Кіріспе

Неміс ақыны, композиторы және дипломаты Освальд фон Волькенштейн (1376 немесе 1377 жылы Пфальценде дүниеге келген – 1445 жылғы 2 тамызда Меранда қайтыс болған) – ақын, композитор және дипломат. Дипломатиялық міндеттерін орындау барысында ол Еуропаның көп бөлігін, тіпті Грузияға дейін (бұл туралы "Durch Barbarei, Arabia" еңбегінде айтылған) сапарлады. Ол Киелі қабір рыцары атағымен марапатталды, сондай-ақ Керіш және Аждаһа ордендеріне қабылданды. Бір кезде ол Сейс-ам-Шлерн қаласында тұрған.

Өмір

Освальдтың әкесі Фридрих фон Волькенштейн, ал анасы Катарина фон Вилландерс болды. Он жасында Освальд отбасын тастап, саяхатшы рыцарьдың қызметшісі болды. Освальд өзінің "Es fügt sich" атты автобиографиялық әнінде келесі 14 жылда жасаған сапарларын баяндады. Ол Критке, Пруссияға, Литваға, Қырымға, Түркияға, Киелі жерге, Францияға, Ломбардияға (қазіргі Солтүстік Италия деп аталатын) және Испанияға саяхаттағанын, сондай-ақ Қара теңізде кеме апатына ұшырағанын айтты. 1399 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Освальд Тироль графтығына оралды және ағасы Михаилмен мұра туралы дау-дамай бастады. 1401-1402 жылдары Освальд Германия королі Руперттің Италияға жасаған сәтсіз жорығына қатысты. 1407 жылы ол ағасымен мұраны қалай бөлу туралы келісті: Освальд Хауенштейн қамалының үштен бір бөлігін және Сейс-ам-Шлерндегі соған ілеспе иеліктерді алды. Қалған үштен екі бөлігі Мартин Йейгер есімді рыцарьға тиесілі болды, бірақ Освальд мүліктік жағдайды құрметтемеді, қамалды толығымен басып алып, Йейгердің оннан бір бөлігін иеленді. 1408 жылы Освальд Киелі жерге саяхатқа дайындалу үшін Бриксендегі собор қабырғасына ескерткіш тасын орнату үшін ақша төледі. Тас сақталып қалды және оны діни жорықшының киімінде, діни жорыққа қатысатын ұзын сақалмен көрсетілген. Ол кетер алдында өзінің сүйіктісі, Бриксен қаласының тұрғыны Ханс Хаусманның әйелі Анна Хаусман үшін бірнеше ән жазды. 1410 жылы оралғаннан кейін ол Бриксенге жақын жердегі Аугустин Хорхеррен монастырындағы Неустиф монастырында тұру құқығын алды. 1414 жылы Освальд Констанс кеңесіне қатысқан Австрия герцогы және Тироль графы Фридрих IV-нің серігінің мүшесі болды (1414-18); Освальдтың портреті кеңестің жылнамасында (Ульрих фон Рихентальдың) кездеседі. Освальд Рим императоры және Венгрия королі Зигизмундтың қызметіне дипломат ретінде кірді. Оның алғашқы дипломатиялық сапары оны Англияға, Шотландияға және Португалияға әкелді, онда ол маврлар қаласын Сеутаны жаулауға қатысты. 1416 жылы ол Францияда король Зигизмундке қосылды және олар бірге Констанцияға оралды. 1417 жылы Освальд Маргарет фон Швангауға үйленді, одан жеті баласы болды. Сол жылы ол Тирольге оралды, онда ол Елефантенбундқа, король Зигизмунд Антипапа Иоанн XXIII-нің Констанс кеңесінен қашуына көмектескені үшін тыйым салған Фридрих IV-ке қарсы ақсүйектердің одағына қосылды. Жергілікті халықтың, әсіресе шаруалардың көмегімен Фридрих патша мен дворяндарға қарсы тұра алды және 1418 жылдан бастап Фридрих Тирольдегі жауларын күшті қуып шықты. 1421 жылдың қыркүйегінде Освальд өзінің сүйіктісі Анна Хаусманның тұзағына түсіп, Мартин Йейгердің қолынан қалады, ол Освальдты Инсбрукке алып келіп, граф Фридрихке тапсырды. 1422 жылдың наурыз айында Фридрих 6000 дукат кепілдікке және барлық кек алудан бас тартуға ант беру үшін Освальдты бес айға босатты, сонда Освальд Мартин Йейгермен және басқа да ақсүйектермен қарызын өтеуге мүмкіндік алды. Освальд жауларымен келісімге келе алмады және 1422 жылы 24 тамызда Тироль қамалына келмеді, керісінше, Венгрияға аттанды, онда ол патша Зигизмундпен кездесті. Олар Фридрихке қарсы соғыс ұйымдастырды. Соғысты Освальдтың ағасы Михаил бастады, ол Фридрихке 1422 жылы 5 қыркүйекте: "Осы себепті мен сіздің жауыңыз болғым келеді және сіздің жауларыңызбен одақтас болғым келеді" деп жазды. 