Сааремаа: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Эстонияның Сааре округі (Saaremaa; Oesel; Øsel; Ösel; Ösel) – Эстонияның 15 округінің бірі. Оған Эстонияның ең ірі аралы Сааремаа және оның жанындағы бірнеше кіші аралдар кіреді, олардың ішінде Муху, Рухну, Абрука және Вильсанди ең белгілілері. Округ шығысында Ляэне округімен, солтүстігінде Хийу округімен, ал оңтүстігінде Латвиямен шектеседі. 2022 жылы Сааре округінің халқы 31 292 адамды құрады, бұл Эстония халқының 2,4%-ына тең.

Сареманы жаулап алу

1206 жылы Дания королі Вальдемар II және Лунд епископы Андреас бастаған әскер Сааремаға қонды және бекініс салуға тырысты, бірақ сәттілік болмады. 1216 жылы Ливон қылышбастарлары мен епископ Теодорих бірігіп, мұз басып кеткен теңіз арқылы Сааремаға шапты. Келесі көктемде озелиялықтар латвиялықтардың неміс үстемдігіндегі аймақтарына кек қайтару үшін шабуыл жасады. 1220 жылы Швеция королі I Иоанн мен Линчепинг епископы Карл бастаған швед әскері Батыс Эстониядағы Роталиядағы Лихуланы бағындырды. Сол жылы озелиялықтар швед бекінісіне шабуыл жасап, оны бағындырып, Линчепинг епископының ішінде барлық швед гарнизонын өлтірді. 1222 жылы Вальдемар II қайтадан Саареманы бағындыруға тырысты, осы жолы тас қамал салып, күшті гарнизон орналастырды. Бірақ Дания бекінісі қоршауға алынып, бес күн ішінде берілді, ал Дания гарнизоны Ревальға қайтып келді, ал Рига епископы Альберттың інісі Теодорих және тағы бірнеше адам бейбітшілік кепілі ретінде қалды. Озелиялықтар қаланы толығымен қиратты. 1227 жылы Ливон қылышбастарлары, Рига қаласы және Рига епископы Сааремаға қарсы біріккен шабуыл ұйымдастырды. Екі маңызды озелиялық бекінісі – Муху мен Валжала берілгеннен кейін озелиялықтар христиан дінін ресми түрде қабылдады. 1236 жылы Сауле шайқасында Ливон қылышбастарларының жеңілісінен кейін Сааремаға қарсы әскери қимылдар қайта басталды. Озелиялықтар 1241 жылы Ливониядағы Тевтон орденінің магистрі Андреас де Вельвен және Осель-Вик епископтығымен келісімге келіп, қайтадан христиан дінін қабылдады. Келесі келісімге 1255 жылы орден магистрі Анно Зангерхаузен және озелиялықтар атынан латын жазушылары Ylle, Culle, Enu, Muntelene, Tappete, Yalde, Melete және Cake деп жазған адамдар қол қойды. Келісім озелиялықтарға бірнеше ерекше құқықтар берді. 1255 жылғы келісімде жер мен мүліктің иеленуі және мұрагерлік, әлеуметтік жүйе және діни ережелерден тәуелсіздік туралы баптар қамтылған. 1261 жылы соғыс жалғасты, өйткені озелиялықтар тағы да христиан дінінен бас тартып, аралдағы барлық немістерді өлтірді. Тевтон орденінің Ливон бөлімшесінің, Осель-Вик епископтығының және Дания Эстониясының күштері, соның ішінде материктік эстондықтар мен латыштар бірігіп Каарма бекінісін бағындырып, озелиялықтарды жеңді. Содан кейін Тевтон рыцарлары Пёйдеде тас бекініс салды. 1343 жылдың 24 шілдесінде озелиялықтар аралдағы барлық немістерді өлтіріп, барлық дін қызметкерлерін суға батырып, Пёйдедегі бекініске шабуыл жасады. Ол берілгеннен кейін озелиялықтар қаланы толығымен қиратты және барлық қорғаушыларды өлтірді. 1344 жылдың ақпанында Бурхард фон Дрейлебен мұз басып кеткен теңіз арқылы Сааремаға жорық жасады. Озелиялықтардың бекінісі бағындырылып, олардың королі Вессе асылып өлтірілді. 1345 жылдың көктемінде Тевтон орденінің Ливон бөлімшесінің келесі жорығы өтті, ол Герман фон Вартбергтің жылнамасында және Новгородтың бірінші жылнамасында айтылған келісіммен аяқталды. Саарема Ливониядағы Тевтон орденінің магистрінің және Осель-Вик епископтығының вассалы болып қалды.

In 1206, the Danish army led by king Valdemar II and Andreas, the Bishop of Lund landed on Saaremaa and attempted to establish a stronghold, but without success. In 1216 the Livonian Brothers of the Sword and the bishop Theodorich joined forces and invaded Saaremaa over the frozen sea. The following spring the Oeselians raided the territories in Latvia that were under German rule in revenge. In 1220, the Swedish army led by king John I of Sweden and the bishop Karl of Linköping conquered Lihula in Rotalia in Western Estonia. Oeselians attacked the Swedish stronghold the same year, conquered it and killed the entire Swedish garrison including the Bishop of Linköping. In 1222, Valdemar II again tried to conquer Saaremaa, this time establishing a stone fortress housing a strong garrison. But the Danish stronghold was besieged, and surrendered within five days, and the Danish garrison returned to Reval, leaving bishop Albert of Riga's brother Theodoric and few others behind as hostages for peace. The castle was leveled to the ground by the Oeselians. In 1227, the Livonian Brothers of the Sword, the town of Riga and the Bishop of Riga organized a combined attack against Saaremaa. After the surrender of two major Oeselian strongholds, Muhu and Valjala, the Oeselians formally accepted Christianity. In 1236, after the defeat of the Livonian Brothers of the Sword in the Battle of Saule, military action on Saaremaa broke out again. The Oeselians again accepted Christianity by signing treaties with the Master of Teutonic Order in Livonia Andreas de Velven and the Bishopric of Ösel Wiek in 1241. The next treaty was signed in 1255 by the Master of the Order, Anno Sangerhausenn, and, on behalf of the Oeselians, by men whose "names" (or declaration) were transcribed by Latin scribes as Ylle, Culle, Enu, Muntelene, Tappete, Yalde, Melete, and Cake The treaty granted several distinctive rights to the Oeselians. The 1255 treaty included clauses concerning the ownership and inheritance of land, the social system and autonomy from certain religious rules. In 1261, warfare continued as the Oeselians had once more renounced Christianity and killed all the Germans on the island. A peace treaty was signed after the united forces of the Livonian branch of the Teutonic Order, the Bishopric of Ösel Wiek, and the forces of Danish Estonia, including mainland Estonians and Latvians, defeated the Oeselians by conquering the Kaarma stronghold. Soon afterwards, the Teutonic Knights established a stone fort at Pöide. On July 24, 1343, the Oeselians again killed all the Germans on the island, drowned all the clerics and started to besiege the fort at Pöide. After its surrender, the Oeselians levelled the castle and killed all the defenders. In February 1344, Burchard von Dreileben led a campaign over the frozen sea to Saaremaa. The Oeselians' stronghold was conquered and their king Wesse was hanged. In the early spring of 1345, the next campaign of the Livonian branch of the Teutonic Order took place; it ended with a treaty mentioned in the Chronicle of Hermann von Wartberge and the Novgorod First Chronicle. Saaremaa remained the vassal of the master of the Teutonic Order in Livonia, and the Bishopric of Ösel Wiek.