Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам денесінің жанындағы материалдық аспект
Quasi material aspect of the human body
Кейбір эзотерикалық, оккульттік және мистикалық ілімдерде, нәзік дене – адам денесінің толығымен физикалық немесе толығымен рухани емес, «жартылай материалдық» аспектісі болып табылады. Бұл, Батыс ойлауында басымдық танытқан сана-дене дуализміне қайшы келеді. Нәзік дене Қытай даосизмінде және индуизм, буддизм және джайнизм сияқты дхармикалық діндерде маңызды, әсіресе тантра мен йогаға бағытталған салаларда, онда ол Сукшма шарира деп аталады. Дегенмен, көбінесе Азия мәдениеттерімен байланысты болғанымен, сана мен денеге екіұшты емес көзқарастар әлемнің көптеген бөліктерінде кездеседі. Нәзік дене тұжырымдары мен тәжірибелері б.з.д. II ғасырында Мавандуйі мазарларында табылған даостық мәтіндерде кездеседі. Үнді ой-пікірінде б.з.д. IV-I ғасырларда Таиттирия Упанишад денедегі бес бір-біріне енетін қабықша – Панчакошалар туралы сипаттаған кезде «көрініп тұрды». Үндістанда толыққанды нәзік дене теориясы орта ғасырларда барлық діндерге әсер еткен тантрикалық қозғалысқа дейін дамыған жоқ. Индо-тибет буддизмінде, нәзік дененің физикалық денемен байланысы мектепке, дәстүрге және ғалымға қарай әртүрлі болып көрінеді, бірақ йоганың толықтыру сатысында ол денеде визуализацияланады. Нәзік дене – көбінесе чакралар деп аталатын фокустық нүктелерден, көбінесе надилер деп аталатын арналармен байланысты, олар көбінесе прана деп аталатын нәзік тынысты жеткізеді. Тыныс алу және басқа жаттығулар арқылы жаттығушы нәзік тынысты жоғары қабілеттерге, өлместікке немесе босануға жету үшін бағыттай алады. Батыс дәстүрінде нәзік дене – жарық денесі деп аталады. Бұл тұжырым Платонның философиясынан шыққан: «астральды» сөзі «жұлдыздар» дегенді білдіреді; сондықтан астральдық жазықтық классикалық планеталардың жеті аспанынан тұрады. Неоплатониктер Порфирий мен Прокл Платонның адам психикасының жұлдызды табиғаты туралы сипаттамасын кеңейтті. Ренессанс дәуірінде философтар мен алхимиктер, емшілер, соның ішінде Парацельс және оның шәкірттері, және Джон Ди сияқты табиғат зерттеушілер жер мен құдай арасындағы астральдық әлемнің табиғатын талқылауды жалғастырды. Астральдық дене немесе жарық денесі туралы тұжырым 19 және 20 ғасырлардағы рәсімдік сиқыршылар қабылдады. Теософия қозғалысы санскрит терминін «нәзік дене» деп аударған алғашқы қозғалыс болды, бірақ олардың терминді қолдануы Үнді тұжырымынан өте өзгеше, себебі олар Батыс және Шығыс дәстүрлерін біріктіреді. Бұл терминді қазіргі заманғы ғалымдар үшін қиындық тудырады, әсіресе теософиялық көзқарас көбінесе Жаңа дәуір мен холистикалық медицина көзқарастарына әсер етеді. Батыстың ғалымдары медитация бойынша зерттеулерде нәзік дене тұжырымын зерттей бастады.
