Кіріспе
Өнімді басқару – әр түрлі өнімдер мен материалдардың қоршаған ортаға тигізетін әсерін басқару тәсілі, оларды өндіру, қолдану және жою кезеңдерінде. Бұл, өнімдерді өндіруге, сатуға, пайдалануға және жоюға қатысатын барлық тараптың осы өнімдер мен материалдарды өмірлік циклы бойында қоршаған ортаға, адам денсаулығы мен қауіпсіздігіне зиян келтірмейтіндей басқаруға бірлесіп жауапкершілік екенін мойындайды. Бұл тәсіл өнімнің өзіне бағытталған, өнімнің өмірлік циклына қатысы бар барлық адам оның қоршаған ортаға, денсаулыққа және қауіпсіздікке тигізетін әсерін азайтуға міндетті. Өндірушілер үшін бұл өнімнің қызмет ету мерзімі біткеннен кейін оны қайта өңдеу немесе жоюды жоспарлау және қажет болған жағдайда төлеуді қамтиды. Бұл, зиянды заттарды азайту, өнімдерді ұзақ қызмет ететін, қайта қолданылатын және қайта өңделетін етіп қайта жобалау арқылы, сондай-ақ қайта өңделген материалдардан өнімдер жасау арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Бөлшек саудагерлер мен тұтынушылар үшін бұл өнімнің қызмет ету мерзімі біткеннен кейін оны дұрыс жою немесе қайта өңдеуді қамтамасыз етуде белсенділік танытуды білдіреді. Бұл тұжырымды қолдаушылар өнімнің өмірлік циклының соңғы кезеңдеріне және өндіріс процесінің жалпы нәтижесіне баса назар аударады. Бұл, «тауар» және «өнім» қатынастарын қызмет көрсету экономикасы тұрғысынан қатаң түсіндірудің алғышарты саналады. Ең танымал мысал – контейнерлік депозит жүйесі. Бөтелкені сатып алу үшін, оның ішіндегі затты сатып алу үшін төленетін ақыдан бөлек қосымша төлем жасалады. Егер бөтелке қайтарылса, төлем қайтарылады, ал жеткізуші оны қайта пайдалану немесе қайта өңдеу үшін қайтаруға міндетті. Әйтпесе, жиналған ақы қоқыс полигондарын басқару немесе қоқыстың таралуын бақылау шараларына жұмсалады. Бөтелкені тауып, қайтарып беруге ниет білдірген кез келген адам төлем ала алатындықтан, адамдар оларды жинап, күнкөріс үшін қайтаруы жиі кездеседі, мысалы, АҚШ қалаларындағы тұрғын үйсіз адамдар арасында. Алайда, бұл принцип тек бөтелкелерге ғана емес, бояу және автомобиль бөліктеріне, мысалы, шиналарға да қолданылады. Көптеген елдерде бояу немесе шина сатып алғанда, бірден олардың уытты қалдықтарын жою үшін ақы төленеді. Кейбір елдерде, мысалы Германияда, заң өнімнің өндірілуінен бастап, өндірілуі, таратылуы, қолданылуы және қалдықтарына дейінгі барлық кезеңдерін қамтитын нәтижеге назар аударуды талап етеді және осы процестен пайда көретін тараптарды кез келген салдар үшін заңды жауапкершілікке тартады. Бұл тенденция Ұлыбритания мен Еуропалық Одақта да байқалады. АҚШ-та бұл мәселе компанияларды өнімдерінің қоршаған ортаға тигізетін әсері үшін жауапкершілікке тартуға бағытталған топтық сот арқылы қарастырылуда. Бірақ, осыған дейінгі сот процестері немесе толық шығынды есепке алу сияқты ұсынылған есептік реформалар АҚШ-та академиялық және корпоративтік қатынастардан тыс өнімді басқару тұжырымын кеңінен қолдануға әкелген жоқ (бұл «жасыл бояу» деп сынайды). Талап жағынан этикалық тұтынушылық, тұтынушыларды біліммен қамтамасыз ету және қоршаған ортаға тигізетін әсер туралы ақпарат беру арқылы өнімді басқаруға ұқсас нәтижелерге қол жеткізуге болады.
