Кіріспе

Джоан Кигер (19 қараша 1934 – 22 наурыз 2017) – американдық ақын. 30-дан астам поэзия және проза кітаптарының авторы, Кигер Сан-Франциско Ренессансы, Бит ұрпағы, Блэк Маунтин және Нью-Йорк мектебінің ақындарымен байланысты болды. Кигерді көбінесе Бит ұрпағының басым түрі ерлерден құралған шеңберінің көрнекті әйел ақыны деп сипаттаса да, ол өзін ешқашан Бит қозғалысының бір бөлігі деп санамады. Сондай-ақ ол өзін ресми түрде басқа қозғалысқа жатқызған жоқ; оның туындылары әртүрлі поэзия мектептерін шақырады, бірақ олардың ешқайсысына толығымен жатпайды. Эми Л. Фридман «Битті қайта құру» еңбегінде Кигерді «ХХ ғасырдағы американдық поэзия мен жазудың бірнеше маңызды бағыттары арасындағы маңызды байланыс» деп атады. Линда Руссо Кигерге арналған Jacket веб-журналында «оның туындылары туралы тек бірегей тұлға ретінде ғана айтуға болады» деп мәлімдеді. Кигердің алғашқы поэзиясына Чарльз Олсонның «проективті өлең» тұжырымы, яғни ұйқас пен синтаксис емес, тыныс және ашық құрылым поэзиялық композицияны басқаруы әсер еткен. Бұл әсер оның пісіп-жетілген туындыларын да қалыптастырды. 2010 жылғы сұхбатта Кигер: «Сіз оны біреу айта алатындай етіп жасағыңыз келеді. Мен жолдарды тыныс алу мен уақытты ескере отырып, бетке «ноталармен» жазуға тырысамын», – деді. Дейл Смит «Жоанна Кигер және күнделікті оқиғалар» атты эссесінде Олсоннан айырмашылығы, Кигер «оқиғалар мен жағдайларға назар аударады, өзін жазба құралы ретінде жолдан шығарады, уақыттың нақты сәттеріне адал және пейзаждың көптеген рухтарына немесе көңіл-күйлеріне сезімтал болады» деп жазды. 2007 жылы Кигердің «Қазіргі кезде: жинақталған өлеңдер» кітабына жазған рецензиясында Льюис МакАдамс Кигерді «Ас үй терезесінен қарап, ғаламды көретін артқы аула ақындары мектебінен» деп сипаттады. Кигердің өлеңдері ойлар, оқиғалар мен армандарды жазу арқылы күнделікті әдеби тәжірибеден туындады. Көптеген өлеңдер атауында немесе соңында датасы көрсетілген. Журналдар сияқты, олар философиялық ойлардан бастап ауа райына дейін барлық нәрсені қамтиды. Оның Дзен буддизмін ұстануы, сананы зерттеуі, ежелгі грек және американдық мифологияларды зерттеуі, Мексикаға жиі саяхаттауы, табиғи ландшафтты байқауы және шағын жағалау қаласындағы күнделікті өмірі – кітаптан кітапқа жалғасып, автобиографиялық бөлімдерге ұқсайды. 2011 жылғы сұхбатында Кигер: «Мен жазба жазуды тәжірибе ретінде қарастырамын – жақсы немесе жаман немесе қызықты нәрсе айтқым келсе де, оны жасауға тырысамын. Ал хронология баяндамаға, жазу тарихына айналады», – деді.

