Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Спорттағы әділдік пен құлшыныс этикасы
Ethos of fairness and enjoyment in sports
Спорттық қанағат – спорттың немесе қызметтің өзінің ләззаты үшін, сондай-ақ әділдік, этика, құрмет және қарсыластармен қарым-қатынастың дұрыс ескерілуімен айналысуға бағытталған ұмтылыс немесе этика. Жеңіліске шыдамайтын адам "нашар жеңіліске ұшыраған" деп аталады, ал "жақсы спортшы" – "жақсы жеңімпаз" ғана емес, сонымен қатар "жақсы жеңіліске ұшыраған" адамды білдіреді.
Sportsmanship is an aspiration or ethos that a sport or activity will be enjoyed for its own sake, and with proper consideration for fairness, ethics, respect, and a sense of fellowship with one's competitors. A "sore loser" refers to one who does not take defeat well, whereas a "good sport" means being a "good winner" as well as being a "good loser".
Талдау
Спорттық мінез-құлық – тұрақты және салыстырмалы түрде қалыптасқан қасиет немесе бейімділік ретінде қарастырылуы мүмкін, сондықтан адамдар спорттық жағдайларда қалай әрекет етуі күтіледі деген тұрғысынан ерекшеленеді. Спорттық мінез-құлық негізінен әділдік, өзіне бақылау, батылдық және табандылық сияқты ізгіліктерге қатысты. Ол басқаларға және өзіне әділ қарау, басқалармен қарым-қатынаста өзіне бақылау жасау, билікке және қарсыластарға құрмет көрсетумен байланысты. Спорттық мінез-құлық сондай-ақ спортқа, ойынға немесе ойыншыға қатысты реакция ретінде де қарастырылады. Спорттық мінездің төрт құралы – жақсы манера, жеңіске ұмтылыс, теңдік және әділдік. Бұл төрт құралдың барлығы да маңызды, және нағыз спорттық мінез-құлықты көрсету үшін олардың арасында үйлесімділік болуы керек. Бүгінгі спорт мәдениеті, әсіресе элиталық спортта, бәсекелестік пен жеңіске үлкен мән береді, нәтижесінде спорттық мінез-құлық екінші орынға түсуі мүмкін. Кез келген спорт ережелермен реттелгендіктен, жаман спорттық мінез-құлықтың ең көп кездесетін түрі – бұл әділетсіз артықшылық алу үшін алдау немесе ережелерді бұзу, мұны спорттық емес мінез-құлық деп атайды. Ойыннан немесе жарыстан жеңілгеннен кейін жаман спорттық мінез-құлық танытқан бәсекелесті "жеңіліске төзбейтін" деп атайды, ал жеңгеннен кейін жаман спорттық мінез-құлық танытқан бәсекелесті әдетте "жаман жеңімпаз" деп атайды. Жеңіліске төзбейтін мінез-құлыққа өзгелерді жеңіліске кінәлау, жеңіліске себеп болған жеке әрекеттерге жауапкершілікті қабылдамау, жеңіліске жетілмеген немесе дұрыс емес реакция көрсету, жеңіліске ақталу әрекеттері және жеңіліске себеп болған қолайсыз жағдайларды немесе ұсақ-түйек мәселелерді келтіру жатады. Жаман жеңімпаз жеңісінен кейін жағымсыз әрекеттер жасайды, мысалы, жеңісімен мақтанып, қарсыласының бетіне жеңісті үйкеп, қарсыластың өзіне деген сенімін төмендету арқылы оның нашар өнеміне үнемі еске түсіру (егер қарсылас жақсы бәсекелескен болса да). Басқа командаға құрмет көрсетпеу – жаман спортшының белгісі саналады және бұл адамдардың көңілін қалдыруы мүмкін. Лесли Хоу былай деп түсіндіреді: "Егер бейсболдағы питчер өзінің ең жақсы қабілетін көрсетпесе, соққышының жеткілікті деңгейде емес екенін көрсетеді, бұл соққышының өзіне сенімсіздік сезіміне немесе өзін бағаламауына әкелуі мүмкін". Спорттық мінез-құлыққа қатысты алты категория бар: спорттың құрамы, спорттық мінез-құлықтың құрамы, нақтылаулар, қайшылықтар, тепе-теңдік және толықтырылмаушылық. "Шын мәнінде, ойынның тікелей және негізгі мақсаты – қуаныш, ләззат және рақат алу, олардың бастысы – шамаменділік және жомарттық рухымен ұштасады. Ал спорт – бұл негізінен бәсекелестік қызмет, оның мақсаты – жарыста жеңіске жету, оған адалдық, құрбандық және қарқындылық тән". Сондықтан ойыншының ізгіліктері спортшының ізгіліктерінен түбегейлі өзгеше. Рудд пен Столл 1995 жылы АҚШ-тың бір мектеп лигасы футбол мен баскетбол сияқты спорт түрлеріндегі ойыннан кейінгі қол алысуды тыйым салған оқиғаны мысалға келтіреді. Қол алысуға тыйым салуға себеп – қол алысудан кейін туындаған төбелес. Көптеген ойыншылар өздеріне үлгі болатын жаттықтырушылар мен тәжірибелі ойыншылардың ықпалында болады, "егер жаттықтырушылар мен әкімшілер спорттық мінез-құлықты түсінбесе, онда ойыншылар туралы не айтуға болады?".
