Кіріспе
Мэн аралындағы ауыл Латур-де-Франспен қалалық байланыс орнатқан.
The village was twinned with Latour de France.
Этимологиясы мен тарихы
Бұл атау "темір порты" немесе "Лорд порты" деген мағынаны білдіреді. "Лорд" атауы Кирк Христо Рушен қауымының ғибадатханасына сілтеу болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – атау "батыс" деген мағына беретін "шиир" сөзінен шыққан. Сыртқы толқын қорғағышы тек төмен суда ғана көрінеді, ол 1863 жылы Порт-Эрин толқын қорғағышы теміржолын пайдаланып салынған, бірақ аяқталмаған жоба болды және аралда қолданылған алғашқы бу локомотивін таныстырды; 1884 жылғы қатты дауыл толқын қорғағышын қиратты және ол қайта салынбады. Бүгінде маркерлік теңіз белгісі толқын қорғағышының шегін көрсетеді, ал құрлыққа жақын жағы әлі де анық көрінеді. Солтүстік-шығысқа қарай, A7 тас жолының жанында, Кронк Хоу Муар деп аталатын мот және бейли қамалының қалдықтары бар, бұл шамамен 1100 жылы Магнус Ялаңаяқ [Barefoot] салған ағаш бекінісінің орны болуы мүмкін. Ауылдағы ең көне ғимарат "ақ коттедж" немесе "Кристиан коттеджі" деп белгілі; оны 1781 жылы Уильям Кристиан мен оның отбасы салған. Кристиан отбасы бүгінгі күнге дейін коттедждің иесі болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыл Порт-Эрин әйелдер ұстау лагерінің орналасқан жері болды.
Теміржол
Бұл теміржол станциясы Ман аралы теміржолының батыс терминалы болып табылады және ауылдың орталығында орналасқан. Станция ерекше қызыл Руабон кірпіштерінен салынған, ерекше дизайны платформалар мен жақын жердегі жолдың арасындағы қиғаш жерге сәйкес келеді. Станция қазір бастапқы өлшемінің бір бөлігі ғана, ал бұрынғы қосымша платформасы мен теміржол бұтақтары енді Bus Vannin қоймасымен толыққан, ал техникалық қызмет көрсетуге пайдаланылған қосымша аумақ The Haven пабымен алмастырылған. Жақында платформа қысқартылып, аулада сегіз вагонды сақтауға арналған вагон депосы салынды. Бұрын жылжымалы құрам ашық ауданда сақталған.
Автобустар
Автобустар тікелей ауылдың теміржол станциясының сыртындағы аялдама арқылы аралдың астанасы Дугласқа Порт-Сент-Мэри, Колби, Кастлтаун, Рональдсвей әуежайы және Балласалла арқылы қатынайды. Бұл маршруттар 1, 2, 11 және 12 нөмірлерімен жүзеге асырылады. Олар апта күндері мен сенбі күндері әр жиырма минут сайын, ал жексенбі күндері және сағат 18:00-ден кейін азырақ рейспен жүреді. Кейбір маршруттар (1c және 11b) жағалау бойымен басқа бағытты пайдаланады. Бұл аралдағы ең жұмылды маршрут, себебі ол аралдың әуежайында тоқтайды. Жұма және сенбі күндері кешке "Түнгі құс" (Hullaid Oie) деп аталатын кешкі рейстер де бар, олардың бағасы жоғары. Сонымен қатар, кейде Фоксдейл арқылы Пилге автобуспен (No. 8) қатынайды; барлық автобустар аралдың көлік желісі Bus Vannin құрамына кіреді, ол 1976 жылы теміржолмен жұмыс істейтін Isle Of Man Road Services компаниясын алмастырған мемлекеттік қызмет, ал ол компанияның өзі теміржолдың еншілес компаниясы болған.
Басқа
Темір жол станциясының артында бұрын "Tours (Isle Of Man) Limited" компаниясы орналасқан автобус тұрағы бар, бірақ соңғы кезде көбінесе келіп тұратын автобустарды қабылдау үшін пайдаланылады. Бірнеше жеке такси қызметтері ауылдан кеш сағаттарға дейін жұмыс істейді, алайда Дуглас қаласындағы басқа таксилер де сұраныс бойынша оңтүстікке жол ақысын төлейтін жолаушыларды тасымалдайды.
