Питер Данн: Жаңа Зеландия саяхатшысының өмірі мен мансабы

Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері

Питер Фрэнсис Данн (17 наурыз 1954 жылы туған) – зейнеткерлікке шыққан Жаңа Зеландия саясаткері, Охариу округінен Парламент депутаты (MP). Ол 1984 жылдан 2017 жылға дейін осы округтің және оның алдыңғы округтердің депутаты болды – 1984 жылдан 1994 жылға дейін Еңбек партиясын, ал 1994 жылдан бастап бірнеше шағын орталық партияларды Парламентте өкілдік етті. Ол 1994 жылдан 1995 жылға дейін «Болашақ Жаңа Зеландия» партиясының, 1996 жылдан 2000 жылға дейін «Біріккен Жаңа Зеландия» партиясының және 2000 жылдан 2017 жылға дейін «Біріккен Болашақ» партиясының лидері болды. Ол Еңбек партиясы құрамында, содан кейін оңшыл «Ұлттық партия» мен Еңбек партиясының басымдығы болған үкіметтерде министр қызметін атқарды. 2005 жылдан 2008 жылға дейін ол Еңбек партиясы басқаратын үкіметте кабинеттен тыс министр ретінде Кірістер министрі және Денсаулық сақтау вице-министрі қызметтерін атқарды. 2008 жылы Еңбек партиясы «Ұлттық партияға» сайлауда жеңілгеннен кейін «Бірлік болашақ» партиясы Даннды жалғыз депутаты етіп қалдырды. Алайда, «Бірлік болашақ» пен «Ұлттық партия» арасындағы келісім бойынша Данн өзінің екі портфелін кабинеттен тыс сақтап қалды. 2013 жылдың 7 маусымында ол кеңсесінен ақпараттық ағып кетуге байланысты министрлік өкілеттігінен бас тартты. 2013 жылдың 25 маусымынан 2013 жылдың 13 тамызына дейін «Бірлік болашақ» партиясы уақытша тіркелмеген кезде ол тәуелсіз депутат болды. 2014 жылдың 28 қаңтарында Данн Ішкі істер, Денсаулық сақтау және Табиғатты қорғау салалары бойынша министр ретінде қайта тағайындалды. 2017 жылдың 21 тамызында Данн саясаттан зейнеткерлікке шығатынын және 2017 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауында қайта сайлану үшін үгіт жүргізуден бас тартатынын мәлімдеді. «Бірлік болашақ» партиясы Парламенттегі жалғыз орынды жоғалтып, партиялық дауыстардың 0,1%-ын ғана алды. Ол қазір саясаткер ретінде зейнеткерлікте және саяси комментатор болып жұмыс істейді.

Жас шағы мен отбасы

Дунн 1954 жылы 17 наурызда Крайстчерч қаласында Ральф пен Джоан Дуннның ұлы болып дүниеге келді. Ол Сент-Бейд колледжінде оқыды және Кентербери университетінен саяси ғылымдар магистрі дәрежесін алғаннан кейін, Массей университетінде бизнес-әкімшілік оқыды. 1976 жылы ол жоғары мектепте химия пәнінің мұғалімі Дженнифер Макреллге үйленді және олардың екі ұлы бар. Оның атасы Фрэнк Смит "All Blacks" командасы үшін ойнаған. Ол 1977-1978 жылдары Сауда және өнеркәсіп министрлігінде, содан кейін 1984 жылға дейін Алкогольдік сусындар жөніндегі кеңесшілік кеңесте жұмыс істеді. 1980 жылдан 1984 жылға дейін кеңестің бас атқарушы орынбасары қызметін атқарды.