A subtle body is a "quasi material" aspect of the human body, being neither solely physical nor solely spiritual, according to various esoteric, occult, and mystical teachings. This contrasts with the mind–body dualism that has dominated Western thought. The subtle body is important in the Taoism of China and Dharmic religions such as Hinduism, Buddhism, and Jainism, mainly in the branches which focus on tantra and yoga, where it is known as the Sūkṣma śarīra However, while mostly associated with Asian cultures, non dualistic approaches to the mind and body are found in many parts of the world. Subtle body concepts and practices can be identified as early as 2nd century BCE in Taoist texts found in the Mawangdui tombs. It was "evidently present" in Indian thought as early as the 4th to 1st century BCE when the Taittiriya Upanishad described the Panchakoshas, a series of five interpenetrating sheaths of the body. A fully formed subtle body theory did not develop in India until the tantric movement that affected all its religions in the Middle Ages. In Indo Tibetan Buddhism, the correlation of the subtle body to the physical body is viewed differently according to school, lineage and scholar, but for completion stage in yoga, it is visualised within the body. The subtle body consists of focal points, often called chakras, connected by channels, often called nadis, that convey subtle breath, often called prana. Through breathing and other exercises, a practitioner may direct the subtle breath to achieve supernormal powers, immortality, or liberation. Subtle body in the Western tradition is called the body of light. The concept derives from the philosophy of Plato: the word 'astral' means 'of the stars'; thus the astral plane consists of the Seven Heavens of the classical planets. Neoplatonists Porphyry and Proclus elaborated on Plato's description of the starry nature of the human psyche. Throughout the Renaissance, philosophers and alchemists, healers including Paracelsus and his students, and natural scientists such as John Dee, continued to discuss the nature of the astral world intermediate between earth and the divine. The concept of the astral body or body of light was adopted by 19th and 20th century ceremonial magicians. The Theosophy movement was the first to translate the Sanskrit term as 'subtle body', although their use of the term is quite different from Indic usage as they synthesize Western and Eastern traditions. This makes the term problematic for modern scholars, especially as the Theosophist view often influences New Age and holistic medicine perspectives. Western scientists have started to explore the subtle body concept in research on meditation.
Кейін
Бір мың жыл өткен соң, бұл ұғымдар әртүрлі рухани дәстүрлерде бейімделіп, жетілдірілді. Линга Шарираның ұқсас түсінігі кейінгі Самкхья, Веданта және Йогада сананың құралы ретінде қарастырылады және бұрынғы өмірдің бейімділіктері, яғни бхавалармен итермеленеді. Линганы "ерекше белгі" немесе "өзгергіштік" деп, ал Веданта термині сарираны "форма" немесе "қалып" деп аударуға болады. Карана немесе "құрал" – мағынасы бірдей термин. Ишваракрашнаның классикалық Самкхья жүйесінде (шамамен 4 ғасыр б.з.) линга – қайта туушылықтың ерекше белгісі болып табылады. Ол мәңгілік санадан бастап, сезімнің бес мүшесіне, іс-қимылдың бес мүшесіне (бхуддиндрия немесе джнянендрия, және кармендрия сәйкесінше) және сезімдердің нысандары болып табылатын бес нәзік элементке дейін жиырма бес таттвадан тұрады. Самкхьякарика былай дейді:
A millennium later, these concepts were adapted and refined by various spiritual traditions. The similar concept of the Liṅga Śarīra is seen as the vehicle of consciousness in later Samkhya, Vedanta, and Yoga, and is propelled by past life tendencies, or bhavas. Linga can be translated as "characteristic mark" or "impermanence" and the Vedanta term sarira as "form" or "mould". Karana or "instrument" is a synonymous term. In the Classical Samkhya system of Isvarakrsna (ca. 4th century CE), the Lińga is the characteristic mark of the transmigrating entity. It consists of twenty five tattvas from eternal consciousness down to the five organs of sense, five of activity (buddindriya or jñānendriya, and karmendriya respectively) and the five subtle elements that are the objects of sense (tanmatras) The Samkhyakarika says:
Классикалық Веданта дәстүрі бес дененің теориясын өзінді (атманды) қоршап, жасыратын "коша" – "қабықтар" немесе "жабындар" теориясына дейін дамытты. Классикалық Ведантада олар түсінуге кедергі ретінде қарастырылады, ал Шанкараның Адвайта Ведантасы сияқты дәстүрлер нәзік денемен жұмыс істеуге көп қызығушылық танытпады.