1423 жылы ашық жаулық Грефенштейн қамалының қоршауында аяқталды, оның барысында Освальд екі ағасымен бірге қамал гарнизонының бір бөлігі болды. Қамауға алу 1423 жылы қарашада сәтті соққы арқылы тоқтатылды. Алайда Тирольдің тұрғындары мен шаруалары және Бриксеннің епискобы граф Фридрихті қолдағандықтан, дворяндардың көпшілігі, соның ішінде Освальдтың екі ағасы да, 1423 жылы 17 желтоқсанда берілді. Бірнеше ақсүйектер соғысты жалғастыруды шешті. Ең танымалдары Ганс фон Вилландерс, ағайындылары Ульрих және Вильгельм фон Старкенбергтер болды, олар Грайфенштейн қамалын көп жылдар бойы табысты қорғады, ал Освальд ең соңғы берілді. 1424 жылы жағдай тынышталып, Освальд Неустиф монастырына әндерінің қолжазбасын жасауды тапсырды. Жылдың тыныштығы Империяның князь-сайлаушыларымен Зигмундке қарсы жаңа Бинген одағы болды, ол бірден үш соғысқа баруды қамтамасыз ете алмады: Фридрихке қарсы жоспарланған, одаққа қарсы дайындалған және гусситтерге қарсы жүргізіліп жатқан. 17 ақпан 1425 жылы король мен граф Хорнштейн қамалында келісім жасады; Освальд болды. Освальд Тирольге оралғанда, өзін мүліктен айырылған күйде тапты. Граф Фридрих 6000 дукат кепілдіктің төленуін талап етті. Освальд ақша табуға тырысып, Тирольден қашып кетті. 1425 жылы ол Гайстың жанындағы Нойхаус қамалында тұрды, ол сол кезде Тироль графтығының бөлігі емес, Гёрц графтығының бөлігі болды. Фридрих Зигизмундпен жасаған бейбіт келісімді Грайфенштейн қамалын қайтадан қоршау үшін пайдаланды. Вильгельм фон Старкенбергтің 1426 жылдың 26 қарашасында капитуляция жасағаннан кейін Освальд граф Фридрихпен соғысқан соңғы ақсүйек болды және Болцанодағы Ландтагқа шақырылды. Освальд қайтадан Тирольден қашып кетті, бірақ оның қашқаны анықталды. Ол Вассербургке жақын тұтқынға алынды, Тирольге қайтарылып, Инсбруктегі Велленберг (кейіннен Зонненбург) қамалына қамалды. Освальдтың граф Фридрихпен келісім жасаудан басқа жолы қалмады, ол оған Мартин Йейгерге ұрланған оннан бір бөлігі үшін өтемақы төлеуге мәжбүр етті, соның нәтижесінде Освальд Хауенштейн қамалы мен оның иеліктеріне толық иелік құқығын алды. Бұдан әрі Освальд граф Фридрихтің санкциясысыз Тирольден тыс ақсүйектермен байланысқа түспеуге ант беруге мәжбүр болды. 1428 жылы Освальд антқа адал болмады және Гейдельбергке сапар шегіп, Пфальц курфюрстісі Людвиг, Кельн архиепископы, граф Дитрих II фон Моерс және Юлих герцогы Адольф VII-мен кездесті, оның мақсаты Вилландерс кузені Гансқа 2200 дукат қарызын өтеу үшін қасиетті сот лигасының көмегін алу болды. Сол жерде Освальд Бриксен соборы мен Бриксеннің жаңа князь-епископы Ульрих Путштің (1437 жылы қайтыс болды) арасындағы қақтығысқа қатысты, ол Мартин Йейгердің досы, граф Фридрихтің сенімді адамы және Тироль графтығының болашақ епископ канцлері болды. Қақтығыс 1429 жылдың 30 қазанында Фридрихтің қолдауымен және Освальдтың басшылығымен епископқа қарсы жасалған төңкеріспен аяқталды, ол тұтқынға алынған епископты жазалап, көпшілік алдында сапалап ұрды. Бастапқыда король Зигизмунд Освальдты қолдады, бірақ даудың екінші тарабынан хабардар болғаннан кейін Зигизмунд да, Фридрих те жақты ауыстырып, епископ Ульрихті қызметіне қайта орналастырды. 1430 жылы король Зигизмунд Рим империясының ақсүйектерін Нюрнберг қаласындағы Рейхстагқа шақырды және Освальд ағасы Михаилмен бірге Тирольден шығып, корольпен кездесті, ол тікелей Нюрнбергке бармай, Рождествоны тойлау үшін Оңтүстік Германия қалалары Үберлинген мен Констанцқа екі айлық саяхат жасады. Осы кезеңде Освальд көптеген эротикалық әндер жазды, ең танымалдарының бірі – "Ain Graserin" (KL 76) шомылушы қыз туралы, оның "жиынтырақтағы шашы" бір ер адамды оның қасында жыныстық қатынас жасауға итермелейді. Нюрнбергте Освальд Аждаха орденінің бірінші дәрежесіне ие болды, король Зигизмунд осы дәрежеге тек жиірме төрт ақсүйекке ғана берді. Құрметпен қатар Зигизмундтың Богемиядағы гусситтерге қарсы апатты жорығына қатысу міндеттемесі келді. Освальд 1431 жылдың 14 тамызында 130 000 адамнан тұратын император армиясының жаппай қашуын бастан өткерді, армия 50 000 гуссит армиясын көріп, ән салып жатқанда үрейленді. Зигизмунд Освальдты Тирольге қайтарды, Империяға күтілетін гуссит шабуылына дайындалу үшін және гусситтерді Базель кеңесіне келіссөздерге шақырды. Зигизмунд өзі Миланға қашып, кейінірек т...

