Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Илья Михайлович Франк (Илья Михайлович Франк; 23 қазан 1908 – 22 маусым 1990) – кеңестік физик, 1958 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын Павел Алексеевич Черенков пен Игорь Я. Тамммен бірге алған. Ол бұл сыйлықты Черенков сәулеленуі құбылысын түсіндіргені үшін алды. 1946 және 1953 жылдары Сталин сыйлығымен, ал 1971 жылы КСРО мемлекеттік сыйлығымен марапатталды.
Soviet physicist (1908–1990)
Ilya Mikhailovich Frank (Илья Михайлович Франк; 23 October 1908 – 22 June 1990) was a Soviet physicist who received the 1958 Nobel Prize for Physics, jointly with Pavel Alekseyevich Cherenkov and Igor Y. Tamm, also of the Soviet Union. He received the award for his work in explaining the phenomenon of Cherenkov radiation. He received the Stalin prize in 1946 and 1953 and the USSR state prize in 1971.
Өмір және мансап
Илья Франк 1908 жылғы 23 қазанда Санкт-Петербургте дүниеге келген. Оның әкесі, Михаил Людвигович Франк, еврей отбасынан шыққан дарынды математик, ал анасы, Елизавета Михайловна Грацианова, орыс православиелік дәрігер болған. Әкесі студенттік революциялық қозғалысқа қатысып, нәтижесінде Мәскеу университетінен қуылған. Қазан революциясынан кейін ол қайтадан профессорлық қызметке тағайындалған. Ильяның інісі, танымал орыс философы Семен Франк, осындай бақытқа ие болмады және 1922 жылы 160-тан астам зиялымен бірге КСРО-дан қуылды. Ильяның ағасы – Глеб Михайлович Франк, ол көрнекті биофизик және КСРО Ғылым академиясының мүшесі болды. Илья Франк Мәскеу мемлекеттік университетінде математика мен теориялық физиканы оқыды. Екінші курсқа келгеннен бастап, ол өзінің ұстазы санайтын Сергей Иванович Вавиловтың зертханасында жұмыс істеді. 1930 жылы бітірген соң Вавиловтың ұсынысымен Ленинградтағы Мемлекеттік оптикалық институтта жұмысқа орналасты. Дәл сол жерде ол алғашқы жарияланымдарын – «Люминесценция туралы» – Вавиловпен бірлесе жазды. Ол онда жасаған жұмысы 1935 жылы докторлық диссертациясының негізін құрады. 1934 жылы Франк КСРО Ғылым академиясының Физика және математика институтына ауысты (кейін ол Мәскеуге көшіріліп, Физика институты болып қайта құрылды). Мұнда ол үшін жаңа сала болған ядролық физикамен айналыса бастады. Павел Черенков ашқан құбылысқа қызығушылық танытты, ол су арқылы жоғары жылдамдықпен қозғалғанда зарядталған бөлшектердің жарық шығаратынын көрсетті. Игорь Тамммен бірлесе, ол осы құбылысқа теориялық түсіндірме берді: зарядталған бөлшектердің оптикалық мөлдір ортада жарық жылдамдығынан асып өтетін жылдамдықпен қозғалғанда электромагниттік өрісте соққы толқыны туындайды. Бұл процесте сәулеленетін энергия мөлшері Франк-Тамм формуласымен сипатталады. Осы құбылыстың ашылуы мен түсіндірілуі жоғары жылдамдықты ядролық бөлшектердің жылдамдығын анықтау және өлшеудің жаңа әдістерін жасауға мүмкіндік берді және ядролық физика саласындағы зерттеулер үшін маңызды рөл атқарды. Черенков сәулесі радиоактивті изотоптарды анықтау үшін биомедициналық зерттеулерде де кеңінен қолданылады. 1946 жылы Черенков, Вавилов, Тамм және Франк өздерінің ашқандары үшін Сталин сыйлығымен марапатталды, ал 1958 жылы Черенков, Тамм және Франк физика саласындағы Нобель сыйлығын алды. 1944 жылы Франк профессор болып тағайындалды және Физика институтының, сондай-ақ Ядролық физика зертханасының (кейін Ядролық зерттеулер институтына ауыстырылды) меңгерушісі болды. Франк зертханасы ядролық реакторларды зерттеуге қатысты (сол кезде құпия сақталған). Олар нейтрондардың таралуы мен жылудалуын зерттеді. 1957 жылы Франк Ядролық зерттеулер жөніндегі Бірлескен институттың нейтрондық физика зертханасының директоры да болды. Зертхана сол кезде салынып жатқан нейтрондық жылдам импульстік реакторға (IBR) негізделген. Франк басшылығымен реактор нейтрондық спектроскопия техникасын дамытуда пайдаланылды.