The classical Vedanta tradition developed the theory of the five bodies into the theory of the koshas "sheaths" or "coverings" which surround and obscure the self (atman). In classical Vedanta these are seen as obstacles to realization and traditions like Shankara's Advaita Vedanta had little interest in working with the subtle body.
Тантра
Бұл арада тантралық дәстүрлерде (Шайва Каула, Кашмир Шайвизмі және Буддистік Ваджраяна) нәзік денеге көбірек оң көзқараспен қарастырылды, бұл бостандыққа жеткізетін йогалық практикаларға мүмкіндік берді. Тантрикалық дәстүрлерде нәзік дененің ең күрделі теориялары бар, энергия надилерінің (сөзбе-сөз "ағын немесе өзен", ваю және прана ағып өтетін арналар) және чакралардың, надилердің тоғысқан жерлерінің егжей-тегжейлі сипаттамалары бар. Негізгі арналар индуистік және буддистік жүйелерде ортақ, бірақ түбегейлі түрде әртүрлі бейнеленген: орталық (индуистік жүйелерде: сушумна; буддистік: авадути), сол және оң (индуистік жүйелерде: ида және пингала; буддистік: лала және расана). Басқа қосалқы арналар негізгі арналардың тоғысқан жері – чакралардан сыртқа қарай таралады. Чакра жүйелері тантраға қарай өзгереді; Нетра Тантрада алты чакра, Кауладжяна нирнаяда сегіз, ал Кубжикамата Тантрада жеті (ең көп таралған жиынтық) сипатталған. Тибет буддизмінің Дзогчен дәстүрінде нәзік дене өзгеше формаға ие. Нақтырақ айтқанда, дәстүр дене энергиясының ерекше шоғырланған төрт аймағын көрсетеді: жүрек (цитта), онда толыққанды энергия орналасқан; энергия ағып өтетін «жарық арналар» (‘од рца); бас сүйегі (dung khang), ол төртінші ыстық нүкте арқылы босатылғанға дейін таралады, яғни көздер (тсакшу / бригута).
In Tantra traditions meanwhile (Shaiva Kaula, Kashmir Shaivism and Buddhist Vajrayana), the subtle body was seen in a more positive light, offering potential for yogic practices which could lead to liberation. Tantric traditions contain the most complex theories of the subtle body, with sophisticated descriptions of energy nadis (literally "stream or river", channels through which vayu and prana flows) and chakras, points of focus where nadis meet. The main channels, shared by both Hindu and Buddhist systems, but visualised entirely differently, are the central (in Hindu systems: sushumna; in Buddhist: avadhuti), left and right (in Hindu systems: ida and pingala; Buddhist: lalana and rasana). Further subsidiary channels are said to radiate outwards from the chakras, where the main channels meet. Chakra systems vary with the tantra; the Netra Tantra describes six chakras, the Kaulajñana nirnaya describes eight, and the Kubjikamata Tantra describes seven (the most widely known set). In the Dzogchen tradition of Tibetan Buddhism, the subtle body takes a different form. More specifically, the tradition points to four areas of particularly concentration of bodily energy – videlicet the heart (tsitta), where the enlightened energy resides; the "luminous channels" (‘od rtsa), through which the energy flows; the skull (dung khang), where it spreads before finally being released through the fourth hot spot, namely the eyes (tsakshu / briguta).
Қазіргі заманғы
Қазіргі үнді рухани ұстазы Мехер Баба нәзік денені "тілектер мен тіршілік күштерінің көлігі" деп айтты. Ол нәзік денені, жанның Құдайды тануы үшін өзін-өзімен байланыстыруын тоқтату қажет үш дененің бірі деп санайтын.
The modern Indian spiritual teacher Meher Baba stated that the subtle body "is the vehicle of desires and vital forces". He held that the subtle body is one of three bodies with which the soul must cease to identify with in order to realize God.