Еңбек партиясының депутаты

1984 жылғы сайлауда Дунн Еңбек партиясының үміткері ретінде парламентке өтіп, Охариу округін жеңіп алды, бұрынғы Ұлттық партиясының депутаты Хью Темплтонды жеңді. Жаңа Зеландия партиясының (Жаңа Зеландия біріншілігімен шатастырмау керек) басшысы Боб Джонс та сол округтен сайлауға түсіп, бұрынғы Ұлттық партиясының дауысын бөліп, Еңбек партиясының округте жеңіске жетуіне жағдай жасады. Дунн 1987 жылғы сайлауда өз орнын сақтап қалды, содан кейін Парламенттік хатшы болып тағайындалды. 1990 жылы ол Өңірлік даму министрі, Қоршаған ортаны қорғау ісі жөніндегі байланыстырылған министр және Әділет министрі болды. 1990 жылғы сайлауда ол тағы да округін жеңіп алды, бірақ Еңбек партиясы жеңіліске ұшырады, осылайша Дунн министрлік лауазымдарынан айырылды. 1990 жылдың қараша айында Еңбек партиясының басшысы Майк Мур Дуннды Кіріс, Өңірлік даму және Қоршаған орта жөніндегі өкілі етіп тағайындады. 1993 жылғы сайлауда Дунн бұрынғы Охариу округімен салыстырғанда көптеген аймақтарды қамтитын Онслоу округін жеңіп алды. Алайда ол Еңбек партиясының көпшілігімен келіспейтінін байқады, себебі Дунн партияның оңшыл фракциясын, еңбек одақтарына жақын қанаттан гөрі көбірек қолдады. Роджер Дуглас, Ричард Преббл және Дэвид Кейгилл сияқты оңшылдардың партиядан кетуімен ол өзін оқшауланған сезінді. 1994 жылдың қазан айында Дунн Еңбек партиясынан кетіп, тәуелсіз депутат атанды. Ұлттық партиясына қосылу туралы Ұлттық партиясының депутаты Кристин Флетчердің ұсынысын ол қабылдамады. Біраз уақыттан кейін ол «Болашақ Жаңа Зеландия» партиясын құрды (кейінірек осы атпен тағы бір партия құрылған еді, олармен шатастырмау керек).

Біріккен Жаңа Зеландия партиясы

1995 жылы Лейбористер мен Ұлттық партияларының депутаттарының бір тобы бірігіп, жаңа орталық партия құруға бейімделді. Бұрын осылайша партиясынан кеткен Дунн, үлкен топқа қосылуға шешім қабылдады. Бірлесіп, партиядан шыққандар мен Дунн Клив Мэтьюсон басқарған, жалпы жеті депутаттан тұратын Біріккен Жаңа Зеландия партиясын құрды. Кейіннен партия Ұлттық партиямен коалиция құрды, аталған келісім бойынша Дунн Ішкі істер және Кіріс министрі ретінде Кабинетке оралды. Біріккен Жаңа Зеландия 1996 жылғы сайлауда қолданысқа енген жаңа аралас пропорционалдық (ММП) жүйесінен тиімді пайдалануды үміттенеді. Алайда, сол сайлауда Біріккен Жаңа Зеландия партиясы дерлік толығымен жойылды. Дунн жеке қолдауының арқасында жаңадан құрылған Охариу Белмонт округінен жеңіске жетті, бірақ қалған Біріккен партиясының депутаттары жеңіліске ұшырады. Парламенттегі Біріккен партияның жалғыз аман қалған депутаты ретінде Дунн партияның басшысы болды. Парламенттік мерзімнің соңына қарай, Дунн 1998 жылдың тамызында Жаңа Зеландиямен жасалған коалицияның күшін жоғалтуынан кейін Ұлттық партия үкіметін билікте ұстап тұрған түрлі шағын партиялар мен тәуелсіз депутаттардың құрамына кірді. Дунн 1999 жылғы сайлауда өзінің мандатын сақтап қалды. Бұл сайыста Ұлттық партия оның сайлау округінен ешқандай кандидатты тікелей ұсынбады.

"Бірлескен болашақ" Жаңа Зеландия партиясы

2000 жылы Даннның Біріккен партиясы Болашақ Жаңа Зеландия партиясымен бірікті (Даннның одан бұрынғы, осы аттас партиясымен шатастырмау керек). Данн жаңа топтың, "Бірлескен Болашақ Жаңа Зеландия" партиясының басшысы болып қала берді. 2002 жылғы сайлауда Дунн екі үлкен партияның қарсылығына қарамастан мандатын сақтап қалды. Көбінесе теледидардағы саяси пікірталаста Даннның көрсеткен күшті өнерінің нәтижесінде "Бірлескен Болашақ" партиясы күтпегендей үлкен қолдауға ие болып, жалпыұлттық партиялық дауыс беруде 6,69% дауыс жинады. Парламентте "Бірлескен Болашақ" партиясы үкіметтік Лейбористік партияны қолдауға келісім білдірді, алайда екі партия ресми коалиция құрмады. Данн "Бірлескен Болашақ" партиясының басшысы болып қалды.

