Оңтүстік Американың шағыр жыртқышы - Манелі қасқыр
Maned wolf
Оңтүстік Американың ең ірі қанағатты жануары – маңғыз қасқа (Chrysocyon brachyurus). Сипаттамасы, таралу аймағы, және генетикалық ерекшеліктері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Етқоректі жануарлар түрі
Species of carnivore
Манелі қасқыр (Chrysocyon brachyurus) – Оңтүстік Америкаға тән ірі иттің бір түрі. Ол Аргентина, Бразилия, Боливия, Перу және Парагвайда кездеседі, ал Уругвайда дерлік жойылып кеткен. Оның сыртқы түрі түлкілерге ұқсас, бірақ ол түлкі де, қасқыр да емес. Бұл Chrysocyon туысының жалғыз өкілі (көне грек тілінде "алтын итті" білдіреді: χρῡσο κύων : chryso kyōn). Оңтүстік Америкадағы ең ірі ит, салмағы және құрсау биіктігіне дейін жетеді. Оның ұзын, жіңішке аяқтары мен тығыз қызғылт түстес жүні ерекше көрініс береді. Манелі қасқыр – Оңтүстік Америка саваннасының ашық кеңістіктеріне бейімделген, көбінесе таң және кешкі мезгілде белсенді және бәсең жейтін жануар. Жемістердің, әсіресе қасқыр алмасының (Solanum lycocarpum) тұқымдарын таратуда маңызды рөл атқарады. Манелі қасқыр – жалғыз өмір сүретін жануар. Ол негізінен иіс қалдыру арқылы байланысады, сонымен қатар "ырылдап қағу" деп аталатын дауыс шығарады. Бұл сүтқоректі ашық және жартылай ашық ортада, әсіресе шашыраңқы бұталар мен ағаштар бар далаларда, Бразилияның оңтүстігінде, орталық-батысында және оңтүстік-шығысындағы Серрадода; Парагвайда; Аргентинаның солтүстігінде; Боливияның шығысында және Анд тауларының солтүстігінде, сондай-ақ Перудің оңтүстік-шығысында (тек Пампас-дель-Хит аймағында) мекендейді. Уругвайда өте сирек кездеседі, мүмкін мекендеу ортасын жоғалту салдарынан толыққандай ығыстырылған болуы мүмкін.
The maned wolf (Chrysocyon brachyurus) is a large canine of South America. It is found in Argentina, Brazil, Bolivia, Peru, and Paraguay, and is almost extinct in Uruguay. Its markings resemble those of foxes, but it is neither a fox nor a wolf. It is the only species in the genus Chrysocyon (meaning "golden dog" in Ancient Greek : χρῡσο κύων : chryso kyōn). It is the largest canine in South America, weighing and up to at the withers. Its long, thin legs and dense reddish coat give it a distinct appearance. The maned wolf is a crepuscular and omnivorous animal adapted to the open environments of the South American savanna, with an important role in the seed dispersal of fruits, especially the wolf apple (Solanum lycocarpum). The maned wolf is a solitary animal. It communicates primarily by scent marking, but also gives a loud call known as "roar barking". This mammal lives in open and semi open habitats, especially grasslands with scattered bushes and trees, in the Cerrado of south, central west, and southeastern Brazil; Paraguay; northern Argentina; and Bolivia east and north of the Andes, and far southeastern Peru (Pampas del Heath only). It is very rare in Uruguay, possibly being displaced completely through loss of habitat.
Этимология
"Жұмсақ шоқылы қасқыр" термині - мойнындағы шоқысына сілтеме жасайды. Гуарани тілінде оны "үлкен түлкі" деген мағына беретін агуара гуасу, ал тоба ком тілінде калак, португал тілінде лобо гуара, испан тілінде лобо де крин, лобо де лос эстерос немесе лобо колорадо деп атайды. "Қасқыр" деген терминнің өзі латын тіліндегі "лупус" сөзінен шыққан. Гуара және агуара тупи-гуарани тіліндегі агоа'ра сөзінен туындаған, ол "жұмсақ түк" дегенді білдіреді. Боливияда оны борачи деп те атайды.