Буддизм
Буддистік тантрада нәзік дене "туған тән" немесе "әдеттегі емес құрал тән" (асадхрана упаядеха) немесе, тибет тілінде травай лу (транслитерация phra ba’i lus) деп аталады. Нәзік дене кейде "ойдан жасалған дене" деп те аталады және дене мен сананы, әсіресе медитация кезінде үйлестіруге мүмкіндік береді. Нәзік дене мыңдаған нәзік энергия арналарынан (нади) тұрады, олар энергия немесе "жел" (луң немесе прана) үшін өткізгіштер болып табылады және чакраларда жиналады. Лати Ринбочай нәзік денені 72 000 арнадан, түрлі желдерден және ақ және қызыл тамшыдан тұратындығын сипаттайды, ал тағы бір өте нәзік дене – жүрек чакрасының ортасындағы тамшыдағы жел болып табылады. Орталық арна әр чакрада және жүрек чакрасында үш рет оны қоршап тұратын екі арнамен қысылады, бұл желдің өлімге дейін жоғары немесе төмен жылжуына жол бермейді. Буддистік тантралар әдетте төрт немесе бес чакраны әртүрлі жапырақтары бар лотос түрінде сипаттайды. Мысалы, Хеваджра Тантрасында (8 ғасыр) былай делінген: Жаратылыстың орталығында [яғни чакрада] [жыныстық мүшеде] алпыс төрт жапырақты лотос. Табиғаттың орталығында сегіз жапырақты лотос. Ылқымның орталығында [жұлынның бойында] он алты жапырақты лотос. Ұлы ләззаттың орталығында [бас шаңырағында] отыз екі жапырақты лотос. Ал тарихи тұрғыдан кейінгі Калачакра тантрасында алты чакра сипатталған. Ваджраяна буддизмінде азаттық Наропаның алты йогасы сияқты аяқталу сатысының тәжірибелері кезінде нәзік дене процестері арқылы қол жеткізіледі.
In Buddhist Tantra, the subtle body is termed the "innate body" or the "uncommon means body" (asadhdrana upayadeha), or , rendered in Tibetan as traway lu (transliterated phra ba’i lus). The subtle body is sometimes known as , the “body made of mind” and is the means for synchronising the body and the mind, particularly during meditation. The subtle body consists of thousands of subtle energy channels (nadis), which are conduits for energies or "winds" (lung or prana) and converge at chakras. Lati Rinbochay describes the subtle body as consisting of 72,000 channels, various winds and a white and a red drop whilst a further very subtle body is a wind abiding in a drop at the centre of the heart chakra. The central channel is then described as being squeezed by two channels that encircle it at each chakra and thrice at the heart chakra, ensuring the winds do not move upward or downward until death. Buddhist tantras generally describe four or five chakras in the shape of a lotus with varying petals. For example, the Hevajra Tantra (8th century) states:In the Center [i. e. chakra] of Creation [at the sexual organ] a sixty four petal lotus. In the Center of Essential Nature [at the heart] an eight petal lotus. In the Center of Enjoyment [at the throat] a sixteen petal lotus. In the Center of Great Bliss [at the top of the head] a thirty two petal lotus. In contrast, the historically later Kalachakra tantra describes six chakras. In Vajrayana Buddhism, liberation is achieved through subtle body processes during Completion Stage practices such as the Six Yogas of Naropa.
Басқа дәстүрлер
Басқа рухани дәстүрлер мистикалық немесе құдайлық дене туралы айтады, мысалы, суфизмдегі "ең қасиетті дене" (wujud al aqdas) және "нағыз және шынайы дене" (jism asli haqiqi), қытай дініндегі меридиан жүйесі, сондай-ақ герметизмдегі "өлімсіз дене" (soma athanaton).