"United Future New Zealand" компаниясы "Outdoor Recreation" компаниясымен жұмыс істейді

"Бірлік болашақ" партиясы, басқа да коалициялық жұмыс істейтін шағын саяси партиялар сияқты, сайлауларда қолдауын жоғалтты. "Бірлік болашақ" партиясы аңшылар, балықшылар, жаяу саяхатшылар және теңіз және табиғи ортаны демалыс мақсатында пайдаланатындардың мүдделерін қорғау үшін құрылған, тіркелген "Ашық ауада демалыс" партиясымен ресми түрде жұмыс істеу туралы келісімге келді. Дунн 2005 жылғы жалпы сайлауда өкілдігін сақтап қалды, бірақ оның партиясының жалпыұлттық дауыс үлесі айтарлықтай азайды, нәтижесінде Парламенттегі орындары да қысқарды.

Бесінші лейбористік үкімет

2005 жылдың 17 қазанында Дунн Уинстон Питерстің «Жаңа Зеландия бірінші» партиясымен және Джим Андертонның «Прогрессивті партиясымен» бірге Лейбористер партиясының басшылығымен үкіметке қолдау көрсетті. Дуннның Лейбористер партиясының басшылығымен үкімет құруды қолдауы кейбір адамдарды көңіліне алдырды. Сайлау науқаны барысында Дунн мен Ұлттық партияның лидері Дон Браш сайлаушыларға Дуннның Ұлттық партиямен ынтымақтаса алатынын көрсету үшін Эпсомдағы кафе алдында шай ішіп отырды. Бұл демонстрация нәтижесінде Охариу-Белмонттағы Ұлттық партияның көптеген қолдаушылары «Бірлескен болашақ» партиясымен және Дуннның басқа да қолдаушыларымен бірігіп, Дуннға сенімді көпшілік дауыспен қайтадан депутат болуға көмектесті. Ұлттық партия оның сайлау округінде Лейбористер партиясынан 3,57% артық дауыс жинады. Дуннның партиясы 5,55% дауыс алды, ал Дунн сайлау кампаниясында қатты сынға алған «Жасылдар» партиясы 5,84% дауысқа ие болды. Дон Браш Дуннның Лейбористер партиясының басшылығымен коалициялық үкіметті қолдау туралы шешіміне риза еместігін білдірді. Браш Дуннның Кабинетке кірмей, тек Салық министрінің портфелін қабылдауына таңқалды. Дуннның заңсыз іс-әрекеттеріне қатысты сұраққа Браш бұл сөздерді қолданбайтынын айтты. Алайда, бизнес өкілдері бұл тағайындаманы құптады. 2005 жылғы Жаңа Зеландияның жалпы сайлауынан кейін «Бірлескен болашақ» партиясы парламентте тек екі депутатты – Джуди Тернер мен Гордон Коплендті сақтап қалды. Копленд 2007 жылдың мамыр айында партияны тастап, Сью Брэдфордтың балаларды жазалауға қатысты жеке мүшелік заң жобасына қарсылық білдіргеннен кейін «Жаңа Зеландияның болашағы» партиясын қайта құрды. Копленд кеткеннен кейін Джуди Тернер парламентте «Бірлескен болашақ» партиясының тізімі бойынша жалғыз депутат болып қалды. Дунн Брэдфордтың балаларға қатысты тәртіп шаралары туралы заңын қолдады.

