Кіріспе

1987 жылы Джеймс Эллройдың "Қара Далия" романы (1987) – американдық жазушы Джеймс Эллройдың қылмыстық романы. Оның тақырыбы 1947 жылы Лос-Анджелесте (Калифорния штаты) Элизабет Шорттың өлімі болды, бұл оқиға оның денесі қорқынышты түрде қиратылып, қараусыз қалған тұрғын үйдің жеріне тасталғандықтан, көп назар аударды. Тергеу нәтижесінде кең ауқымды полициялық жемқорлыққа қатысты дау туды. Шорттың өліміне қатысты фактілерге негізделген және көптеген нақты адамдар, орындар мен оқиғаларды қамтитын Эллройдың романы, шындығында шешілмеген қылмысқа шешім ұсына отырып, фактілер мен ойдан шығарылған жағдайларды үйлестіреді. Джеймс Эллрой "Қара Далияны" былай деп арнады: "Женева Хилликер Эллройға, 1915-1958, Ана: жиырма тоғыз жыл өткен соң, осы қанды қоштасу." "Қара Далияның" эпиграфы: "Енді сені бүктеп, мас күйде, кемешім, менің алғашқы жоғалған күзетшім, сүйіп, кейін қарап тұру үшін тастап келемін. Энн Секстон." Бұл кітап Эллройдың сыншылар тарапынан әдебиеттегі маңызды жазушы ретінде танылуына және оның ерте шығармаларындағы қылмыстық романдардан асып түсуіне септігін тигізді. "Қара Далия" – Эллройдың "Л.А. квартеті" романдары циклының бірінші кітабы, оқиғалар 1940-1950 жылдардағы Лос-Анджелесте өрбітеді. Ол осы кезеңдегі қаланы саяси жемқорлық пен тәртіпсіздіктің ошағы ретінде бейнелейді. Квартет "The Big Nowhere", "L.A. Confidential" және "White Jazz" романдарымен жалғасады.