Other spiritual traditions teach about a mystical or divine body, such as "the most sacred body" (wujud al aqdas) and "true and genuine body" (jism asli haqiqi) in Sufism, the meridian system in Chinese religion, and "the immortal body" (soma athanaton) in Hermeticism.
Батыс эзотерикалық дәстүрі
Жарық денесі әр түрлі батыс эзотерикалық, оккульттік және мистикалық ілімдерде кеңінен зерттелген. Бұл денеге салтанатты дене, рух денесі, сәулелі дене, люциформалы дене, аугоэйд («сәулелі»), астроэйд («жұлдызды» немесе «сидериялық дене») және аспан денесі сияқты басқа да атаулар қолданылады. Бұл ұғым Платонның философиясынан бастау алады: «астраль» сөзі «жұлдыздарға» қатысты дегенді білдіреді; сондықтан астральдық жазықтық классикалық планеталардың жеті аспанынан тұрады. Бұл идея дүние жүзіндегі діни сенімдердегі өмірден кейінгі сапар туралы кең таралған түсініктерге негізделген, онда жанның жолы немесе «көтерілуі» «көңілді, мистикалық немесе денеден шығу тәжірибесі» ретінде сипатталады, мұнда рухани саяхатшы физикалық денесін тастап, жарық денесінде «жоғары» әлемдерге саяхаттайды. Неоплатониктер Порфирий мен Прокл Платонның адам психикасының жұлдызды табиғаты туралы сипаттамасын одан әрі дамытты. Ренессанс дәуірінде философтар, алхимиктер, емшілер, соның ішінде Парацельс және оның шәкірттері, сондай-ақ Джон Ди сияқты табиғатты зерттеушілер жер мен құдай арасындағы астральдық әлемнің мәнін талқылауды жалғастырды. Астральдық дене немесе жарық денесі туралы түсінік 19 ғасырдағы салтанатты сиқыршы Элифас Леви, Флоренс Фарр және Алтын Таңның Герметикалық Орденінің сиқыршылары, оның ішінде Алестер Кроули тарапынан қабылданып, дамытылды.
The body of light is elaborated on according to various Western esoteric, occult, and mystical teachings. Other terms used for this body include body of glory, spirit body, radiant body, luciform body, augoeides ('radiant'), astroeides ('starry' or 'sidereal body'), and celestial body. The concept derives from the philosophy of Plato: the word 'astral' means 'of the stars'; thus the astral plane consists of the Seven Heavens of the classical planets. The idea is rooted in common worldwide religious accounts of the afterlife in which the soul's journey or "ascent" is described in such terms as "an ecstatic, mystical or out of body experience, wherein the spiritual traveller leaves the physical body and travels in their body of light into 'higher' realms." Neoplatonists Porphyry and Proclus elaborated on Plato's description of the starry nature of the human psyche. Throughout the Renaissance, philosophers and alchemists, healers including Paracelsus and his students, and natural scientists such as John Dee, continued to discuss the nature of the astral world intermediate between earth and the divine. The concept of the astral body or body of light was adopted by 19th century ceremonial magician Éliphas Lévi, Florence Farr and the magicians of the Hermetic Order of the Golden Dawn, including Aleister Crowley.
Теософия
ХІХ ғасырда Х. П. Блаватская теософияның эзотерикалық діни жүйесін құрды, ол Батыс әлемі үшін индуизм мен будда философиясын қайта баяндауға тырысты. Ол "нағыз дене" деген сөз тіркесін Ведантиканың ағылшын тіліндегі баламасы ретінде қабылдады, яғни сукшмашарираны – Ади Шанкараның жазбаларында үш дененің бірі (физикалық, нағыз және себептік). Джеффри Сэмюэлдің айтуынша, Блаватская және кейінгі авторлардың, әсіресе К. В. Лидбитер, Энни Безант және Рудольф Штайнердің (кейіннен антропософияны құрған) теософиялық қолданысы оларды қазіргі ғалымдар үшін "қиын" қылды, себебі теософистер өз идеяларын "психикалық және болжай білуге негізделген түсініктер" арқылы кеңейткенде терминдердің мағынасын өзгертті, бұл олардың Үндістандағы бастапқы контекстіндегі мағынасынан айырмашылық тудырды.
