Кіріспе

Ағылшын пейзаж суретшісі (1783–1859)

Дэвид Кокс (29 сәуір 1783 – 7 маусым 1859) – ағылшын пейзаж суретшісі, Бирмингем мектебінің ең маңызды суретшілерінің бірі және импрессионизмнің алғашқы көрегендерінің бірі. Ол – ағылшын пейзаж суретшілерінің ең ұлыларының бірі және ағылшын акварель өнерінің алтын ғасырының маңызды тұлғасы саналады. Көбінесе акварель туындыларымен танымал болғанымен, өмірінің соңында майлы бояумен 300-ден астам жұмыс жасаған. Бұл туындылары қазір "британдық суретшілердің ең үлкен, бірақ ең аз танылған жетістіктерінің бірі" деп есептеледі. Оның ұлы, Дэвид Кокс кіші (1809–1885) де сәтті суретші болды.

Бірмингемдегі ерте өмір, 17831804

Кокс 1783 жылғы 29 сәуірде Дертиндегі Хит Милл-Лейнде, сол кезде Бірмингемнің өнеркәсіптік аймағында дүниеге келді. Оның әкесі темірші және ақ темірші болған, оның туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол Бирмингемдегі қару саудасына штыктар мен ұңғылар сияқты бөлшектерді жеткізген. Кокстің анасы фермердің қызы және Small Heath-тен Бирмингемнің шығысына қарай келген. Алғашқы өмірбаяншылар "Ол әкесіне қарағанда жақсы білім алған, сонымен қатар жоғары интеллектісімен және мінез-құлқының күшімен ерекшеленген әйел болған" деп жазады. Бастапқыда Кокс әкесінің ізін басып, металл саудасына түсіп, оның шеберханасын басқаруы күтілген, бірақ оның дене күші жеткіліксіз болғандықтан, отбасы оның өнерге деген қызығушылығын дамытуға мүмкіндік іздеуге мәжбүр болды. Бұл жас Кокс сынған аяғынан айығып жатқанда қағаздан қанаттарды бояуды бастағанда алғаш рет байқалды. 18 ғасырдың соңында Бирмингемде жеке академиялар желісі қалыптасты, олар қаланың сәнді металл тауарларын өндірушілерінің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құрылған, сонымен қатар көркем өнерде білім беруді ынталандырып, Бирмингем мектебінің ландшафт өнерінің ерекше дәстүрін қалыптастырды.

Лондон, 1827-1841 жылдар

Ол 1826 жылы Бельгия мен Нидерландыға алғаш рет континентке сапар жасады, ал келесі жылы Лондонға көшті. Ол 1829 жылы Бірмингем суретшілер қоғамында, ал 1831 жылы Ливерпуль академиясында тұңғыш рет көрмеге қатысты. 1839 жылы Кокстің екі акварелі Королева Виктория үшін Конинха графы Ескі су бояулар қоғамының көрмесінен сатып алынды.

Бірмингем, 18411859

1840 жылғы мамыр айында Кокс Бірмингемдегі достарының біріне былай деп жазды: «Мен майлы бояумен эскиздер жасауға, сондай-ақ сурет салуға дайындық жасап жатырмын, және тәжірибе үшін уақытымның көп бөлігін Бірмингемде өткізуді жоспарлап отырмын». Кокс 1836 жылдан бері майлы сурет салуға қайта оралуды ойластырып жүрген, ал 1839 жылы ортақ досы Джордж Артур Фрипп арқылы танысқан Уильям Джеймс Мюллерден майлы сурет салу сабақтарын алған. Суретшілердің сурет салу қоғамы мен Корольдік академия арасындағы шиеленіс Лондонда суретшінің сурет және майлы бояу саласындағы жұмыстарын мойындауын қиындатты, сондықтан Кокс осы жаңа өнер саласын туған қаласындағы қолдаушы ортада зерттеуді қалаған. 1840 жылдардың басында акварель суреттерін сатудан түскен кірісі оған сурет салу шебері ретіндегі жұмысынан бас тартуға мүмкіндік берді, ал 1841 жылғы маусымда ол әйелімен бірге Гарборндағы Гринфилд үйіне көшіп келді, ол кезде бұл үй Бірмингемнің оңтүстік-батыс шетіндегі шағын ауыл болатын. Осы көшу оның кейінгі туындыларына тән босшылдық пен тәжірибелерді жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Гарборнда Кокс тұрақты жұмыс кестесін орнатты – таңертең акварельмен, ал түстен кейін майлы бояумен жұмыс істеді. Ол әр көктемде Лондонға барып, маңызды көрмелерге қатысып, содан кейін бір немесе бірнеше эскиздік саяхаттар жасады, ол 1830 жылдары қалыптасқан дәстүрді жалғастырды. 1844 жылдан бастап бұл саяхаттар Солтүстік Уэльстегі Бетс-и-Койдқа жыл сайынғы сапарға айналды, онда ол майлы бояу және акварельмен ашық ауада жұмыс істеді, бұл жазғы суретшілердің жылдық ортасының орталығына айналды, ол 1856 жылға дейін Кокс басшылығымен жалғасты. Кокстың Лондонда майлы суреттерін көрсетуге жасаған тырасы қысқа және сәтсіз болды: 1842 жылы ол Британ суретшілер қоғамына өзінің жалғыз жұмысын ұсынды; 1843 жылы Британ институтында және Корольдік академияда бір майлы суреті көрсетілді; ал 1844 жылы Корольдік академияда екі майлы суреті көрсетілді – оның өмірінде Лондонда көрсетілген соңғы суреттері осылар болды. Кокс Бірмингем өнер қоғамында және оның ізбасары Бірмингем суретшілер қоғамында тұрақты түрде жұмыстарын көрсетіп, 1842 жылы қоғам мүшесі болды. Кокс 1853 жылғы 12 маусымда инсульт алды, ол оны уақытша сал қылды және оның көру қабілетіне, есте сақтау қабілетіне және координациясына әсер етті. Алайда 1857 жылға қарай оның көру қабілеті нашарлаған. 1858 жылы Конверсационе Сосайети Хэмпстед оның жұмыстарының көрмесін ұйымдастырды, ал 1859 жылы Лондонның Бонд-стриттегі неміс галереясында ретроспективті көрме өтті. Кокс бірнеше айдан кейін қайтыс болды. Ол әйелі Мэримен бірге Бірмингемдегі Гарборн қаласындағы Сент-Питерс шіркеуінің ауласына, каштан ағашының астына жерленді.

