Кіріспе

Jagdtiger ("Аңшы жолбарыс"; ресми атауы Panzerjäger Tiger Ausf. B) – Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс казематты ауыр танк жойғышы (Jagdpanzer). Ол Tiger II шассиінің сәл ұзартылған нұсқасы негізінде салынған. Оның әскери тізімдеме белгісі Sd.Kfz. 186 болды. 72 тонналық Jagdtiger – Екінші дүниежүзілік соғыста кез келген ел операциялық түрде қолданған ең ауыр броньды жауынгерлік машинасы (AFV) және соғыс кезінде жасалған ең ауыр жауынгерлік техника. Ол 12,8 см Pak 44 L/55 зеңбірегімен қаруланды, ол одақтас әскерлерінің кез келген жауынгерлік машинасынан артық қашықтықта оқ атып, оны жеңе алатын. 1944 жылдың соңынан бастап соғыс аяқталғанға дейін Батыс және Шығыс майдандарында шектеулі мөлшерде қолданылды. 150 данаға тапсырыс берілгенімен, шамамен 80 дана ғана өндірілді. Өте ауыр салмағы мен жеткіліксіз қуатты күштік жүйесіне байланысты Jagdtiger қозғалмалылық және механикалық ақаулармен күресті. Бүгінде үш Jagdtiger мұражайларда сақтаулы.

Даму

StuG III, Marder I, Marder II және Marder III Panzerjäger-дің табысымен, нацистік Германияның әскери жетекшілігі қолданыстағы бронетехникалық жауынгерлік машиналарын өздігінен жүретін артиллериялық құралдардың (шабуылдық артиллерия және танктерге қарсы артиллерия ретінде) негізі ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс танктерге қарсы артиллериясы үлкен калибрлі қаруларды орнату үшін қажетті шығындарды, салмақты және материалдарды едәуір төмендету үшін толық айналатын мұнаралардың орнына бекітілген казематтарды қолданды. 1942 жылдың басында Армия Бас штабы 128 мм қаруды өздігінен жүретін бронетанкілік шассиге орнату туралы сұраныс жасады. 128 мм қарудың атыс сынақтары жоғары дәлдік көрсетті; сондай-ақ, кең таралған 88 мм және одан сәл үлкен 105 мм сияқты кішкентай калибрлі қарулар да сынақтан өтті. 1943 жылдың басында 128 мм қаруды ауыр шабуылдық артиллерия ретінде Panther немесе Tiger I шассиіне орнату туралы шешім қабылданды. Panther шассиі дизайнының ағаш макеті жасалғаннан кейін қолайсыз деп танылды. 1943 жылдың 20 қазанында тағы бір ағаш модель Tiger II ауыр танкының шассиінде жасалып, Гитлерге Шығыс Пруссияда ұсынылды. Екі прототип жасалды: біреуі сегіз доңғалақты Porsche жүргізу құрылымымен (сериялық нөмірі 305001) жабдықталған, ал екіншісі Хеншельдің тоғыз доңғалақты жүргізу құрылымымен (сериялық нөмірі 305002) жабдықталған, бұл Хеншельдегі Tiger II-нің негізгі өндірісінде қолданылған. Олар 1944 жылдың ақпан айында аяқталды. Алғашқыда ол VI деп аталды, бірақ кейін Jagdtiger деп өзгертілді және инвентаризациялық нөмірі Sd.Kfz. 186 ретінде тіркелді.