Sportsmanship can be conceptualized as an enduring and relatively stable characteristic or disposition such that individuals differ in the way they are generally expected to behave in sports situations. Sportsmanship mainly refers to virtues such as fairness, self control, courage, and persistence, and has been associated with interpersonal concepts of treating others and being treated fairly, maintaining self control if dealing with others, and respect for both authority and opponents. Sportsmanship is also looked at as being the way one reacts to a sport/game/player. Four elements of sportsmanship are good form, the will to win, equity, and fairness. All four elements are critical and a balance must be found among all four for true sportsmanship to be illustrated. Today's sporting culture, in particular elite sport, places great importance on the idea of competition and winning and sportsmanship may take a back seat as a result. Since every sport is rule driven, the most common offence of bad sportsmanship is the act of cheating or breaking the rules to gain an unfair advantage; this is called unsportsmanlike conduct. A competitor who exhibits poor sportsmanship after losing a game or contest is often called a "sore loser", while a competitor who exhibits poor sportsmanship after winning is typically called a "bad winner". Sore loser behavior includes blaming others for the loss, not accepting responsibility for personal actions that contributed to the defeat, reacting to the loss in an immature or improper fashion, making excuses for the defeat, and citing unfavorable conditions or other petty issues as reasons for the defeat. A bad winner acts in a shallow fashion after his or her victory, such as by gloating about his or her win, rubbing the win in the face(s) of the opponent(s), and lowering the opponent(s)'s self esteem by constantly reminding the opponent(s) of their poor performance in comparison (even if the opponent(s) competed well). Not showing respect to the other team is considered as being a bad sportsman and could lead to demoralising effects; as Leslie Howe describes: "If a pitcher in baseball decides to pitch not to his maximum ability suggest that the batter is not at an adequate level, [it] could lead to the batter to have low self confidence or worth." Six categories relating to sportsmanship are the elements of sports, the elements of sportsmanship, clarifications, conflicts, balance, and irreducibility. "In essence, play has for its directed and immediate end joy, pleasure, and delights and which is dominated by a spirit of moderation and generosity. Athletics, on the other hand, is essentially a competitive activity, which has for its end victory in the contest and which is characterized of dedication, sacrifice and intensity." Hence, the virtues of a player are radically different from the virtues of an athlete. Rudd and Stoll provide an example from 1995, when a U. S. high school athletic league banned the post game handshake that was a part of sports such as football and basketball. The handshaking was banned because of fights that were ensuing after the handshake. Most players are influenced by the leaders around them such as coaches and older players, "if there are coaches and administrators who don't understand sportsmanship, then what about the players?"