Бесінші Ұлттық үкімет

"Бірлік болашақ" партиясының партиялық дауыс беру үлесі 2008 жылғы сайлауда бір пайыздың төменіне түсті. Дегенмен, Дунн өзінің сайлау округіндегі мандатын сақтап қалды. Ұлттық партия жалпы саны бойынша көптеген орындарды жеңіп алып, Дунн, Маори партиясы және Жаңа Зеландия партиясының қолдауымен азшылық үкімет құрды. Дунн Кіріс министрі және Денсаулық сақтау министрінің орынбасары лауазымдарын сақтап қалды. Алайда, басқа қолдау көрсеткен партиялардың министрлері сияқты, ол да Кабинетке кірмеді. 2008 жылдың желтоқсаны мен 2009 жылдың тамызы аралығында Дунн Эмиссиялық сауда схемасын қарау комитетінің төрағасы болды. Дунн комитеттің есептемесін, онда төрт азшылық пікір болған, "орталық жолмен" бағытталған, "күрделі және даулы" материалдарды қамтиды деп сипаттады. 2010 жылы Кіріс министрі ретінде Дунн 2010 жылдың қыркүйегінде Парламентке "Салық салу (табыс бөлісу бойынша салық жеңілдігі)" заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасы "Бірлік болашақ" партиясының 18 жасқа дейінгі балалары бар отбасылардың табыстарын салық мақсатында бөлісуіне мүмкіндік беру саясатын іске асыруға бағытталған. Заң жобасы комиссияға жіберілді және 2011 жылдың наурыз айында Парламентке қайта ұсынылды, бірақ екінші оқылымда талқыланбады. 2011 жылдың сәуірінде үкімет 2008 жылғы сенім және қолдау келісімінің аясында келісілген "Бірлік болашақ" партиясының бастамасы – заңды жануарлар кеңесін құру туралы хабарлады. Дунн зейнетақы жүйесін реформалауды ұзақ жылдар бойы қолдап келді, адамдар ертерек зейнетке шығып, аз сома алуға немесе кейінірек зейнетке шығып, көп сома алуға мүмкіндік беретін икемді жүйені ұсынды. Бесінші Ұлттық үкіметтің екінші мерзімінде (2011–2014) Дунн Кіріс министрі және Денсаулық сақтау министрі лауазымдарына қайта тағайындалды және сонымен қатар Табиғатты қорғау министрінің орынбасары болып тағайындалды. Үкіметтің көпшілігі азайғандықтан, Дунн осы мерзімде оннан астам заң жобасы бойынша шешуші дауысқа ие болды, соның ішінде үкіметтің активтерді сату жоспары да бар. Денсаулық сақтау министрінің орынбасары ретінде Дунн есірткі, психикалық денсаулық және суицидтің алдын алу мәселелеріне жауапты болды. Ол 2013 жылғы Психоактивті заттар туралы заңға жауапты болды, ол психоактивті заттардың реттелген нарығын құрды, сондай-ақ 2015 жылы жарияланған Жаңа Зеландияның Ұлттық есірткі саясатын жасады. 2015–2017 жылдары Дунн қанабиске негізделген дәрі-дәрмектерді жаңа зеландиялықтарға қолжетімді ету үшін шаралар жасады. 2014–2017 жылдар аралығында Ішкі істер министрі ретінде Дунн Жаңа Зеландия паспортының қолданылу мерзімін 5 жылдан 10 жылға дейін ұзартты және Жаңа Зеландияның өрт сөндіру қызметі мен ауылдық өрт сөндіру қызметін алмастыру үшін біріктірілген ұлттық өрт және төтенше жағдайлар қызметін – Өрт және төтенше жағдайлар Жаңа Зеландиясын құруды жетекшілік етті. Ол сондай-ақ "Хе Тоху" жобасын қадағалады, оның аясында Жаңа Зеландияның ең құнды үш конституциялық құжаты – 1835 жылғы Тәуелсіздік декларациясы, 1840 жылғы Уайтанги шарты және 1893 жылғы әйелдердің сайлау құқығы петициясы Ұлттық кітапханада арнайы салынған ғимаратқа көшірілді.

United Future's share of the party vote declined further in the 2008 election, to less than one percent. However, Dunne retained his electorate seat. The National Party won most seats overall and formed a minority government with support from Dunne, the Māori Party and Act New Zealand. Dunne retained his positions of Minister of Revenue and Associate Minister of Health. However, like ministers from the other support parties, he remained outside Cabinet. Between December 2008 and August 2009, Dunne served as the chairman of the Emissions Trading Scheme Review Committee. Dunne described the committee's report, which consisted of four minority reports, as a "middle road" through "complex and contentious" material. In 2010, as Minister of Revenue, Dunne introduced the Taxation (Income sharing Tax Credit) Bill to Parliament in September 2010, to give effect to United Future's policy of allowing couples raising dependent children up to the age of 18 years to share their incomes for tax purposes. The Bill was referred to a select committee and was reported back to Parliament in March 2011, but never had a second reading. In April 2011, the government announced the establishment of a statutory Game Animal Council, another United Future initiative agreed to as part of the 2008 confidence and supply agreement. Dunne has long argued for reform of the superannuation system, proposing a flexible system where people could retire earlier and receive less, or later and receive more. During the fifth National government's second term (2011–14), Dunne was reappointed Minister of Revenue and Associate Minister of Health, and gained an additional appointment as Associate Minister of Conservation. With the Government majority reduced, Dunne held the balance of power for more than ten pieces of legislation in that term, including the Government's asset sales plan. As Associate Minister of Health, Dunne had responsibility for drugs, mental health and suicide prevention. He was responsible for the Psychoactive Substances Act 2013, which established a regulated market for psychoactive substances, and New Zealand's National Drug Policy released in 2015. In 2015–17 he made moves to make cannabis based medicines more available to New Zealanders. As Minister of Internal Affairs between 2014 and 2017 Dunne extended the term of the New Zealand passport from 5 years to 10 years and led the development of an integrated national fire and emergency service, Fire and Emergency New Zealand, to replace the New Zealand Fire Service and the separate Rural Fire Service. He also oversaw the He Tohu project which saw three of New Zealand's most precious constitutional documents – the 1835 Declaration of Independence, the 1840 Treaty of Waitangi, and the 1893 Women's Suffrage petition – rehoused in a purpose built facility at the National Library.