Алғашқы жұмыстар

1811 жылдың көктемінде Кокс отбасымен Гастингске сапар жасағанда маймен салынған бірнеше көрнекті туындылар жасады. Ол сол кезде неліктен осы техникада жұмысын жалғастырмағаны белгісіз, бірақ қазірге дейін сақталған бес жұмысы 1969 жылы «Англиядағы осы жанрдың ең керемет үлгілері» деп аталды.

Жетілдірілген жұмыс

Кокс 1814 жылы Херефордқа көшіп келгеннен кейін толық көркемдік қалыпқа келді. Кокстың қалаға келгенінен бастап он жылдықтың соңына дейінгі кезеңде оның екі ірі акварель суреті ғана анық табылған, бірақ олардың екеуі де – 1815 жылғы «Херефордтағы Butcher's Row» және 1817 жылғы «Херефордқа жақын Лэгг шалғындары» – оның бұрынғы жұмыстарынан озыс көрсетеді.

Кейінгі жұмыстар

Кокстың 1841 жылы Бирмингемге көшіп келгеннен кейін салған кешірек туындылары қарапайымдылық, абстракция және бөлшектемеден айырумен ерекшеленді. Оның осы кезеңдегі өнері бұрынғы ағылшын суретшілері мектебіне тән кеңдік пен салмақты, сонымен бірге кейінірек импрессионизмге ұқсас батылдық пен еркін өрнек беруді біріктірді. Оның ауа райының, атмосфераның және жарықтың құбылмалылығын бейнелеуге ден қоюы Джон Констеблге ұқсас болды, бірақ Кокс ескі суретшінің материалдық бөлшектерді түсіруге баса назар аударуынан өзгеше, оның орнына жоғары деңгейде жалпылау мен жалпы әсерге назар аударуды қолданды. Табиғатты бейнелеуде дәлдіктен гөрі ерекшеліктерді іздеу – Кокс өмірінің басында байланысты болған Бирмингем мектебінің пейзаж суретшілерінің қалыптасқан ерекшелігі болды. 1810 жылы Кокстың туындылары «жетілмегендігі» және «объектілердің бұлтты шатасуы» үшін сынға ұшырады, бұл «декорациялардың дөңгеленгендігін» көрсеткені айтылды. 1840 және 1850 жылдары Кокс бұл «ерекше стильді» жаңа деңгейге көтерді, эскиздік әдістерді өзінің аяқталған туындыларына одан да көп мөлшерде енгізді. Кокстың 1840 жылдардағы акварель техникасы оның бұрынғы әдістерінен осыншалықты ерекшеленгендіктен, 1827 жылдан бері оған сабақ беруге және сурет салуға көмектесіп келген ұлына 1842 жылы түсіндіру қажет болды. Оның акварельдегі кешірек туындыларына қолданылған материалдар да бұрынғы кезеңдерінен өзгеше болды: ол графит қарындаш орнына қара таяқшаны негізгі сурет құралы ретінде пайдаланды, сондай-ақ ол жақсы танымал болған «шотландтық» қаптама қағазын қолданды – екеуі де оның еркін және дөңгеленген стильді дамытуымен байланысты болды.

