Кіріспе

Батыс жағалаудағы Израиль әкімшілік бөлінісі

Яһудея және Самария аймағы (אֵזוֹר יְהוּדָה וְשׁוֹמְרוֹן; يهودا والسامرة) – Израиль мемлекеті басқаратын әкімшілік бөлініс. Ол 1967 жылдан бері Израиль оккупациялаған Батыс жағалаудың барлық аумағын қамтиды, бірақ Шығыс Иерусалимді қоспағанда (Иерусалим заңына қараңыз). Оның аумағы Палестина Ұлттық Әкімдігінің (ПҰӘ) толық немесе ішінара азаматтық басқаруындағы 165 палестиналық "аралға" және 230 ізраилдік қоныс бар біртұтас аймаққа бөлінген, онда ізраилдік заңдар қолданылады. Оның аумағы халықаралық құқық бойынша Палестина территориясының бөлігі деп танылса да, кейбір ізраилдік органдар оны көбінесе статистикалық мақсаттар үшін Израильдің ішкі аудандарымен біріктіреді. Яһудея және Самария термині Израильде Батыс жағалаудың тағы бір атауы болып табылады.

Киелі кітаптағы мағынасы

Яһудея мен Самария аймағы – Киелі кітапта Яһудея және Самария деп аталған аумақтың бір бөлігін қамтиды. Екеуі де ежелгі Израиль патшалықтарымен байланысты: біріншісі – Яһуда патшалығының, сондай-ақ Оңтүстік патшалығының бір бөлігіне, ал екіншісі – Солтүстік патшалық деп белгілі Самария патшалығының бір бөлігіне сәйкес келеді. 1947 жылы БҰҰ Палестинаны бөлу жоспарында былай деп көрсетілген: «Самария және Яһудея таулы аймағының шекарасы Иордан өзенінен басталады».

1967 жылғы араб-израиль соғысы

1967 жылы Израиль әскерлері Иорданияның Батыс жағалауын басып алды, бұл Израильдің осы аумақты әлі де жалғастырып отырған оккупациясының басталуы болды. Оны басып алғаннан кейін оңшыл израильдіктер аумақтарды иврит тіліндегі атауларымен атай бастады және олардың Израильге тарихи, діни, ұлтшылдық және қауіпсіздік негіздерімен қосылуын жақтады. 1967 жылдың желтоқсан айында Израиль әскери губернаторы мынадай бұйрық шығарды: «Иудея және Самария аймағы» термині барлық мақсаттар үшін «Батыс жағалау аймағы» терминімен толық сәйкес келеді. 1968 жылдың басында «Иудея мен Самария» атауы ресми түрде қолданысқа енгізілді. «Иудея» атауы Иерусалимнің оңтүстігіндегі, Гуш-Эцион және Хар-Хевронды қоса алғандағы барлық аймақты білдіреді. Ал «Самария» атауы Иерусалимнің солтүстігіндегі барлық аймақты білдіреді. 1980 жылы Шығыс Иерусалим (Батыс жағалаудың бір бөлігі) Израильге де-факто қосылды және содан бері азаматтық басқаруда; осылайша, ол Иудея мен Самария аймағының әкімшілік құрылымынан шығарылды. «Батыс жағалау» немесе, балама ретінде, «Территориялар» атаулары да Израильде қолданылады. Әдетте, бір терминге екіншісінен артықшылық беру спикердің Израиль саяси спектріндегі позициясын көрсетеді. Бейбіт келісім бойынша аумақты эвакуациялау керек деп санайтын солшылдар «Батыс жағалауы» терминін қолдануға бейім; керісінше, аумақтың Израиль әкімшілігіне толығымен өтуін жақтаған оңшылдар «Иудея мен Самария» терминін қолдайды (солтүстік Ирландиядағы Дерри/Лондондерри аты дауына ұқсас).

Мәртебе

Яһудея мен Самария аймағы Израиль қорғаныс күштерінің Орталық командалығымен басқарылады және әскери заң қолданылады. Әкімшілік шешімдер Команда басшысының қарауына жатады. Орталық командалықтың қазіргі басшысы – Алуф Ницзан Алон. Аймақтың болашақ мәртебесі Израиль-Палестина қақтығысының маңызды факторы болып табылады. 1967 жылдың қараша айында Израильдың Алты күндік соғыста Иорданиядан аймақты басып алуынан кейін қабылданған Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 242 қаулысы, өзінің бірінші қағидасы ретінде «соғыс арқылы аумақтарды иемденудің қабылданбауын және аймақтағы әрбір мемлекет қауіпсіздікте өмір сүре алатын әділ және тұрақты бейбітшілікке жұмыс істеу қажеттігін» атап көрсетті және «жақындағы қақтығыста басып алынған аумақтардан Израиль қарулы күштерін шығаруды», сондай-ақ «барлық талаптардың немесе соғыс жағдайының тоқтатылуын, аймақтағы әрбір мемлекеттің егемендігіне, аумақтық тұтастығына және саяси тәуелсіздігіне құрмет көрсетуді және мойындауды, олардың қауіпсіз және танылған шекаралар ішінде күш қолдану қауіптерінен немесе әрекеттерінен азат бейбіт өмір сүру құқығын» талап етті. Батыс жағалау (Шығыс Иерусалимді қоса алғанда) және Газа секторы Біріккен Ұлттар Ұйымы, АҚШ, Халықаралық сот, Еуропалық Одақ және Amnesty International, Human Rights Watch және B'Tselem сияқты үкіметтік емес ұйымдар тарапынан басып алынған палестиналық аумақтар деп есептеледі. Израильдің Жоғарғы соты Батыс жағалаудың Шығыс Иерусалимді қоспағандағы бөлігін Израильдің басып алған аумағы деп қарастырды. 2012 жылдың 13 мамырында Кнессет депутаты Мири Регев (Ликуд) бастамасымен Яһудея мен Самария аймағындағы Израильтік елді мекендерге Израиль заңын қолдану туралы заң жобасы, заңнамалық комитетте көпшілік дауысымен бірінші рет мақұлданды, бірақ премьер-министр Беньямин Нетаньяху министрлеріне қарсы дауыс беруді тапсырғаннан кейін екінші кезеңде қабылданбады. Елді мекендерге Израиль заңын қолдану, де-факто елді мекендерді Израильге қосып алуды білдіретін болар еді. 2012 жылдың шілдесінде үкімет тапсырысымен құрылған үш мүшеден тұратын комиссияның, Леви есебі деп аталатын есебі, Яһудея мен Самарияны «басып алынған аумақ» деп атауға халықаралық құқықта заңдық негіз жоқ екенін бірнеше себептермен дәлелдеді. 1907 жылғы Төртінші Гаага конвенциясының 43-бабы Леви комиссиясының пікірінің негізі болып табылады.

Жергілікті әкімшілік органдар

Аймақ тағы сегіз әскери-әкімшілік аймаққа бөлінеді: Менаше (Дженин аймағы), Хабика (Иордан аңғары), Шомрон (Шехем аймағы, араб тілінде Наблус деп белгілі), Ефраим (Тулкарм аймағы), Биньямин (Рамалла/әл-Бире аймағы), Маккабим (Маккабим аймағы), Этсион (Бетлехем аймағы) және Йегуда (Хеброн аймағы).