Отставка және қайта қабылдау

2013 жылдың ортасында Данн өзі мен Fairfax журналисі Андреа Вэнс арасындағы 86 электрондық хатты ұсынудан бас тартты. Бұл хаттар Ребекка Киттерйдждің GCSB есебінің Ким Доткомды заңсыз бақылауынан кейін ақпараттың жария болуына қатысты тергеуге байланысты болды. Премьер-министр Джон Кей Дуннға егер ол тергеуге көмектеспесе, министрлік лауазымдарынан кетуге мәжбүр болатынын айтты, және ол 7 маусымда осылай істеді. Алайда, 2013 жылдың желтоқсанында Парламенттің ықпалды Артыққылықтар комитеті Дунннің Генри тергеуіне өзінің электрондық хаттарына қол жеткізуге рұқсат бермеуіне толық құқылы екенін анықтады. Комитет Генри тергеуінің әрекеттерін "қабылданбас", "түсініксіз" және "бұрын-соңды болмаған" деп сипаттады. Комитет "көп деңгейдегі қателіктерді" анықтады, әсіресе Палата спикерімен кеңеспеуіне немесе оған сұраулар мен ақпарат туралы хабарламауға байланысты. 2014 жылдың желтоқсанында Бас Омбудсмен электрондық хаттарда ресми ақпарат жоқ екенін, демек оларды жариялау қажет емес деп шешті. 2014 жылдың 28 қаңтарында Дунн Ішкі істер министрі, Денсаулық сақтау вице-министрі және Табиғатты қорғау вице-министрі лауазымына қайта тағайындалды. Ол 2014 жылғы жалпы сайлаудан кейін, Ұлттық партия басқаратын үкіметтің үшінші мерзімінде 2014 жылғы 29 қыркүйекте өз лауазымдарын сақтап қалды.

Партияны тіркеу мәртебесі

2013 жылдың 31 мамырында Жаңа Зеландия сайлау комиссиясы Біріккен Болашақ партиясын партияның өтініші бойынша тіркемеден шығарды, себебі партияда талапталатын 500 мүше болмады. Осының салдарынан Дунн енді саяси партияның төрағасы емес еді және бұрын партия төрағасы ретінде оған бөлінген 180 000 доллардан астам қаржыдан айырылды.

Саяси философия

Данн 1980 жылдардың ортасында гомосексуализмге қатысты құқықтық реформаны қолдады. Ол алкогольге қатысты көбірек либералды заңдарды үнемі жақтады. 2008 жылғы сұхбатында Дунн Жаңа Зеландияның аборт заңдарын қарастыру және шешімді хабардар келісім негізінде әйел мен оның дәрігеріне қалдыру уақыты келді деген пікірді білдірді. 2007 жылдан бастап Дунн «Бірлік болашағы» партиясын мықты отбасылар мен дамыған қоғамдарды қолдауға негізделген орталық партия ретінде қайта бейнеледі. Дунн өзінің саяси көзқарастарын екі кітапта жинақтады: «Үй – менің жүрегімнің орны» (2002) және «Оқиғалар ортасында» (2005). Дунн Жаңа Зеландияның республика болуын қолдайды, және Жаңа Зеландияның мемлекет басшысының болашағы туралы ертерек референдум өткізу «Бірлік болашағының» саяси бағдарламасының бір бөлігіне айналды. 2004 жылы ол Конституциялық келісімдер комитетінің төрағасы болды. Дунн сондай-ақ «Жаңа Зеландия күнін» (Ватанги күнінің атауын өзгерту) жариялауды қолдайды және осы мәселе бойынша депутаттық заң жобасын ұсынды.