Кіріспе
Жартылай аңызға толы испан саяхатшысы Диего Сальседо (1511 жылы қайтыс болды) – Американы отарлау дәуірінде өмір сүрген, аңызға толы испан конкистадоры. Аңыз бойынша, оның жергілікті тайно тайпасының қолынан қаза табуы 1511 жылғы тайно көтерілісіне ұйтқы болды.
Diego Salcedo (died 1511) was a semi legendary Spanish conquistador who is said to have lived during the colonization of the Americas. According to legend, his death at the hands of the indigenous Taíno people ignited the Taíno rebellion of 1511.
Сальседоның өлімі
Әңгіме бойынша, Сальседо 1511 жылы Пуэрто-Рикоға сапар кезінде, Таинолар Агуэйбана II (үлкен таинолық касик Агуэйбананың ағасы) және Аняско касигі Урайоанның басшылығымен оны Аняско өзеніне батырып жібергенде қайтыс болды. Сальседоның қалай өлімге ұшырағаны туралы екі түрлі түсінік қақтығысады. Көптеген кітаптарда солдатқа жыныстық қатынасқа түсуге болатын таино әйелдері бар көлге апарылады деп айтылған, бірақ ол жерде әйелдердің орнына оны суға батырып жіберген еркектерді кездестірген. Тағы бір нұсқада Сальседоға таинолар өзеннен өтуге көмектеседі, оны қолдарына алып жүреді, содан кейін суға батырып, бірнеше күн сақтайды, ол әлі тірі болуы мүмкін деп қорқып, өлгеніне көз жеткізгенше күтеді. Үшінші және ең қабылданған нұсқада таинолар испандықтардың құдайлар болуы мүмкін деп қорқып, оларға зиян келтіруден тартынды. Ұзақ уақыт испандықтардың билігінде азап шеккеннен кейін, таинолар Агуэйбананың бұйрығымен Сальседоны су ішіп жатқанда шабуылға алды. Олар Сальседо үш күннен кейін қайта тіріледі деп қорқып – католик дін қызметкерлерінен білген христиандық ілімдеріне сүйене отырып – үш күн бойы Сальседоның тіріліп қайтуын күтті, бірақ олар Сальседоның денесі ыстықтан шіри бастағанын көрді. Сол сәтте таинолар бұл құдайлар емес екенін түсінді. Сальседоның өлімінен кейін таинолар Пуэрто-Рикодағы испандықтарға қарсы соғыс жариялауға батылдық алды. Бұл 1511 жылғы таинолар көтерілісіне әкелді. Алайда, испандықтардың жақсы қару-жарағы мен соғыс тәжірибесінің арқасында таинолар тез жеңілді. Агуэйбана II-нің өлімінен кейін туған жердің жауынгерлері кері шегіп, ұйымсыздыққа ұшырады.
Сальседоның танымал мәдениеттегі бейнесі
Сальседо Пуэрто-Риконың Fiel a la Vega рок тобының әнінде еске алынады. Ән "El Asunto: Salcedo Sigue Siendo Mortal" ("Мәселе: Сальседо әлі де өлшеуі мүмкін") деп аталады және ол аралдағы испандықтардың үстемдігі мен 1898 жылғы АҚШ-тың шапқыны арасындағы параллельді жүргізеді.