Жауынгерлік тарихы

Тек 512-ші және 653-ші сандық екі ауыр танкіге қарсы батальон (schwere Panzerjäger Abteilung) Jagdtigers-пен жабдықталған, алғашқы көліктер 1944 жылдың қыркүйегінде бөлімдерге жеткен. Шамамен 20%-ы жауынгерлік қимылдарда жойылды, көбісі бұзылу немесе отын жетіспеушілігі салдарынан тасталғанда экипаждармен жарылған. Оқ-дәрілер екі бөліктен тұрды, яғни негізгі снаряд және жарылғыш заряд бөлек-бөлек салынып, зеңбірекке тиелді. Бұл жұмысты екі жүк тиеуші атқарды, біреуі әр түрлі оқ-дәрілерге арналған. 512-ші батальондағы үш ротаның екіншісіне Тигр I танкісінің асабы Отто Кариус басшылық етті. Оның соғыстан кейінгі "Тайгерлер батпақта" атты естеліктері өзінің басқаруындағы 10 Jagdtiger танкысының тарихын баяндайды. Ол Jagdtigers-тің толыққанды пайдаланылмағанын, себебі одақтастардың әуе үстемдігі маневр жасауды қиын еткенін және ауыр зеңбірек тіпті қысқа қашықтықта да қозғалғаннан кейін қайта калибрлеуді қажет еткенін айтты. Көлік баяу болды, өйткені қозғалтқышы Tiger I және Tiger II танкілеріне қарағанда нашар болды. Көліктердің берілістері мен дифференциалдары оңай бұзылды, себебі 72 тонналық көліктің барлығы зеңбірек бұрылысы үшін айналуы керек еді. 128 мм-лік үлкен зеңбірек көлік маневр жасағанда бекітіліп тұруы керек еді, әйтпесе оның тіректері кейіннен дәл ату үшін тым тозығып кетер еді. Бұл экипаж мүшесінің ұрыс кезінде көліктен шығып, ату алдында зеңбіректі алдыңғы жағында орнатылған құлыптан ашуын білдірді. Кариус соғыста 128 мм-лік снарядтың үйдің қабырғасынан өтіп, артында тұрған американдық танкты жойғанын жазды. Соғыстың соңғы кезеңінде көлік экипаждарының жеткіліксіз даярлығы және олардың нашар көңіл-күйі Кариус басқаратын Jagdtiger экипажы үшін ең үлкен мәселе болды. Рур қалтасында екі Jagdtiger командирі, Jagdtigers жақсы маскировкаланғанына қарамастан, одақтастардың әуе шабуылына ұшырауынан қорқып, күндізгі уақытта американдық броньды колоннаға шабуыл жасаудан бас тартты. Екі көлік те қорқып, асығыс кері шегінгенде бұзылып қалды, ал біреуі экипажымен бірге жарылған. Мұндай апаттың алдын алу үшін Сигенде Кариус өзінің басқару көлігін биік жерге қазып қойды. Америкалық броньды колонна жақындап келгенде, жақын маңдағы неміс азаматтары оларды ескерткендіктен, олар оның тұзағынан құтылды. Кейіннен оның бір көлігі түнде бомба кратеріне құлап, жарамсыз болып қалды, ал екіншісі дос Volkssturm ополчение әскерлерінің Panzerfaust шабуылынан жойылды, олар бұрын ешқашан Jagdtiger көліктерін көрмеген және оны одақтастардың көлігі деп қате түсінген. Унна маңында бір Jagdtiger тауға шығып, 600 метр қашықтықтағы бес американдық танкке шабуыл жасады, нәтижесінде екеуі кері шегінді, ал қалған үшеуі оқ ашты. Jagdtiger бірнеше рет соққыға ұшырады, бірақ американдық снарядтардың ешқайсысы көліктің казематының қалың алдыңғы броньын тесіп өте алмады. Алайда тәжірибесіз неміс командирі батырын жоғалтып, артқа шегінудің орнына кері бұрылды, осылайша жіңішке жақ броньын ашып, барлық алты экипаж мүшесі қаза тапты. Кариус экипаждардың жауынгерлік жағдайларда қалың алдыңғы броньды жауға қаратып ұстауға жеткілікті дайындықтан өтпегенін және тәжірибесіз екенін жазды. Рур қалтасынан қашу мүмкін болмағандықтан, Кариус қалған Jagdtigers-тің зеңбіректерін жарып, көліктердің одақтастардың қолына түсуіне жол бермеу үшін бұйрық берді, содан кейін американдық күштерге берілді. 512-ші батальонның 10 Jagdtiger-і бір танкты жойды, ал біреуі жауынгерлік қимылдарда, біреуі дос оттан, ал сегізі механикалық ақаулар салдарынан немесе жауға түсіп қалмас үшін өз экипаждарымен жарылған. 1945 жылдың 17 қаңтарында Хир XIV корпусының екі Jagdtiger танкысы Ауенхайм маңында жаяу әскерді шабуылдау үшін бункер желісіне шабуыл жасады. 18 қаңтарда олар 1000 метр қашықтықта орналасқан төрт қауіпсіз бункерге шабуыл жасады. Бір бункердің броньды күмбезі екі оқ атылғаннан кейін өртеніп кетті. Шерман қарсы шабуыл жасағанда жарылғыш снарядтармен өртеніп кетті. Екі Jagdtiger 46 жарылғыш снаряд пен 10 танкіге қарсы снарядты атып, шайқаста аман қалды. 1945 жылдың сәуір айында 512-ші батальонда көптеген іс-қимылдар болды, әсіресе 9 сәуірде 1-ші рота Шерман танкілері мен жүк көліктерінен тұратын одақтастар колоннасын корпусынан төмен позициялардан ұрып-соқты және 11 танкты және 30-дан астам броньсыз немесе жеңіл броньды нысаналарды жойды, жау танкілерінің кейбірі 4000 метрден астам қашықтықтан жойылды. Бұл оқиғада бір Jagdtiger жойылды, одақтастардың P 47 Thunderbolt истребитель-бомбардировщиктері пайда болғаннан кейін. Келесі екі күнде 1-ші рота тағы бес Шерман танкын жойды, содан кейін Изерлонда американдық әскерлеріне берілді. Ал 2-ші рота аз пайдамен шайқасты жалғастырды. 1945 жылдың 15 сәуір күні бөлім Изерлондағы Шиллерплацта капитуляциялады.