Уэнсдейл: Тарихы мен табиғаты

Кіріспе

Уре өзенінің жоғарғы аңғары Солтүстік Йоркширде, Англия. Йоркширдегі шатқал, Англия.

Уэнслидейл – Солтүстік Йоркширдегі аңғар. Бұл Йоркшир шатқалдарының бірі, ол Пеннин тауларының бөлігі. Шатқалға бұрын аңғардың базар қаласы болған Уэнсли ауылының аты берілген. Аңғардың басты өзені – Уре, ол Yoredale деген балама атаудың бастауы. Шатқалдың көп бөлігі Йоркшир шатқалдары ұлттық паркіне кіреді, ал Шығыс Виттоннан төменгі бөлігі Ниддердейл ұлттық ландшафтының құрамына кіреді. Аддлбро (732 м) жоғарғы шатқалдың ландшафтына үстемдік етеді, ал Пенхилл (616 м) төменгі шатқалда елеулі. Шатқал Йордейл карбон кезеңінің тау жыныстары тобына атын берген. Бұл шатқал өзінің ірімшігімен әйгілі, негізгі коммерциялық өндірісі Хоусте орналасқан.

Тарих

1086 жылы «Домсдей кітабы» жазылған кезде Уэнслиде екі шаруашылық жер телімі болған. «Біреуі 4, екіншісі 3 карукаттан тұрған, екеуі де граф Аланның Ист-Уиттон поместьесіне қарасты». Графтың аймақтағы жалпы иелігінде 11 шаруа, 2 шағын шаруа және 18 егістік жер болған. 1199 жылы «Ниль, Александрдың ұлы» бақылауындағы Уэнсли шіркеуі құрылды. Уэнсли 1202 жылы Корольдік жарғысын алып, аңғардың басты ауылына айналды, бұл нарық ашуға мүмкіндік берді. Уэнслидейл – Йоркширдің ең танымал руларының бірі, Меткалфтердің отаны, олар Дентдейлден көшіп келген. Меткалф қоғамы 14 ғасырда осы аймақта өмір сүрген Меткалфтер туралы мәліметтерді сақтайды. Олар бес ғасырдан астам уақыт бойы Йоркширдегі ең белгілі отбасылардың бірі болды. Уэнслидейлде туып өскен, 1415 жылы Агинкурт шайқасында король Генрих V армиясында капитан болған сэр Джеймс Меткалф (1389–1472) есімді адам болды. Оның ұлы, сэр Томас Меткалф Аскригкке жақын Нэппа Холл бекінісін салған. 1563 жылы оба осы аймаққа жетті, Вэнслиде аман қалған тұрғындар Лейбурнда қоныстанды. «Уэнсли осы қайғыдан толыққанды айығуға ешқашан жете алмады» және 1686 жылға қарай Лейбурн басты елді мекенге және аңғардың базар қаласына айналды. Болтон қамалы – Болтон қамалы ауылындағы маңызды тарихи орын. Құрылысы 1378 жылы Ричард II-нің қазынашысы және лорд-канцлері Ричард ле Скруп бастады. Ғимарат 1399 жылға қарай аяқталды, жалпы құны шамамен 18 000 марканы құрады. Шотландия королевасы Мэри 1569 жылдың қаңтарына дейін, бас күзетші сэр Фрэнсис Ноллиспен бірге Генри Скроптың пәтерінде алты ай түрмеде отырды. Оған 51 адамнан тұратын, 30 адам қамалда орналасқан сүйемелдеушілерге рұқсат берілді. Аңыз бойынша, ол бір рет Лейбурнге қашып, «Шолдақтағы» «Королева ойығы» деп аталатын жерде ұсталған. 1846 жылы теміржол Нортхеллертон мен Беделл арасындағы желі арқылы Уэнслидейлге жетті, 1856 жылы Лиминг Бардан Беделлге жолаушыларды тасымалдау үшін кеңейтілді. Уэнсли теміржол станциясы 1877 жылы ашылды, 1878 жылға қарай Нортхеллертон, Лиминг Бар, Беделл, Лейбурн, Хоус және Гарсдейлде де станциялар болды.

At the time of the Domesday Book in 1086, Wensley included two berewicks [a portion of farmland], "one of 4 and another of 3 carucates [units of land area], each attached to Count Alan's manor of East Witton". The Count's entire holding in the area included only 11 villagers, 2 smallholders and 18 ploughlands. By 1199, Wensley Church, under the patronship of "Niel son of Alexander", was in operation. Wensley became the primary village of the valley, receiving its Royal Charter in 1202; that allowed for the creation of a market. Wensleydale was the home of one of Yorkshire's most famous clans, the Metcalfes, after they emigrated from Dentdale. The Metcalfe Society hold records dating back to Metcalfes living in the area during the 14th century. They were one of the most prominent families in Yorkshire for more than five centuries. Sir James Metcalfe (1389–1472), who was born and lived in Wensleydale, was a captain in the army which fought with King Henry V in the Battle of Agincourt in 1415. A fortified manor, Nappa Hall near Askrigg, was built by his son Sir Thomas Metcalfe. In 1563, the plague reached this area; residents of Wensely who survived settled in Leyburn; "Wensley never fully recovered from that tragedy" and by 1686, Leyburn had become the main settlement and the valley's market town. Bolton Castle, in the village of Castle Bolton, is a notable local historic site. Building of the structure was begun by Richard le Scrope, Lord Treasurer and Lord Chancellor to Richard II, in 1378. The building was finally completed in c.1399; the total cost was approximately 18,000 marks. Mary, Queen of Scots, was imprisoned there for six months, ending in January 1569, under head keeper Sir Francis Knollys, housed in the apartment of Henry Scrope; she was allowed a retinue of 51, with 30 housed in the castle. The story goes that she once escaped and made her way towards Leyburn but was captured at a spot on "The Shawl" called "Queen's Gap". By 1846 the railway had reached Wensleydale, on a line between Northallerton and Bedale; it was extended in 1856, to carry passengers from Leeming Bar to Bedale. Wensley railway station opened in 1877; by 1878, there were also stations in Northallerton, Leeming Bar, Bedale, Leyburn, Hawes and Garsdale.