Освальдтың оң көзі

Освальдтың барлық сақталған портреттерінде оның оң көзі жабық болып бейнеленген. 1973 жылғы эксгумация кезінде жасалған бас сүйегінің тексеруі, мұның туа біткен кемшілік екенін көрсетті: оң көзінің қуысы сол көзінікінен кіші болған, нәтижесінде оң көзінің шаршысы тұрақты қысымға ұшырап, оң қабақ бұлшықтарының әлсіреуіне, яғни птозға алып келген. Дегенмен, Франц Даксекер птоздың бала кезінде алған жарақатынан туындаған болуы мүмкін деген тұжырым жасады. Дитер Кюнның Освальдқа арналған өмірбаянында оң көзінің "жоғалуы" сегіз жасында садақпен ату кезінде болған жазабаға байланысты делінген, бірақ бұл жұмыс қазіргі таңда сенімсіз деп есептеледі. 1423 жылы Грайфенштейн қамалында оң көзі жоғалды деген кең таралған теория да ықтимал емес, себебі 1408 жылғы Освальдтың портреттерінде де оның көзі түсіп тұрғаны байқалады.

Басылымдар

[MS A] Освальд фон Волькенштейн. "Ди Гедхите" баспасы, ред. Дж. Шац. 2-ші басылым. Геттинген, 1904 жыл. [MS B] Освальд фон Волькенштейннің әндері, ред. К. К. Клейн. 3-ші басылым. Х. Мозер, Н. Р. Вольф, Н. Вольф, Тюбинген, 1987 жыл. [MS C] Освальд фон Волькенштейннің өлеңдері. Кіріспе, сөздік және варианттармен, ред. Б. Вебер, Инсбрук, 1847 жыл. Классен, Альбрехт: Освальд фон Волькенштейннің өлеңдері: толық шығармалардың ағылшын тіліне аудармасы. (1376/77–1445) Жаңа орта ғасыр. Палгрейв, 2008 жыл.