The term maned wolf is an allusion to the mane of the nape. It is known locally as aguara guasu (meaning "large fox") in the Guarani language, or kalak in the Toba Qom language, lobo guará in Portuguese, and lobo de crín, lobo de los esteros, or lobo colorado in Spanish. The term lobo, "wolf", originates from the Latin lupus. Guará and aguará originated from tupi guarani agoa'rá, "by the fuzz". It also is called borochi in Bolivia.
Көбею және өмір сүру циклі
Олардың көбейтілу маусымы қарашадан сәуірге дейін созылады. Жүктілік 60-65 күнге созылады, ал бір туындыда екіден алтыға дейін қара түсті балалар болады, олардың әрқайсысының салмағы шамамен 1,5 кг. Балалар алғашқы жылы тамақ үшін ата-аналарына тәуелді болады. Жабайыдағы қасқырлардың гормоналдық өзгерістері, тұтқындықтағы қасқырлардың гормоналдық өзгерістерімен бірдей үлгіні қаперістеді. Қасқырдың рационында 301 түрлі тағам, оның ішінде 116 өсімдік және 178 жануар түрі тіркелген. Қасқыр алмасын қасқырлар белсенді түрде іздеп, жыл бойы тұтынады, ал басқа жемістерді тек жаңбырлы маусымда көп мөлшерде жеуге болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, тұтқындықтағы қасқырларға етке толы диета берілетін, бірақ бұл оларда несеп тастарының пайда болуына әкеп соқты. Қазір зообақтағы қасқырларға жеміс-жидектер, көкөністер, ет және қасқырлар үшін арнайы жасалған, тас пайда болуына себеп болатын қосылыстарға (мысалы, цистинге) азырақ құрамы бар экструдаланған диета беріледі. Техас штатында табылған бір қасқырдың ішегінен Pachysentis canicola акантоцефалалық құрты табылды.
Their mating season ranges from November to April. Gestation lasts 60 to 65 days, and a litter may have from two to six black furred pups, each weighing roughly Pups are fully grown when one year old. During that first year, the pups rely on their parents for food. Hormonal changes of maned wolves in the wild follow the same variation pattern of those in captivity. Up to 301 food items have been recorded in the maned wolf's diet, including 116 plants and 178 animal species. The wolf apple is actively sought by the maned wolf, and is consumed throughout the year, unlike other fruits that can only be eaten in abundance during the rainy season. Historically, captive maned wolves were fed meat heavy diets, but that caused them to develop bladder stones. Zoo diets for them now feature fruits and vegetables, as well as meat and specialized extruded diet formulated for maned wolves to be low in stone causing compounds (i. e. cystine). A maned wolf from Texas was found to be a host of an intestinal acanthocephalan worm, Pachysentis canicola.
Басқа түрлермен қарым-қатынасы
Жақалдар симбиоздық қарым-қатынастарға қатысады. Ол экскремент арқылы жейтін өсімдіктердің көбеюіне және таралуына үлес қосады. Көбінесе жақалдар жапырақ кесетін құмырсқалардың ұяларына дефекация жасайды. Содан кейін құмырсқалар осы экскрементті өздерінің саңырауқұлақ бақтарын тыңайту үшін пайдаланады, бірақ олар экскременттегі тұқымдарды ұяларының сыртындағы қоқыс үйінділеріне тастайды. Бұл процесс тұқымдардың өніп-өсу деңгейін едәуір арттырады. Жақалдар негізінен Amblyomma туысына жататын кенелерден және көбінесе құлақтарында Cochliomyia hominivorax сияқты шыбырлардан зардап шегеді. Қызығы, жақалдарда бітелер аз кездеседі. Үй иттерімен аумақты бөлісу нәтижесінде құтыру вирусы, парвовирус, дистенпер вирусы, ит аденовирусы, Toxoplasma gondii протозоасы, Leptospira interrogans бактериясы және Dirofilaria immitis нематодасы сияқты бірқатар аурулар пайда болады. Оның жыртқыштары негізінен ірі мысықтар, мысалы, пума (Puma concolor) және ягуар (Panthera onca), бірақ көбінесе ягуар оны жемтіреді.