География

Уэнслидейлдің негізгі елді мекендері – Хауес және Лейбёрн; Айсгарт, Бэйнбридж және Мидлхэм белгілі ауылдар. Англиядағы ең қысқа өзен – Бэйн өзені, Семервотерді Уре өзенімен, Байнбридждегі ежелгі римдік бекінісінің орнында (Римдік жолдың бір бөлігі Вэтер Феллге дейін жаяу жүріп көруге болады) жалғастырады. Хардроу Форс – Англиядағы ең биік үзіліссіз сарқырамасы, Хоустің жанындағы Хардроуда орналасқан. Айсгарт сарқырамалары (Жоғары, Орта, Төмен) әсемдігімен (биіктігімен емес) танымал, алыстан келетін саяхатшыларды қызықтырады; олар сондай-ақ «Робин Гуд: Ұрылар ханзадасы» фильмінде де көрсетілген. 1992 жылғы «Бормалы биік» фильмінің кейбір түсірілімдері де осы сарқырамада жүзеге асырылды. Басқа да көзге түсетін сарқырамалар – Уэнслиде (Хармби сарқырамасы), Батыс Бертон және Аскригкке жақын Уитфилд Гилл Форс. Уэнслидейл батыстан шығысқа қарай шамамен 40 шақырымға созылады. Ол Уорфдейлдің (оңтүстікке қарай) және тыныш Свалдейлдің (солтүстікке қарай, Баттертюбс асуы арқылы) арасында жатыр. Бірнеше аз танымал аңғарлар Уэнслидейлдің салалары болып табылады: солтүстік жағында Коттердейл, Фоссдейл және Апедейл, ал оңтүстік жағында батыстан шығысқа қарай Виддейл, Следдейл, Рейдейл, Бишопдейл, Вальдендейл және Ковердейл. Уэнслидейлдің төменгі жағында Үр өзені шығысқа және оңтүстікке қарай ағып, кеме жүзуге қолайлы болады, атын Өзен Оузеге өзгертеді, Йорк қаласынан өтеді, Хэмбер сағасына айналады, Хэмбер көпірінен өтіп, Халл, Иммингем және Гримсби қалаларынан өтеді, содан кейін Спарн-Хед тұсында Солтүстік теңізіне құяды. Жол бойында ол Суэл, Нидд, Уорф, Эйр, Дервент және Трент өзендерінің суларын жинап алады.

Туризм

Уэнслидейл өзінің ерекшелігімен өте танымал мақсатты жер, оның орталық орналасуы екі басқа белгілі туристік аңғардың арасында: Уорфдейл және тыныш Свайлдейл. Уэнслидейл – тауларда, жоталарда, аңғар беткейлерінде және аңғар төңіректерінде серуендеуді ұнататын келушілердің таңдауы. Хоуз және Лейберн қалаларының танымалдығы олардың тарихымен, орналасқан жерімен және инфрақұрылымымен (пабтар, дүкендер, шайханалар және қонақүйлер) байланысты. Хоуз – арқан өндіруші (Оутвейтс) орны, онда келушілер өндіріс процесін көре алады. Хоуз сонымен қатар Уэнслидейл ірімханасының, Дейлс ауылдық мұражайының, дүкендердің және көптеген тамақтану орындарының үйі. Болтон қамалының бір бөлігі қираған, ал қалған бөлігі қайта жаңартылған. Уэнслидейл темір жолы Уэнслидейл аймағында жұмыс істейді. Қазіргі уақытта ол Лиминг Бар, А1 тас жолы және Редмир арасында, Болтон қамалының жанынан өтеді. Темір жолдың ұзақ мерзімді жоспары – аңғардың барлық ұзындығын қамтып, екі шетінде де Ұлттық темір жол желісімен қосылу: батыста Гарсдейлде (Settle-Carlisle темір жолында) және шығыста Нортхеллртон (Шығыс жағалау магистральдық желісінде). Бұл шара аңғардағы қазіргі көлік қанағаттандырмаушылығын азайтуға көмектеседі деп үміттеніледі. Кейбір келушілер Уэнслидейлге Ричард III-тің байланысы үшін келеді, ол Мидлхэм қамалында өскен. Бұл Англияның солтүстігіндегі ең ірі қамал. Мидлхэм – пабтары мен ат жарыстарымен байланысы бар базарлық қала (бірнеше ат қоралары). Базар алаңында 15 ғасырда мал саудасы өткен жерді көрсететін және Ричардтың жеке туын – ақ шошқаны бейнелейтін шошқа басы пішініндегі тас мүсіні орналасқан. Әр тамыз айында келушілер мен жергілікті тұрғындар Лейбурн қаласының шетінде Уэнслидейл ауыл шаруашылығы көрмесіне жиналады.