Мысалдар
Спорттық мінез әртүрлі спорт түрлерінде әртүрлі жолдармен танылатынын атап өткен жөн. Жақсы спортшы болу дегеніңіз, басқаларға өзіңізге қалай қарайтыныңызды тілегендей қарау, жақсы ойынды мақтау (тіпті оны қарсылас жасаған болса да), өз қателіктеріңізге жауапкершілік алып, жағдайды дұрыс бағалау. Басқаларға өзіңізге қалай қарайтыныңызды көрсетудің мысалы – командаластарыңызға және қарсыластарыңызға құрметпен және сыпайылықпен қарау, себебі сіз де өз тарапынан сондай қарымта күтесіз. Ең маңыздысы, спорттық мінез туралы былай делінеді: "Жеңіске немесе жеңіліске мән бермейсіз, маңыздысы – ойынды қалай ойнайсыз". Спорттық мінез ойынның ерекшеліктеріне немесе топтың мәдениетіне байланысты түрліше білінеді. Мысалы, крикетте ойыншы кейде төрешілер (ойын шенеушілері) оны аут деп санамаса да, өз еркімен алаңнан шығып кетеді. Тағы бір мысал, теннисші доптың ішке түскенін көрсе де, желі төрешісі оны сыртқа шығарған жағдайда, ұпайды мойындауы немесе қарсыласына видеоқайтаруға ұсыныс жасауы мүмкін, сияқты кәсіби теннисші Джек Сок кемінде екі рет жасаған.
There are various ways that sportsmanship is practiced in different sports. Being a good sport often includes treating others as you would also like to be treated, cheering for good plays (even if they are made by the opposition), accepting responsibility for your mistakes, and keeping your perspective. An example of treating others how you would like to be treated would include being respectful and polite to other team members and the opposition because in return you would also like to be treated the same way. Most importantly it is often encouraged and said regarding sportsmanship that "It's not whether you win or lose, it's how you play the game." Sportsmanship can be manifested in different ways depending on the game itself or the culture of the group. For example, in the sport of cricket, a player will sometimes acknowledge that he is out by walking off the field, even though the umpires (game officials) had thought that he was not out. In another example, a tennis player who sees a ball go in but is called out by the linesperson could concede the point or suggest the opponent make a challenge, as was the case with professional tennis player Jack Sock on at least two occasions.
Қосымша факторлар
Спорттық мінез-құлыққа ойыншылардың құндылықтары мен спортқа деген көзқарастары сияқты факторлардың әсері болуы мүмкін, сондай-ақ кәсіби үлгілердің де ықпалы болуы мүмкін. Спорттағы үлгілі тұлғалар моральдық және құрметті түрде әрекет етуі күтіледі. Егер элиталық спортшылар спорттық рухта әрекет етпесе, бұл басқа адамдарды оларға қарап, құрметтейтін спортшылар сияқты мінез-құлық танытуға итермелеуі мүмкін. Мысалы, егер біреу шамадан тыс ішімдік ішетін спортшыны үлгі етсе, ол бұл әрекетті қалыпты деп қабылдауы мүмкін. Сондықтан, спорттық командадағы жағымды атмосфера жеке тұлғалардың жақсы спорттық мінез-құлық танытуына жағдай жасайды. Капитан, жаттықтырушы және жанкүйерлердің оң көшбасшылығы оңтайлы спорттық орта құруға көмектеседі.
Sportsmanship can be affected by contributing factors such as the players' values and attitudes towards the sport and also on professional role models. Role models in sport are expected to act in a moral and respectful way. When elite sporting role models do not encourage sportsmanship this can encourage other people to act in similar ways to the athletes that they look up to and idolize. For example, if an individual looked up to an athlete who was drinking excessively, they may see this as acceptable behavior. Having a positive environment in your sporting team will therefore create good sportsmanship from the individuals. Having a positive leadership by the captains, coaches, and supporters would then encourage a positive sporting environment.