Ерте өмір және білім

Джоанна Элизабет Кигер 1934 жылғы 19 қарашада Калифорния штатының Вальехо қаласында, Теңіз күштерінің капитаны Джейкоб Кигер мен Санта-Барбара қаласының (Калифорния штаты) канадалық тегінен шыққан қызметкері Энн (Ламонт) Кигердің отбасында дүниеге келді. Кигер 14 жасқа дейін Қытай, Калифорния, Иллинойс және Пенсильвания штаттарында тұрып, көшпенді өмір сүрді, содан кейін отбасы (Кигердің екі қарындасымен бірге) Санта-Барбарада қоныстанды. 1949 жылы оның ата-анасы ажырасты. Кигердің алғашқы жарияланған өлеңі ол бес жасында мектеп әдеби журналында жарық көрді. Санта-Барбара орта мектебінде Кигер мектеп газетінің мақалалар бөлімін Лелланд Хикменмен бірге редакциялады. 1952 жылы ол Санта-Барбара колледжіне (кейін Калифорния университеті, Санта-Барбара) түсті, онда философия және әдебиет пәнін оқыды және мектептегі алғашқы әдеби журналды құрды. Белгілі сыншы Хью Кеннер оны В.Б. Йейтс және Уильям Карлос Уильямс сияқты модернист ақындардың туындыларымен таныстырды, ал Пол Виенпаль Витгенштейн мен Хайдеггердің еңбектерімен таныстырды. 2015 жылғы бұрынғы сұхбаттан алынған жазбаларында Кигер философтардың оны Дзен буддизміне қызығушылық танытуына себеп болғанын еске алады: "Хайдегер «ешнәрсе» зерттеуіне келді. Содан кейін мен Д.Т. Судзукидің жапон Дзені туралы кітабын таптым және ойладым: Осы оймен осы бағытта жетуге болады. Бұл «ешнәрсе» дегеннің өзі «бір нәрсе» екенін білдіреді". Кигер 1956 жылы философия және әдебиет бакалаврлік дипломын алу үшін бір бірінші курс биология пәнін оқымай, университетті тастап кетті.

Сан-Францискодағы қайта өрлеу және биттер

Кигер 22 жасында 1957 жылы Сан-Францискоға көшіп келді, онда ол Ричард Браутиганмен танысты, ол оны City Lights кітап дүкенімен және Норт-Бич богемалық ауданымен таныстырды. Күндіз Париж қаласындағы Brentano кітап дүкенінде жұмыс істеп, түнде The Place барында өлеңдерін оқып, Кигер әдеби ортаның бір бөлігіне айналды және оны жексенбілік жиынға шақырды, онда ол өлеңдерін дауыстап оқыды. 1958 жылы Кигер Гари Снайдермен танысты, ол 1960 жылы оған үйленді. Снайдер Кигерді Филип Уэлленмен таныстырды, олар өмір бойы достас болып, олардың ұқсас поэтикалық стильдерін анықтаған сезімталдықтарымен бөлісті. Кигердің "Tapestry #3" атты алғашқы басылымы 1959 жылы Spicer-дің J No. 4 журналында жарық көрді, ал ол өзінің алғашқы ресми өлең оқуын 1959 жылдың 7 наурызында Сыра және Шарап Миссиясында оқыды. Осы кезеңде ол Азия тақырыбына қызығушылар үшін арналған қоғамдық орталық – Шығыс-Батыс үйіне көшіп, Жапониядағы Сокодзи ғибадатханасында Шунрю Судзуки Рошиден дәріс алды.

Жапония мен Үндістан

1960 жылдың 30 қаңтарында Кайгер Калифорниядан кемемен шығып, Снайдермен бірге Киотоға (Жапония) барды. Жапондық әдет-ғұрыптар некесіз жұбайлардың бірге тұруына қарсы болғандықтан, олар 23 ақпанда Кобедегі Американдық консулдықта неке қиды. Жапонияда тұрып, Кайгер өлеңдер жазды, Рут Фуллер Сасакиден Буддизмді Рёсен-анда – Бірінші Дзен институтының Киотодағы филиалының зендосында оқыды, гүлдерді безендіруді үйренді, ағылшын тілін оқытты және жапондық B классындағы фильмдерде эпизодтық рөлдерде ойнады. 1961 жылдың желтоқсан айында Кайгер мен Снайдер Аллен Гинзберг пен Питер Орловскиймен бірге Үндістанға сапарлады. 1962 жылдың наурыз айында Далай-ламамен кездесті. Келесі айда Кайгер мен Снайдер Сингапур, Вьетнам және Гонконгқа сапарларын жалғастырды. Осы кезеңде алғашқы кітабына енетін өлеңдер жазумен қатар, Кайгер өзінің саяхаттарын күнделіктерге жазды, ол 1981 жылы «Жапония және Үндістан журналдары 1960–1964» деген атпен жарияланды. Бұл автобиографиялық мәтін – оның Снайдердің үміттеріне және Гинзбергтің қимылдарына наразылығының күшеюін көрсетеді – Бит дәуірінің маңызды құжаты болып саналады, ол еркектер басымды қозғалысқа қатысты әйелдердің сирек кездесетін көзқарасын ұсынады. Кітаптың 2000 жылы қайта басылған алғы сөзінде Энн Вальдман оны «журнал жазу» жанрындағы ең жақсы кітаптардың бірі» және «күдікті (сырттай) феминистік трактат: 1960 жылдары әйел суретші өзінің жеке ерекшелігі мен тәуелсіздігі үшін күреседі» деп атады.