The maned wolf participates in symbiotic relationships. It contributes to the propagation and dissemination of the plants on which it feeds, through excretion. Often, maned wolves defecate on the nests of leafcutter ants. The ants then use the dung to fertilize their fungus gardens, but they discard the seeds contained in the dung onto refuse piles just outside their nests. This process significantly increases the germination rate of the seeds. Maned wolves suffer from ticks, mainly of the genus Amblyomma, and by flies such as Cochliomyia hominivorax usually on the ears. Interestingly, the maned wolf is poorly parasitized by fleas. The sharing of territory with domestic dogs results in a number of diseases, such as rabies virus, parvovirus, distemper virus, canine adenovirus, protozoan Toxoplasma gondii, bacterium Leptospira interrogans, and nematode Dirofilaria immitis. Its predators are mainly large cats, such as the puma (Puma concolor) and the jaguar (Panthera onca), but it is most often preyed upon by the jaguar.
Адамдар
Жалпы алғанда, маңғырт қасқыр ұялшақ болып, қорқыныш сезгенде қашады, сондықтан ол адамдарға тікелей қауіп төндірмейді. Халық арасында маңғырт қасқырдың тауық ұрлай алатыны жиі айтылады. Бұрын, Аргентина, Солтүстік Америка (Түрлерді сақтау жоспарының бөлігі) және Еуропа (Еуропаның сирек кездесетін түрлер бағдарламасының бөлігі) елдерінде ірі қара, қой және шошқаларға да осы қасқыр ұқсас қауіп тудыратын деп есептелген. 2012 жылы әлемнің 300-ден астам мекемесінде барлығы 3288 маңғырт қасқыр сақталған. Смитсония Ұлттық жануарлар бағы 30 жылға жуық уақыттан бері маңғырт қасқырларды қорғаумен айналысып келеді және Солтүстік Американың маңғырт қасқырлардың Түрлерді сақтау жоспарын үйлестіреді, ол маңғырт қасқырларды көбейту, жабайы табиғатта зерттеу, олардың мекендеу ортасын қорғау және олар туралы халыққа білім беруді қамтиды. Мекендеу ортасының азаюына байланысты қасқырлар көбінесе тамаққа оңай қол жеткізу үшін қалалық аймақтарға көшіп барады. Бұл олардың үй жануарларымен байланысын күшейтеді, сонымен қатар қасқырлар арасында жұқпалы және паразиттік аурулардың таралу қаупін арттырады, бұл олардың өліміне әкелуі мүмкін. 1996 жылға дейін Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бойынша маңғырт қасқыр осал түр саналған. Ол сондай-ақ түрлердің халықаралық саудасын реттейтін CITES-тің II қосымшасына енгізілген. Осы критерийлерге сәйкес, Бразилия штаттары да оны мәселелі деп санайды: Сан-Паулу және Минас-Жерайс штаттарының тізімдерінде ол осал түр, ал Парана, Санта-Катарина және Рио-Гранде-ду-Сул штаттарының тізімдерінде маңғырт қасқыр тиісінше "құрып кетуге жақын" және "өте құрып кетуге жақын" деп есептеледі. Боливия мен Парагвайдағы маңғырт қасқырдың жағдайы белгісіз. Осы белгісіздіктерге қарамастан, барлық елдерде маңғырт қасқырды аулауға тыйым салынған. Боливияда маңғырт қасқыр терісінен жасалған ер тоқымын кию жамандықтан сақтайды деп сендіреді. Бұл сенімдерге қарамастан, осы жануардың бөліктері кең көлемде қолданылмайды. Сондай-ақ, ол 1993 және 1994 жылдар аралығында Бразилияда айналыста болған 100 крузейро реал монетасында бейнеленген.