Табысы мен мұрасы

1840 жылдары Кокс, Питер Де Винт және Копли Филдингпен бірге, 19 ғасырдың бірінші жартысындағы ағылшын ландшафты акварель стилінің жетекші тұлғаларының бірі ретінде танылды. Бұл бағалау Кокстың кейінгі Бирмингемдегі жұмысының дөңгелек және батыл стиліне болған реакциямен күрделіленді, ол көптеген жағдайда назарсыз қалды немесе сынға ұшырады. Осы кезде Де Винт пен Филдинг ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүрді жалғастырғанда, Кокс жаңа дәстүр құрды. Кокс қайтыс болғанға дейін оның акварель стилінде жұмыс істейтін жас суретшілер тобы пайда болды, олардың ішінде Уильям Беннет, Дэвид Холл МакКеван және Кокстың ұлы Дэвид Кокс кіші болды. 1850 жылға қарай Беннет, әсіресе, Кокс сияқты күшті және шешімді стилі үшін «пейзаж суретшілерінің арасындағы ең көрнектісі» ретінде танылды. Осындай ерте жақтастары Кокстың бастапқы, шамалы жұмыстарының үлгісіне ден қойды және Кокстың кейінгі жылдарындағы артықшылықтар деп есептелген нәрселерден аулақ болды. Дегенмен, нақты және егжей-тегжейлі суреттелген пейзаж басым болған кезеңде, олар «блоттesque мектебі» деп айыпталды және біртұтас қозғалыс ретінде орнығуға қол жеткізе алмады, мұндай сынды The Spectator сияқты басылымдар да жасады. Джон Раскин 1857 жылы Су бояуларымен суретшілер қоғамының жұмысын «жағымды дәмі бар, иілгіш және патенттелген тауар ретінде салық салынатын, құмыраға салынған өнердің бір түрі» деп сынады, тек Кокстың кейінгі жұмысын ғана ерекшелеп, оның туралы «Дэвид Кокстың осы туындыларына қарағанда, қарапайымдылығы мен мәнділігі жағынан басқа пейзаж жақындамайды» деп жазды. 1881 жылы жарық көрген «Дэвид Кокстың өмірбаяны: оның туындылары мен генийі туралы ескертулер» кітабы Кокстың досы Уильям Холлдың қолжазбасына негізделген, оны «Бирмингем Daily Post» газетінің редакторы Джон Такрей Банс өңдеп, кеңейтті. Оның құрметіне екі көк тақта орнатылды: 116 Гринфилд жолы, Харборн, Бирмингем және 34 Фоксли жолы, Кеннингтон, Лондон, SW9, ол 1827 жылдан бастап тұрған. Оның шәкірттерінің арасында Бирмингем сәулетшісі, Аллен Эдвард Эверитт (1824–1882) болды. Кокстың бюсті Корольдік Бирмингем суретшілер қоғамының галереясында сақталады.

Қоғамдық коллекциялар

Оның бірнеше туындылары Бірмингем мұражайы мен көркемсурет галереясында сақталады, оларды Жозеф Генри Неттлфольд жексенбі күндері ашылатын болса ғана сыйға беру шартымен тапсырған. Оның туындылары Луврде, Британ мұражайында, Тейт галереясында, Виктория және Альберт мұражайында, сондай-ақ Манчестер, Ньюкасл, Ливерпуль, Эдинбург, Оксфорд және Кембридж қалаларында да бар. Порт-Санлайт қаласындағы Леди Левер өнер галереясы Джеймс Оррок арқылы Левер сатып алған Кокс акварельдерінің бірнешеуін көрсетеді. Олардың кейбіреуі кейіннен жалған екені анықталды. Кокстің туындыларын жинаған американдық коллекциялардың ішінде Метрополитен өнер мұражайы, Ұлттық өнер галереясы, Сан-Францисконың Көркемсурет мұражайлары, Кливленд өнер мұражайы, Фог өнер мұражайы, Род-Айленд дизайн мектебі, Атлантадағы Жоғары өнер мұражайы, Принстон университетінің өнер мұражайы және Хантингтон кітапханасы бар. 1983 жылы суретшінің туғанына 200 жыл толуына арналған көрме Бірмингем мұражайлары мен өнер галереясы ұйымдастырды, ал кураторлықты Стивен Уайлдман жүзеге асырды. Сол жылы көрме экспозициясы Лондонның Виктория және Альберт мұражайына жеткізілді. Оның туындыларының көрмесі 2008 жылы АҚШ-тағы Йель британдық өнер орталығында өтті, ал 2009 жылы Бирмингемге сапарлады.