In the 19th century, H. P. Blavatsky founded the esoteric religious system of Theosophy, which attempted to restate Hindu and Buddhist philosophy for the Western world. She adopted the phrase "subtle body" as the English equivalent of the Vedantic sūkṣmaśarīra, which in Adi Shankara's writings was one of three bodies (physical, subtle, and causal). Geoffrey Samuel notes that theosophical use of these terms by Blavatsky and later authors, especially C. W. Leadbeater, Annie Besant and Rudolf Steiner (who went on to found Anthroposophy), has made them "problematic" to modern scholars, since the Theosophists adapted the terms as they expanded their ideas based on "psychic and clairvoyant insights", changing their meaning from what they had in their original context in India.
Теософиядан кейінгілер
Кейінгі теософиялық құрылымды Элис Бейли қабылдады, және одан кейін ол Жаңа дәуірдің дүниетанымына және адам аурасына енді. Басқа авторлар нәзік дене туралы әртүрлі түсініктер берді. Макс Хайндель нәзік денеді эфирден құралған Өмірлік денеге, Астралдық жазыққа байланысты Жеңіс денесіне және Ақыл-ой денесіне бөлді. Барбара Бреннанның "Жарық қолы" және "Жарық пайда болуы" кітаптарындағы нәзік денелер туралы айтқандары, нәзік денелерді "Адам энергиялық өрісіндегі" немесе аурадағы "қабаттар" деп сипаттайды.
The later theosophical arrangement was taken up by Alice Bailey, and from there found its way into the New Age worldview and the human aura. Other authors treated the subtle body in varying ways. Max Heindel divided the subtle body into the Vital Body made of Ether; the Desire body, related to the Astral plane; and the Mental body. Barbara Brennan's account of the subtle bodies in her books Hands of Light and Light Emerging refers to the subtle bodies as "layers" in the "Human Energy Field" or aura.
Төртінші жол
Нәзік денелер Гурджиев пен Успенскийдің "Төртінші жол" ілімдерінде кездеседі, олар адамның нәзік денені жасап, рухани немесе йогалық жаттығулар арқылы өлімнен кейінгі өлместікке жетуге болатынын жазады. Бұл жүйелердегі "жан" туа біткен нәрсе емес, эзотерикалық практика арқылы толық түсінікке ие болу және өзін жетілдіру үшін дамытылады. Тарихшы Бернис Розенталдың сөзіне сәйкес, "Гурджиевтің космологиясында біздің табиғатымыз үш бөліктен тұрады және физикалық (планетарлық), эмоционалдық (астралдық) және психикалық (рухани) денелерден құралған; әр адамда осы үш дененің бірі соңында басымдыққа ие болады".
Subtle bodies are found in the "Fourth Way" teachings of Gurdjieff and Ouspensky, who write that one can create a subtle body, and hence achieve post mortem immortality, through spiritual or yogic exercises. The "soul" in these systems is not something one is born with, but developed through esoteric practice to acquire complete understanding and to perfect the self. According to the historian Bernice Rosenthal, "In Gurdjieff's cosmology our nature is tripartite and is composed of the physical (planetary), emotional (astral) and mental (spiritual) bodies; in each person one of these three bodies ultimately achieves dominance."
Медитация зерттеулері
Батыс ғалымдары медитация зерттеулерімен байланысты нәзік дене тұжырымдамасын зерттеуге кірісті. Нәзік дене моделі орталық нерв жүйесінің қазіргі заманғы карталарымен салыстырылып, медитация зерттеулерінде қолданылуы мүмкін.
Western scientists have started to explore the subtle body concept in relation to research on meditation. The subtle body model can be cross referenced onto modern maps of the central nervous system, and applied in research on meditation.