына қарсы болғанына қарамастан, лиганы қолдау туралы шақыруларды қабылдамады. Ол Томас Баллантайнға 1840 жылдың қаңтарында былай деп жазды: "Жүгері заңдарының жойылуы орта таптар мен өндірістік капиталистер үшін, төменгі таптардың жағдайына қарағанда көбірек себеп болып көрінеді, – олардың қиын әлеуметтік жағдайы, бірнеше жылға жеңілдетілгенімен, менің ойымша, осы арқылы толығымен емделмейді, тіпті басқа шараларсыз, емделу жолына да нақтырақ бағытталмайды". Р. С. Суртис 1845 жылғы "Хиллингдон Холл" романында лиганы сатиралады. Оның кокни басты кейіпкері "оның әрекеттеріндегі алдау – пайдакүнемдік жеке мүдделердің айқын белгісі" дейді; ал алаяқ актер Лиганың жалақылы лекторы ретінде бейнеленеді: "Сізге ештеңе жасаудың қажеті жоқ, тек сол ескі әңгімені қайта-қайта айтыңыз. Егер адам Рождестволық шоттарын төлей алмаса, оны астық салығына байланысты деп айтыңыз."

Ғылыми зерттеулер

Аусубель, Герман. Джон Брайт: Викториялық реформатор (1966), стандартты ғылыми өмірбаян; онлайн
Бриггс, Аса. Қазіргі Англияның қалыптасуы 1783–1867: Жақсарту дәуірі (1959) 312–325 бб., қысқаша түсіндірме тарихы; онлайн
Бриггс, Аса. "Кобден және Брайт" Тарих бүгін (1957 ж. тамыз) 7#8 496–503 бб.
Шалонер, В. Х. "Көніс заңына қарсы лига", Тарих бүгін (1968) 18#3 196–204 бб.
Эдсалл, Николас С. Ричард Кобден, тәуелсіз радикал (Гарвард университетінің баспасы, 1986)
Эванс, Эрик Дж. "Қысым саясаты: II Көніс заңына қарсы лига." Заманауи мемлекеттің қалыптасуы (Routledge, 2014) еңбегінде. 371–380 бб.
Гилберт, Р. А. "Джон Брайттың Көніс заңына қарсы лигаға қосқан үлесі." Батыс сөйлеуі (1970) 34#1 16–20 бб.
Халеви, Эли. Викториялық жылдар, 1841–1895 (4-том) (Barnes & Noble, 1961) 3–150 бб.; баяндама тарихы
Хинде, Венди. Ричард Кобден: Викториялық шеттен тыс тұрған (Йель университетінің баспасы, 1987)
Хау, Энтони. Еркін сауда және либералды Англия. 1846–1946 (Оксфорд: Clarendon Press, 1997)
Лоусон Танкред, Мэри. "Антилига және 1846 жылғы дәнді-дақыл заңдары дағдарысы." Тарихи журнал (1960) 3#2 162–183 бб.
Маккорд, Норман. Көніс заңына қарсы лига 1838–1846. (Allen & Unwin, 1958)
Миллер, Генри. "Көніс заңына қарсы науқан." Campaigning for Change (2017) еңбегінде. 55–66 бб. онлайн.
Мосс, Джордж Л. "Антилига: 1844–1846." Экономикалық тарих шолуы (1947) 17#2 134–142 бб. JSTOR-да; Лигаға қарсы ұйымдасқан оппозиция
Пикеринг, Пол А және Алекс Тирелл. Халықтың наны, Көніс заңына қарсы лиганың тарихы. (Лестер университетінің баспасы, 2000)
Прентис, Арчибальд. Көніс заңына қарсы лиганың тарихы (Routledge, 2013)
Смит, Джордж Барнетт. The Life and Speeches of the Right Honourable John Bright, MP (1881) онлайн
Спэлл, Ричард Фрэнсис Спэлл-младший. "Еркін сауда, сыртқы қатынастар және Көніс заңына қарсы лига." Халықаралық тарих шолуы 10#3 (1988) 405–432 бб. онлайн
Трентман, Фрэнк. Еркін сауда елі. Заманауи Ұлыбританиядағы сауда, тұтыну және азаматтық қоғам (Оксфорд университетінің баспасы, 2008).

Ausubel, Herman. John Bright: Victorian Reformer (1966), a standard scholarly biography; online
Briggs, Asa. The Making of Modern England 1783–1867: The Age of Improvement (1959) pp. 312–325, short interpretive history; online
Briggs, Asa. "Cobden and Bright" History Today (Aug 1957) 7#8 pp. 496–503. Chaloner, W. H. "The Anti Corn Law League," History Today (1968) 18#3 pp. 196–204
Edsall, Nicholas C. Richard Cobden, independent radical (Harvard University Press, 1986)
Evans, Eric J. "The politics of pressure: II The Anti Corn Law League." in The Forging of the Modern State (Routledge, 2014). 371–380. Gilbert, R. A. "John Bright's contribution to the Anti‐Corn Law League." Western Speech (1970) 34#1 pp. 16–20. Halévy, Elie. Victorian years, 1841–1895 (Vol. 4) (Barnes & Noble, 1961) pp. 3–150; narrative history
Hinde, Wendy. Richard Cobden: A Victorian Outsider (Yale University Press, 1987.) Howe, Anthony. Free Trade and Liberal England. 1846–1946 (Oxford: Clarendon Press, 1997). Lawson Tancred, Mary. "The Anti League and the Corn Law Crisis of 1846". Historical Journal (1960) 3#2 pp. 162–183. McCord, Norman: The Anti Corn Law League 1838–1846. (Allen & Unwin, 1958)
Miller, Henry. "The Anti Corn Law Campaign." in Campaigning for Change (2017): 55–66 online. Mosse, George L. "The Anti League: 1844–1846." Economic History Review (1947) 17#2 pp. 134–142. in JSTOR; the organized opposition to the League
Pickering, Paul A and Alex Tyrrell. The people's bread, a history of the Anti Corn Law League. (Leicester University Press, 2000, )
Prentice, Archibald. History of the Anti Corn Law League (Routledge, 2013)
Smith, George Barnett. The Life and Speeches of the Right Honourable John Bright, MP (1881) online
Spall, Richard Francis Spall Jr. "Free Trade, Foreign Relations, and the Anti Corn Law League," International History Review 10#3 (1988), pp. 405–432 online

Trentmann, Frank. Free Trade Nation. Commerce, Consumption, and Civil Society in Modern Britain (Oxford University Press, 2008).

Тарихнама

Лоудес, Дэвид Майкл, ред. Британ тарихына оқушының нұсқаулығы (Fitzroy Dearborn Publishers, 2003) 1-том. 56–57, 185–186, 283–284 беттер.