Кіріспе
Бразилиялық әнші-күйші, композитор Франсиско Буарке де Холланда (19 маусым 1944 жылы туған), көбінесе Чико Буарке деп танылады, – бразилиялық әнші-күйші, гитарист, композитор, драматург, жазушы және ақын. Ол Бразилияның әлеуметтік, экономикалық және мәдени жағдайларын бейнелейтін музыкасымен әйгілі. Серджио Буарке де Холланданың тұңғыш ұлы Буарке бала кезінде Рио-де-Жанейро, Сан-Паулу және Рим қалаларында тұрды. Бала кезінде әдебиет оқып, жазған, ал Том Жобим мен Жоао Гилбертоның босса-нова шығармалары арқылы музыкамен танысқан. 1960-шы жылдары әнші және гитарист ретінде өнер көрсеткен, сондай-ақ сол кездегі бразилиялық әскери диктатура қауіпті деп санаған пьеса жазған. Буарке, бірнеше «Тропикализм» және MPB музыканттарымен бірге, бразилиялық әскери үкімет тарапынан қудалауға ұшырап, 1969 жылы Бразилиядан Италияға кеткен. Бірақ 1970 жылы Бразилияға оралып, үкімет цензурасының кедергісіне қарамастан, жазбаларын жасауды, концерттер беріп, жазуын жалғастырған. 1980-шы жылдары бірнеше альбом шығарды, ал 1990-2000 жылдары үш роман жариялады. 2019 жылы Буарке португал тіліндегі әдебиеттің ең маңызды сыйлығы – Камоэнс сыйлығымен марапатталды. Бірақ, Жаир Болсонарудың іс-қимылдарына байланысты сыйлықты табыстау төрт жылға кешіктірілді, алайда Буарке 2023 жылдың сәуір айында оны алды.
Francisco Buarque de Hollanda (born 19 June 1944), popularly known simply as Chico Buarque, is a Brazilian singer songwriter, guitarist, composer, playwright, writer, and poet. He is best known for his music, which often includes social, economic, and cultural reflections on Brazil. The firstborn son of Sérgio Buarque de Hollanda, Buarque lived at several locations throughout his childhood, though mostly in Rio de Janeiro, São Paulo, and Rome. He wrote and studied literature as a child and found music through the bossa nova compositions of Tom Jobim and João Gilberto. He performed as a singer and guitarist in the 1960s as well as writing a play that was deemed dangerous by the Brazilian military dictatorship of the time. Buarque, along with several Tropicalist and MPB musicians, was threatened by the Brazilian military government and eventually left Brazil for Italy in 1969. However, he came back to Brazil in 1970, and continued to record, perform, and write, though much of his material was suppressed by government censors. He released several more albums in the 1980s and published three novels in the 1990s and 2000s. In 2019, Buarque was awarded the Camões Prize, the most important prize for literature in the Portuguese language. However, awarding of the prize was delayed by four years due to actions by Jair Bolsonaro, but Buarque received it in April 2023.