Қысқаша мазмұны

1946 жылы Лос-Анджелес полициясы патрульдік Дуайт "Бакки" Блейхерт пен Ли Бланшардтың арасындағы боксты ұйымдастыруды жарнамалық трюк ретінде ұйымдастырады. Бұл жекпе-жек "От пен мұз" деп аталады, бұл олардың қарама-қарсы бокс стильдері мен жеке тұлғаларын көрсетеді. Бэки сақ және тыныш, екі жапондық-американдық досына сатқындық жасағаны үшін (соның салдарынан олар соғыс кезінде тұтқындалды) және Зоот костюмдері тоғысуын күшпен басуға қатысы бар. Ал Ли - ашық, көңіл-күйі жақсы, банкті тонаған Бобби Де Витті ұстағаны үшін танымал. Ли Де Витттің қызы Кей Лейкпен ашық түрде бірге тұрады, бұл полиция ережелерін бұзу болып табылады. Бэки мен Ли ордер бөлімінде азаматтық киімде жұмыс істеуге көтеріледі және кейіннен бірге серіктес болады. Бэки Ли мен Кеймен жақын қарым-қатынас жасайды, оларды балама отбасы ретінде көреді. Кей Бэкиге қызығады және оны азғыруға тырысады, оның Лимен қарым-қатынасы платондық екенін көрсетеді, бірақ Бэки олардың үшеуі арасындағы үйлесімді достықты бұзбау үшін оның ұсыныстарын қабылдамайды. 1947 жылдың қаңтар айында Элизабет Шорттың қорқынышты түрде қираған денесі табылды. Баспасөз "Қара Далия" деп атаған бұл кісі өлтіру Лиге кіші қарындасы Лоридің шешілмеген жоғалуы туралы еске салады, бұл оны өзі мен Бэкиді тергеуге ерікті болуға итермелейді. Басқа детективтердің бірі, қылмыскер Фриц Фогель, прокурордың көмекшісі Эллис Лоумен бірге, ол осы істі өзінің саяси мансабын бастау үшін пайдаланады деп үміттенеді. Ол Фогельмен бірге істі тез арада жабу үшін жазықсыз адамдарды кінәлауға тырысады. Баки бастапқыда өзінің және Лидің іске араласуына ренжіген, бірақ біртіндеп Шорттың үйшікті және бақытсыз өмірін білген сайын оған қызыға бастайды. Бір іздеу жолы Баккиді Шортқа қатты ұқсайтын және оның лесбияндық сүйіктісі болған Мадлен Спрагге, бүлдірілген қоғамға алып келеді. Бакидің оның қатысы туралы дәлелдерді жасыруына байланысты, Мадлен онымен жыныстық қатынасқа түседі, бұл оның қысқа екендігі туралы қиялға айналдырады. Баки Мадленнің қалған отбасы мүшелерімен танысады, оның ішінде оның тираникалық әкесі Эммет, аморальдық мүлік әзірлеушісі; оның ауру анасы Рамона; және оның қарындасы Марта, болашақ суретші. Ол сондай-ақ, Джордж Тильден туралы біледі, ол Эметттің ескі досы, ол жол апатынан қатты қираған және кейіннен Эметтің үйінде оңаша қолөнерші болды. Ли үнемі ашулана бастайды; Шорт ісімен айналысудан басқа, ол Де Виттің түрмеден жуырда босатылуына да алаңдайды. Баки Шорт бейнеленген порнографиялық фильмді тапқанда, Ли Тихуанаға қашып кетеді, фильмді түсірген адамды іздеп табу үшін. Баки артынан еріп, Ли жалдаған жемқор ауыл тұрғындары Мексика есірткі сатушысы Феликс Часкомен бірге өлтірген Де Витттің мәйітіне тап болады. Де Витттің өліміне қарамастан, Ли қайта пайда бола алмайды, ал Бэки Лос-Анджелеске оралады. Баки Фогельдің Шорттың өлімінен аз уақыт бұрын оның ұлы Джоннидің жезөкше ретінде жалдағаны туралы фактілерді жасыру үшін дәлелдерді жасырып отырғанын біледі. Бэки Джонниді мойындауға мәжбүрлейді, бұл оның жалғандық үшін тұтқындалуына әкеледі, ал Вогель өзін-өзі өлтіреді. Баки екі апталық демалысқа шығады және Лиді іздеу үшін Мексикаға оралады. Сол жерде Бэки Сан-Диегодағы жеке тергеушіден Лиді мексикалық әйел өлтіргенін біледі, ол, мүмкін, Часконың сүйіктісі оның өлімі үшін кек алған. Тергеушінің көмегімен Бэки Лидің денесі Энсенада жағалауында көмілгенін табады. Ол Лос-Анджелеске оралып, бәрін Кейге айтады, Кей де Ли Де Витт тобының нағыз басшысы екенін және ол Де Витттің үйдегі зорлық-зомбылығын тоқтату үшін бұрынғы серіктестеріне қарсы шыққандығын айтады. Бэки бұл аяннан қорқады, бірақ Лиді кешіреді және Кейге үйленеді. Ол Мадленмен қарым-қатынасын тоқтатып, Далия ісіне тоқтады. Бакидің басшылары оны Вогельдің құлдырауына қатысқаны үшін жазалап, оны сот-медицина бөліміне ауыстырады, бұл оның мансабының тұйық жолы. Бастапқыда бақытты болған Кеймен некесі біртіндеп бұзылады. Екі жылдан кейін ол Эметттің бұрынғы досы Элдридж Чемберстің өзін-өзі өлтіруіне қатысты дәлелдерді жинауды тапсырады. Чемберстің үйінде ол Шорттың бет-әлпетіне ұқсас Глазголық күлімсіреген әзіл-сықақ клоунның суретін көреді. Далия ісіне деген қызығушылығы қайтадан оянады, Бэки Спраг үйін іздеп, Мадленнің өзін Шортқа ұқсатып, Шорт жиі баратын бақтарда теңізшілерді жинап жүргенін біледі. Баки Мадленмен бетпе-бет келеді, ол Бакиді өзіне тарту үшін Шорттың кейіпкерін еліктеп жү�...

Қабылдау

"Қара далия" 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдары жарық көрген көптеген нео-нуар романның бірі болды. Эллрой қылмыстық көркем әдебиет авторы ретінде танымал болғанмен, осы роман оған әдебиеттің толыққанды жазушысы ретінде сыншылардың назарын аударды деп есептеледі. Бұл кемшілік Де Пальманың дайын туындыны күрт монтаждау салдарынан туындаған болуы мүмкін, ол бастапқыда үш сағатқа созылған, бірақ соңында екі сағатқа дейін қысқартылды.

Графикалық роман

2013 жылы Матц пен Дэвид Финчер Джеймс Эллройдың романын Милс Хайман суретші ретінде салған Le Dahlia noir комиксіне бейімдеді. Алғашқыда француз тілінде жарық көрген ол 2016 жылы ағылшын тілінде The Black Dahlia: A Crime Graphic Novel деген атпен шықты.

Анахронизмдер

"Қара далия" кітабында кейіпкерлердің Атаскадеро мемлекеттік ауруханасына жатқызылғаны туралы бірнеше сілтеме бар, бірақ бұл мекеме 1954 жылға дейін ашылмаған. Мадлен кейіпкері сондағы емханаға жіберіледі (3–5 тарауларда), бірақ аурухананың пациенттері негізінен ер адамдардан құралған. Мадлен әкесіне Бэкимен Стэнли Роуздің кітап дүкенінде өткен көрмеде танысқанын айтады. Дегенмен, бұл дүкен 1939 жылы, сегіз жыл бұрын жабылып қалған.