География
Жағажай құмды және екі мүйіспен шектелген шығанақта орналасқан, олар (желді күндері) басым батыс желін ауылға қарай бағыттайды. Күннөлді күндері шығанақ күнге толы әрі жылулы орынға айналады. Саялағының солтүстігінде Брадда Глені, Манкс ұлттық шатқалдарының бірі жатыр. Солтүстік мүйісінде, Брадда-Хедте, Милнер мұнарасы деп аталатын ескерткіш мұнарасы бар. Шығанақтың шығыс жағындағы саялақ теңіз жағалауынан сәл биік, және негізінен викториялық дәуірде салынған қонақ үйлерден тұрады, бірақ туристердің талғамы өзгергендіктен, олардың көпшілігі пәтерлерге айналдырылуда. Қаласы көрікті жерлерімен, әсіресе Порт-Эрин шығанағы мен Брадда мүйісінің үстіндегі керемет күн батуларымен, сондай-ақ алыс Солтүстік Ирландиядағы Моурн тауларының көрінісімен мәшһүр.
Англия шіркеуі
Ауылдағы ең үлкен шіркеу Әулие Екатеринаға арналған және ол Church Road көшесінде, жоғарғы серуендеу жолымен қиылысқан жерде орналасқан, өз жеке аумағында тұр. Шіркеу 1880 жылы жергілікті құлыпшы Уильям Милнер сыйлаған қаражатқа салынған. Әдеттегі қоғамдық қызметтерге қоса, шіркеу мамырдан қыркүйекке дейінгі жаз айларында, сәрсенбі кештері өтетін жазғы концерттер сериясымен де белгілі, онда жергілікті таланттар өнер көрсетеді.
Методист
Бұл шіркеу Дрогхадфайл жолының ауылға кіретін басты жолмен қиылысында орналасқан. Оған іргелес орташа өлшемді, жаңадан салынған қауымдық зал бар, онда діни қызметтермен қатар, "Алпыстан асқандар" клубы тұрақты түрде жиналады. Шіркеудің арт жағында, сол ғимараттар тобында Британдық Корольдік Легионының ауылдық бөлімшесі орналасқан.
Грейс Баптист
1980 жылы салынып, айналасындағы тұрғын үйлермен бірдей уақытта және ұқсас сәулеттік стильде салынған бұл шіркеу алғаш көршілес Кастлтаун қаласында құрылып, 1985 жылы қазіргі бас кеңсесіне көшіріліп, кеңейтілді; содан бері ғимарат қажеттілікке қарай өзгертіліп, кеңейтілуде.
Католик
Ауылдың шетінде, Порт-Сент-Мариге қарайтын басты жол бойында орналасқан, жеке тұрақ алаңы бар тағы бір заманауи кішкентай шіркеу; оны қауымдық евангельдік шіркеумен бір орында табуға болады. Бұл шіркеу Әулие Колумбаға арналған және 1923 жылы Бельвью қонақ үйінің жағалауындағы уақытша шағын ғибадатхананың орнына салынған. Бұл ғибадатхана бұрын теңіз биологиясы станциясы болып пайдаланылған, ал 1903 жылы ғибадатханаға айналдырылған. 1989 жылы ғимарат кеңейтіліп, қайта бағытталды, соның нәтижесінде үлкенірек шіркеу және шіркеу залы пайда болды.
Еркін пресвитериандық
Католик шіркеуі орналасқан жердегі бұл тағы бір заманауи, кішкентай шіркеу. Ол 1991 жылы құрылған, кейіннен Олстердің еркін пресвитериан шіркеуінің басшылығына көшкен. Бұл аралдағы Құдай Сөзін тек "Король Джеймс" нұсқасымен ғана қолданатын сирек шіркеулердің бірі. Ол Порт-Эрин Жақсы Жаңалық шіркеуі деп аталады және уағыздауға ерекше мән береді, сонымен қатар жұмысты бақылау үшін Олстерден адамдар үнемі келіп тұрады.