Ilya Frank was born on 23 October 1908 in St. Petersburg. His father, Mikhail Lyudvigovich Frank, was a talented mathematician descended from a Jewish family, while his mother, Yelizaveta Mikhailovna Gratsianova, was a Russian Orthodox physician. His father participated in the student revolutionary movement, and as a result was expelled from Moscow University. After the October Revolution, he was reinstated and appointed professor. Ilya's uncle, Semyon Frank, a noted Russian philosopher, wasn't as fortunate and was expelled from the USSR in 1922 together with 160 other intellectuals. Ilya had one elder brother, Gleb Mikhailovich Frank, who became an eminent biophysicist and member of the Academy of Sciences of the USSR. Ilya Frank studied mathematics and theoretical physics at Moscow State University. From his second year he worked in the laboratory of Sergey Ivanovich Vavilov, whom he regarded as his mentor. After graduating in 1930, on recommendation of Vavilov, he started working at the State Optical Institute in Leningrad. There he wrote his first publication—about luminescence— with Vavilov. The work he did there would form the basis of his doctoral dissertation in 1935. In 1934, Frank moved to the Institute of Physics and Mathematics of the USSR Academy of Sciences (which shortly would be moved to Moscow, where it was transformed into the Institute of Physics). Here he started working on nuclear physics, a new field for him. He became interested in the effect discovered by Pavel Cherenkov, that charged particles moving through water at high speeds emit light. Together with Igor Tamm, he developed a theoretical explanation: the effect occurs when charged particles travel through an optically transparent medium at speeds greater than the speed of light in that medium, causing a shock wave in the electromagnetic field. The amount of energy radiated in this process is given by the Frank–Tamm formula. The discovery and explanation of the effect resulted in the development of new methods for detecting and measuring the velocity of high speed nuclear particles and became of great importance for research in nuclear physics. Cherenkov radiation is also widely used in biomedical research for detection of radioactive isotopes. In 1946, Cherenkov, Vavilov, Tamm, and Frank were awarded a Stalin Prize for their discovery, and 1958 Cherenkov, Tamm, and Frank received the Nobel Prize in physics. In 1944, Frank was appointed professor and became head of a department at the Institute of Physics and of the Nuclear Physics Laboratory (which was later transferred to the Institute of Nuclear Research). Frank's laboratory was involved in the (then secret) study of nuclear reactors. In particular, they studied the diffusion and thermalization of neutrons. In 1957, Frank also become director of the Laboratory of Neutron Physics at the Joint Institute for Nuclear Research. The laboratory was based on the neutron fast pulse reactor (IBR) then under construction at the site. Under Frank's supervision the reactor was used in the development of neutron spectroscopy techniques.
Жеке өмір және өлім
1937 жылы Франк белгілі тарихшы Элла Абрамовна Бейлихиске үйленді. Олардың ұлы Александр сол жылы туды және физик ретінде әкесінің зерттеулерін жалғастырды. Франк 1990 жылғы 22 маусымда Мәскеуде 81 жасында қайтыс болды.
Frank married the noted historian, Ella Abramovna Beilikhis, in 1937. Their son, Alexander, was born in the same year, and would continue much of the studies of his father as a physicist. Frank died on 22 June 1990 in Moscow at the age 81.