Кіріспе

Американдық математик Дэвид Браянт Мамфорд (11 маусым 1937 жылы туған) – алгебралық геометрия және көру мен үлгілер теориясы салаларындағы еңбектерімен танымал американдық математик. Ол Филдс медалінің иегері және Макартур стипендиясын алған. 2010 жылы ол Ұлттық ғылым медалімен марапатталды. Қазір Браун университетінің қолданбалы математика бөлімінде зейнеткер профессор қызметін атқарады.

Ерте өмір

Мамфорд Англияның Батыс Сассекс графтығындағы Уорт қаласында, ағылшын әкесі мен американдық анасынан дүниеге келді. Оның әкесі Уильям Танзанияда тәжірибелік мектеп ашып, сол кезде жаңа құрылған Біріккен Ұлттар Ұйымында жұмыс істеді. Ол Филипс Эксетер академиясына оқуға түсіп, релелік негіздегі компьютерлік жобасы үшін Вестингхаус ғылыми таланттарды іздеу сыйлығын жеңіп алды. Кейін Мамфорд Гарвард университетіне оқуға түсіп, Оскар Зарискинің шәкірті болды. Гарвардта ол 1955 және 1956 жылдары Путнам стипендиаты атанды. 1961 жылы "Кез келген туыстың қисықтары үшін модульдік схеманың болуы" тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1959 жылы ол жазушы және ақын Эрикаға үйленді, олардың Стивен, Питер, Джереми және Сухитра есімді төрт баласы болды. Қазіргі таңда ол жеті немеренің әкесі.

Алгебралық геометриядағы жұмыс

Мамфордтың геометриядағы еңбегі дәстүрлі геометриялық түсініктерді ең соңғы алгебралық әдістермен үйлестірді. Ол модульдік кеңістіктер, «Геометриялық инварианттық теория» кітабында жинақталған теория, абельдік сорттарды анықтайтын теңдеулер және алгебралық беттер туралы жариялаған. Оның «Абелий сорттары» (С. П. Раманужаммен бірге) және «Алгебралық беттегі қисықтар» кітаптарында ескі және жаңа теориялар біріктірілген. Оның схемалар теориясы бойынша лекциялары көп жылдар бойы жарияланбаған күйде тарады, сол кезде олар, «Алгебралық геометрия элементтері» трактатынан басқа, қолжетімді жалғыз енгізу болатын. Қазір олар «Сорттар мен схемалардың қызыл кітабы» деген атпен қолжетімді. Басқа, толық жазылмаған жұмыстарға квадриктермен анықталған сорттар туралы лекциялар және 1960 жылдардағы Горо Шимураның еңбектерін зерттеу кірді. Мамфордтың зерттеулері классикалық тета функциялары теориясын қайта жаңғыртуға үлкен үлес қосты, оның алгебралық мазмұны зор екенін және Гейзенберг тобының шекті аналогтарына сілтеме арқылы теорияның негізгі бөліктерін қолдауға жеткілікті екенін көрсетті. Абельдік сорттарды анықтайтын теңдеулер бойынша бұл жұмыс 1966–7 жылдары жарық көрді. Ол теория бойынша тағы бірнеше лекция кітабын жариялады. Сонымен қатар, ол тороидтық енгізу теориясының негізін қалаушылардың бірі болды және алгебралық есептеумен айналысқан студенттері арқылы теорияны Гробнер негізі әдістеріне қолдануға тырысты.

Алгебралық геометриядағы патологиялар бойынша жұмыс

1961-1975 жылдар аралығында American Journal of Mathematics журналында жарияланған төрт мақала сериясында Мамфорд алгебралық геометриядағы патологиялық құбылыстарды зерттеді, яғни алгебралық геометрия ең қарапайым мысалдардан көрінетіндей жақсы қасиеттерге ие болғанда тумауы тиіс құбылыстарды. Бұл патологиялар екі түрге бөлінеді: (а) p сипаттамасындағы жаман мінез-құлық және (б) модульдік кеңістіктердегі жаман мінез-құлық.

Модуль кеңістіктерінің патологиясы

Екінші "Патологиялар" мақаласында Мамфорд 14-ші дәрежелі және 24-ші туындағы кеңістіктегі қисықтарды параметрлейтін Хилберт схемасының көп компоненттен тұратынын анықтады. Төртінші "Патологиялар" еңбегінде ол ерекше емес қисықтардың мамандануы емес, толық және ирредукцияланған қисықтарды тапты. Мұндай патологиялар алғаш пайда болғанда өте сирек деп есептелді. Бірақ Рави Вакил өзінің "Алгебралық геометриядағы Мерфи заңы" атты мақаласында жақсы геометриялық объектілердің Хилберт схемалары шексіз көп компоненттерімен және кез келген деңгейдегі көптікпен қанағаттандырарлықтай "нашар" бола алатынын көрсетті (Invent. Math. 164 (2006), 569–590).

Беттерді жіктеу

1969 және 1976 жылдар аралығында жазылған үш мақалада (соңғы екеуі Энрико Бомбиеримен бірлесіп) Мамфорд Энрикс-Кодайраның тегіс проекциялық беттердің классификациясын күрделі негізгі өрістен алгебралық жабық негізгі өріс, сипаттамасы p болатын жағдайға дейін кеңейтті. Соңғы нәтиже, екі маңызды түзету жасалғаннан кейін, күрделі жағдайдағы нәтижеге ұқсас болып шығады (әдістер кейде өте ерекшеленеді). Бірінші түзету – Пикард схемасындағы p-торсияның азайтылмаған топтық схемаға дегенерациялануынан туындайтын «классикалық емес» беттердің пайда болуы мүмкін. Екінші түзету – екінші және үшінші сипаттамаларда квазиэллиптикалық беттерді алу мүмкіндігі. Бұл қисық бойындағы талшықты беттер, онда жалпы талшық – арифметикалық туы 1-ге тең және құысы бар қисық. Осы түзетулер енгізілгеннен кейін, беттер күрделі жағдайдағыдай, олардың Кодайра өлшемдері бойынша төрт классқа бөлінеді. Төрт класс: а) Кодайра өлшемі – шексіз. Бұл басқарылатын беттер. b) Кодайра өлшемі 0. Бұл K3 беттері, абельдік беттер, гиперэллиптикалық және квазигиперэллиптикалық беттер, сондай-ақ Энрикс беттері. Соңғы екі Кодайра өлшемі нөлдік жағдайда классикалық және классикалық емес мысалдар кездеседі. c) Кодайра өлшемі 1. Бұл соңғы екі топқа кірмейтін эллиптикалық және квазиэллиптикалық беттер. d) Кодайра өлшемі 2. Бұл жалпы типтегі беттер.