Көрнекті орындар
Балық шаруашылығы, сыртқы порттағы ғимарат (бұрын балық шаруашылығы), қираған толқынқорғауышқа жақын орналасқан. Бұл Ливерпуль университетінің теңіз биологиясы кафедрасына тиесілі болған, 2006 жылы жабылған ғимарат. Милнер мұнарасы, Брадда төбесінде тұрған, кілт пішіндес ерекше ғимарат, құлыпшыға арналған ескерткіш, тек жаяу жетуге болады. Ауылдың туы мен гербінде бейнеленген. Теміржол мұражайы, ауылдың орталығында, Мэн аралының жол қызметтерінің бұрынғы автобус гаражында орналасқан; теміржол жұмыс істеген кезде маусымдық түрде ашылады және басты жол арқылы қол жетімді. Мұражай ғимараты бастапқыда кинотеатр ретінде салынған, бірақ соңғы кезде кеңсе және сауда орындары ретінде пайдаланылған. Эрин өнер орталығы, Виктория алаңындағы қайта жаңартылған шіркеуде орналасқан. Ғимарат жыл сайынғы музыкалық сайыстарға және басқа да шараларға қонақжай болады; бұл аралдағы өнер орталықтарының бірі. Теміржол станциясы, ауылдың орталығында, ерекше қызыл Руабон кірпіштерінен салынған. Маусымдық түрде ашық; 1991 жылы Ян Аллан мұрагерлік сыйлығының иегері. Herdman үйі, қазір жеке тұрғын үй, бірақ бұрын ауылдың қоғамдық кітапханасы және ойын бөлмесі ретінде салынған, бір кезде бильярд залы мен кең кітапхана бөлімін қамтыған, кейін қазіргі қолданысқа ауысқан. Коллинсон кафесі, қазіргі уақытта бос тұрған ерекше ғимарат; ротондасы және би залдары болған кездегі үлкен би алаңы сияқты бірнеше ерекше сәулеттік ерекшеліктері бар. Гольф алаңына апаратын жолда, жағажайдың үстінде орналасқан. Порт-Эрин шығанағының оңтүстік жағындағы құтқару станциясы. Соңғы жылдары кеңейтілген, құламасы мен деко сәулет стилін сақтайды және штаттық персонал болған кезде жұртшылыққа ашық. Полиция бөлімі, 2014 жылы жабылған. Ең жақын полиция бөлімі Кастлтаунда орналасқан. Мұнда қоғамдық аймақ бар. Ақ коттедж немесе Кристиан коттеджі, 1781 жылы Шор Роудта Кристиан отбасы салған. Есіктің үстінде "Эдмунд пен Маргарет Кристиан, 1781 жыл" деген тақтайша орналасқан. Кристиан отбасы бүгінгі күнге дейін коттеджге ие және ол ауылдағы ең көне ғимарат болып табылады. Kishtey Çheh, Cosy Nook жағажайындағы саунасы, ыстық ваннасы және суық шомылу бассейні бар жағажайлық шипажай.
Атақты тұрғындар
Найджел Манселл (1953 жылы туған) – «Формула-1» жүргізушісі, Формула-1 мансабының көп бөлігінде, шығанақтың солтүстігіндегі мүйісте тұрған кезде, ол ең танымал тұрғындардың бірі болды. 1995 жылы ол кетіп қалды.
Фильмдер
2006 жылы Эван Макгрегордың қатысуымен түсірілген "Шаңқармашы" фильмі Порт-Эрин жағажайында түсірілді. Ауылды BBC сияқты әртүрлі өндіріс компаниялары да пайдаланды. 1989 жылы BBC-нің "Жас тал" атты сериалдық драмасы теміржол станциясында, ал "Бес бала және ол" романының киноадаптациясы да осы жерде түсірілді. Ұлыбританиядағы бу локомотивтерінің тоқтатылғанына 20 жыл толуына арналған BBC деректі фильмінің "Поезд енді кетеді" атты эпизоды станцияның ішінде және сыртында көптеген көріністер түсіріп, станция бастығымен сұхбаттасты. Ауыл "Wish You Were Here?" демалыс бағдарламасында және Джудит Чалмерспен "Бейрам-91" бағдарламасында да көрсетілді. 2011 жылы мұнда британдық "Жағалау" теледокументальдық фильмінің бір бөлімі түсірілді. Олар Ақ үйдің алдыңғы бағында да түсірді.