Алғашқы табыстары

1964 жылдың қаңтар айында Кайгер Снайдерді Жапониядағы оқуларымен қалдырып, өзі жалғыз Сан-Францискоға қайтты, оның некесі тарап кетті. Ол суретші және буддизмді зерттеуші Джек Бойспен танысып, Снайдерден ажырасқаннан кейін 1965 жылы оған тұрмысқа шықты. Сол жылы ол Берклидегі поэзия конференциясына қатысып, ақындар Чарльз Олсон мен Тед Берриганмен кездесті. Ол "Wild Dog" журналының бір нөмірін редакциялады, ал "The Tapestry and the Web" – Бойс салған суреттерімен бірге оның алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. Келесі жылы Кигер мен Бойс Еуропаға сапар шегіп, Нью-Йорк қаласында бір жыл тұрды. 1967 жылы Кигер Сан-Францискодағы Ұлттық теледидар эксперименттері орталығында тұруға қабылданды. Декарттың "Әдістеме туралы толғау" еңбегінен шабыттанған ол философтың шығармасын "Декарт және оның сұлулығы. Күнделікті өмірдің нағыз драмасы. Алты бөлімнен тұрады" деген поэзиялық бейнефильмге аударды. Кигердің жасаған жалғыз бейнефильмі 1968 жылдың қараша айында көрсетілді. Осы кезеңде ол Карлос Кастанеда мен Майкл Харнермен кездесіп, 1959 жылы болған пейоттен көріп алған елес туралы әңгімелесті.

Болиналар жылдары

60-жылдардың соңында Кигер басқа ақындармен бірге "жерге оралу" қозғалысына қосылды. 1969 жылы ол Джек Бойспен бірге Калифорния штатындағы Болинас деген шағын жағалау қаласына қоныстанды. Сол кезден бастап Болинас қауымдастығы мен ландшафты оның туындыларында маңызды орын алды. 1970 жылы ол Джек Бойспен ажырасып, келесі жылы Питер Уоршаллмен бірге тұрған Болинас Месасындағы үйді сатып алды. 1971 жылы ол Уоршалл мен Гарвард студенттерінің тобымен Пуэрто-Рикоға резус маймылдарының колониясын зерттеуге барды және сол жылы жарық көрген "Desecheo Notebook" атты Карл Юнгтан шабыттанған армандарды зерттеуге кірісті. Кигер мен Уоршалл Мексиканың Чиапас штатына да сапар шекті. Кигердің "Барлығы осы күнде" атты туындысы сол кезде жазылып, 1975 жылы жарық көрді, сол жылы оның Уоршаллмен қарым-қатынасы аяқталды. 70-жылдардың ортасында ол Калифорнияның Жаңа колледжінде мерзімілді сабақтар өткізе бастады, бұл қызметін 2001 жылға дейін жалғастырды. 1977 жылы ол Колорадо штатының Боулдер қаласындағы Наропа университетінің Джек Керуак атындағы Денесіз поэзия мектебінің жазғы жазу бағдарламасында тұрақты оқытушы болып жұмыс істеді. Ол жерде ол өмір бойы серігі және әріптесі болған канадалық-американдық жазушы, суретші және табиғатты зерттеуші Дональд Гуравичпен танысты. 1978 жылы ол Болинаста оған тұрақты түрде қосылды және олар 2013 жылы неке қиды. Олар 2017 жылы қайтыс болғанға дейін Болинаста өмір сүрді.

Мексика

80-жылдардың ортасынан бастап, шамамен үш онжылдық бойы Кигер мен Гуравич Мексикаға жиі саяхат жасады, көбінесе Оахакаға, бірақ сондай-ақ Кинтана-Ру, Юкатан, Чиапас, Патскуаро, Мичоакан және Веракрусқа да барды. Бұл сапарлар Кигердің бірнеше поэзия жинағына шабыт берді, оның ішінде сананың мәнін зерттейтін "Рухтың оқу бағдарламасы" сериясындағы "Феноменологиялық" басылымы да бар.