Ерте өмір және мансап
Буарке 1944 жылғы 19 маусымда Рио-де-Жанейрода дүниеге келген. Ол интеллектуалды ортада өскен отбасынан шыққан – әкесі Серджио Буарке де Холанда белгілі тарихшы, әлеуметтанушы және журналист, ал анасы Мария Амелия Чезарио Альвим суретші және пианист болған. Ол әнші Миуча мен саясаткер Ана де Холанданың ағасы. Бала кезінде ол босса-нованың музыкалық стиліне, әсіресе Том Жобим мен Жоао Гилбертоның туындыларына қатты әсерленді. Ол жазуға да қызығушылық танытты, 18 жасында алғашқы қысқа әңгімесін жазды және жас кезінде еуропалық әдебиетті оқыды. Дегенмен, оның басты қызығушылығы футбол ойнау болды, ол төрт жасынан бастап ойнады және 60 жасқа дейін жалғастырды. Ол 1964 жылы музыкант және композитор ретінде сахнаға шықты, босса-нова өркендеген кезде музыка фестивальдері мен телешоуларда тез арада танымал болды, ал Нара Леао оның үш әнін орындады. "Apesar de Você" әні әскери цензурадан қашып өтіп, демократиялық қозғалыстың маңызды гимніне айналды. 100 мыңнан астам дана сатылғаннан кейін, ән цензураланып, сатудан алынды. 1974 жылы цензура Чико Буарке жазған барлық әндерге тыйым салды. Сонда ол өзін "Жулиньо де Аделаида" деп атап, өмірбаяны мен газеттерге берген сұхбаттарымен жаңа тұлға жасады. "Жулиньо де Аделаида" Jornal do Brasil газетінде жарияланғанша "Jorge Maravilha" ("Ғажайып Хорхе") және "Acorda Amor" ("Оян, сүйікті") сияқты әндердің авторы болды. Буарке сондай-ақ XVII ғасырда Бразилияға голландтардың шапқыны туралы "Калабар" атты пьеса жазды, ол әскери режиммен параллельдер жүргізді. Цензураға қарамастан, "Samba de Orly" (1970) және "Acorda amor" (1974, "Жулиньо да Аделаида" ретінде) сияқты әндер Буаркенің әскери режимге қарсылығын көрсетті. 1970 және 1980 жылдары ол диктатураға қарсы наразылық тудыру үшін кинорежиссерлер, драматургтер және музыканттармен бірлесіп жұмыс істеді. Буарке 1983 жылы Никарагуада өткен Бейбітшілік концертін өзінің саяси көзқарастарын білдіруге қолайлы алаң ретінде қарастырды. Ол он жыл бойы көптеген әндерін Бразилияның демократияға қайта оралуын бейнелеу үшін жазды. Никарагуадағы Бейбітшілік концерті "Орталық Американың бейбітшілік концерттері" сериясының бір бөлігі болды. Бұл концерттерде Латын Америкасының әртүрлі өнерпаздары өнер көрсетті. Бұл дәуірдегі саяси жағдай Буаркенің көптеген әндерінде көрініс тапты. Кейін ол "Будапешт" романын жазды, ол ұлттық сыншылардың жоғары бағасын алды және бразилиялық әдеби сыйлық – Prêmio Jabuti сыйлығына ие болды, ол Букер сыйлығымен теңестіріледі. Оның 2017 жылғы "Caravanas" альбомы Rolling Stone журналының бразилиялық басылымы бойынша сол жылдың үшінші үздік бразилиялық альбомы деп танылды.
"Кәсіп"
1964 жылғы Бразилиядағы әскери төңкерістен кейін Буарке құпиялы салыстырулар мен сөз тіркестерін пайдаланып цензурадан қашып өтті. Мысалы, 1973 жылы Гилберто Гилмен бірге жазылған және 1978 жылы Милтон Нассиментомен бірге жарық көрген "Cálice" ("Келіш") әнінде ол португал тіліндегі "cale se" ("тілді ұста") және "cálice" ("келіш") сөздерінің дыбыстас болуын пайдаланып, үкімет цензурасына қарсылық білдіреді. Бұл наразылықты Исаның Ғефсиман бағындағы Аллаға азаптан құтылу үшін дұға ету оқиғасы арқылы жасырады. "Quero cheirar fumaça de óleo diesel" ("Мен дизель түтінін иіскегім келеді") деген жол саяси тұтқын Стюарт Энгелдің өліміне сілтеме жасайды, оның азаптау кезінде аузы жепілген күйінде машинаның түтін құбырына жабыстырылғаны хабарланды. Буарке Стюарттың анасы Зузу Ангелмен жақын болған. Бұл ән Чарльз А. Перронның "Бразилия 33 1/3" сериясынан шыққан "Бірінші Чико Буарке" кітабының соңғы тарауында талданған (Лондон: Блумсбери, 2022).
Танымал мәдениетте
Буарктың 1966 жылғы «Chico Buarque de Hollanda» альбомының обложкасы «қуанышты» Чико мен «қапалы» Чико ретінде интернет-мемге айналды.