Product stewardship is an approach to managing the environmental impacts of different products and materials and at different stages in their production, use and disposal. It acknowledges that those involved in producing, selling, using and disposing of products have a shared responsibility to ensure that those products or materials are managed in a way that reduces their impact, throughout their lifecycle, on the environment and on human health and safety. This approach focusses on the product itself, and everyone involved in the lifespan of the product is called upon to take up responsibility to reduce its environmental, health, and safety impacts. For manufacturers, this includes planning for, and if necessary, paying for the recycling or disposal of the product at the end of its useful life. This may be achieved, in part, by redesigning products to use fewer harmful substances, to be more durable, reusable and recyclable, and to make products from recycled materials. For retailers and consumers, this means taking an active role in ensuring the proper disposal or recycling of an end of life product. Those who advocate it are concerned with the later phases of product lifecycle and the comprehensive outcome of the whole production process. It is considered a pre requisite to a strict service economy interpretation of (fictional, national, legal) "commodity" and "product" relationships. The most familiar example is the container deposit legislation. A fee is paid to buy the bottle, separately from the fee to buy what it contains. If the bottle is returned, the fee is returned, and the supplier must return the bottle for re use or recycling. If not, the collected fee can be used to pay for landfill or litter control measures. Also, since the same fee can be collected by anyone finding and returning the bottle, it is common for people to collect these and return them as a means of surviving: this is quite common, for instance, among homeless people in U. S. cities. However, the principle is applied very broadly beyond bottles to paint and automobile parts such as tires. When purchasing paint or tires in many places, one simultaneously pays for the disposal of the toxic waste they become. In some countries, such as Germany, law requires attention to the comprehensive outcome of the whole extraction, production, distribution, use and waste of a product, and holds those profiting from these legally responsible for any outcome along the way. This is also the trend in the UK and EU generally. In the United States, the issue has been confronted via class action lawsuits that attempt to hold companies liable for the environmental impact of their products. Thus far, such as litigation or proposed accounting reforms such as full cost accounting have not gained much traction for the product stewardship concept in the United States beyond the realm of academe and corporate public relations (derisively referred to as greenwashing). The demand side approach ethical consumerism, supported by consumer education and information about environmental impacts, may approach some of the same outcomes as product stewardship.
Заңнама
Австралияның 2011 жылғы Өнімдерді басқару туралы заңы өнімдердің қоршаған ортаға, денсаулыққа және қауіпсіздікке тигізетін әсерін басқару үшін құрылым ұсынады, әсіресе өнімдерді және олармен байланысты қалдықтарды жоюмен байланысты әсерлерді. Бұл құрылымға өнімдерді ерікті, бірлескен реттеу және міндетті түрде басқару кіреді. Заңның қабылдануы Австралия үкіметінің 2009 жылғы қарашада Австралия штаттарының үкіметтері келісіп, 2010 жылғы қазанда Австралия үкіметтері кеңесі бекіткен Ұлттық қалдықтар саясаты бойынша маңызды міндеттемесін орындады деген пікір бар. Заң Өнімдерді басқару (теледидарлар мен компьютерлер) туралы 2011 жылғы ережелер арқылы Ұлттық теледидар және компьютерлерді қайта өңдеу схемасын (NTCRS) қолдайды. Схема іске қосылғаннан бері шамамен 230 000 тонна электрондық қалдықтарды қайта өңдеді. Бұл шолу NTCRS-ты жаңарту және жақсарту үшін маңызды мүмкіндік болып табылады. Министрдің өнімдер тізімі Заңмен белгіленеді және жыл сайын жаңартылады. Тізім қоғам мен индустрияны Заң бойынша аккредиттеуге немесе реттеуге қарастырылып жатқан өнімдер туралы хабардар етеді. Заңның күшке енгеніне бес жыл толғаннан кейін оны қайта қарау міндетті болды және ол 2018 жылдың наурызында басталды.
Өндірушінің кеңейтілген жауапкершілігі
Өнімді басқару жиі кеңейтілген өндіруші жауапкершілігімен шатастырылады, бұл ұқсас ұғым. Дегенмен, екі түсінік арасында мағыналық айырмашылықтар бар. Екеуі де өнімнің қызмет ету мерзімі аяқталғаннан кейінгі қалдықтарды басқару жауапкершілігін үкіметтен өндірушілерге көшірсе, өнімді басқару осы жауапкершілікті өнімнің өмірлік циклына қатысқан барлық тараптарға – өндірушілерге ғана емес, сонымен қатар сатушыларға, тұтынушыларға және қайта өңдеушілерге де жүктейді.