Generally, the maned wolf is shy and flees when alarmed, so it poses little direct threat to humans. Popularly, the maned wolf is thought to have the potential of being a chicken thief. It once was considered a similar threat to cattle, sheep, and pigs, particularly in Argentina, North America (part of a Species Survival Plan) and Europe (part of a European Endangered Species Programme). In 2012, a total of 3,288 maned wolves were kept at more than 300 institutions worldwide. The Smithsonian National Zoo Park has been working to protect maned wolves for nearly 30 years, and coordinates the collaborative, interzoo maned wolf Species Survival Plan of North America, which includes breeding maned wolves, studying them in the wild, protecting their habitat, and educating people about them. Due to the decrease in their habitat, the wolves often migrate to urban regions looking for easier access to food. This increases their contact with domestic animals, as well as the risk of infectious and parasitic diseases amongst the wolves which can lead to death. Until 1996 the maned wolf was a vulnerable species by the IUCN. It is also listed in CITES Appendix II, which regulates international trade in the species. By these same criteria, the Brazilian state lists also consider it more problematic: it is a vulnerable species in the lists of São Paulo and Minas Gerais, while in the lists of Paraná, Santa Catarina and Rio Grande do Sul the maned wolf is considered as "endangered" and "critically endangered" respectively. The situation of the maned wolf in Bolivia and Paraguay is uncertain. Even with these uncertainties the maned wolf is protected against hunting in all countries. In Bolivia, mounting a saddle made of maned wolf leather is believed to protect from bad luck. Despite these superstitions, no large scale use of parts of this animal occurs. It has also been represented on the 100 cruzeiros reais coin, which circulated in Brazil between 1993 and 1994.
Марихуананың ішуі
Көптеген адамдар марихуананың белгілі бір сорттарының иісі мысықтар сияқты жануарлардың зәріне ерекше ұқсас екенін айтады. Дегенмен, қасқырдың зәрінің иісімен ұқсастық одан да айқын байқалады. Олардың күшті иісті зәрі, аумақтық мінез-құлықты сақтауға бейімделу ретінде қызмет ете алады, яғни оның иісі алыстан анықталуға жеткілікті күшті болуы мүмкін. Бұл ұқсастық соншалықты күшті, 2006 жылы Роттердам зообағының қызметкерлері жануарларды қарап тұрған кезінде біреудің марихуана шегетіні туралы шағымдарды тергеуге шақырылды. Мысықтар мен иттердің зәрінде кездесетін органикалық қосылыстар туралы білімімізге сүйенсек, қасқырдың өткір иісті зәрінің себебі күкірт негізіндегі қосылыс болуы мүмкін. Мысалы, мысықтардың зәрінде фелинин деп аталатын күкірт қамтитын аминқышқылы бар, ол иіс арқылы байланысқа көмектеседі. Қасқырлардың да осындай затқа ие болуы ықтимал.
Many individuals argue that specific varieties of cannabis possess a scent remarkably similar to the urine of animals like cats. However, the resemblance in the odor of maned wolf urine is even more pronounced. The intense smell of their urine could serve as an adaptation for territorial maintenance, designed to be potent enough for detection from a considerable distance. This resemblance is so striking that in 2006, authorities at Rotterdam Zoo were alerted to investigate complaints about a visitor allegedly smoking cannabis while observing the animals. Drawing from knowledge about the organic compounds found in the urine of cats and dogs, it is conceivable that the source of the maned wolf's pungent urine could be a sulphur based compound. For instance, cats feature a sulphur containing amino acid known as felinin in their urine, contributing to olfactory communication. It is plausible that maned wolves possess a similar substance.