Мэн аралындағы Рамзи қаласының тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Мэн аралында адамдар қоныстануы

Рамси қаласы 1847 жылы Виктория патшайымы мен Альберт ханзадасының, ал 1902 жылы Эдуард VII королі мен Александра королевасының сапарларының құрметіне "Royal Ramsey" ("Корольдік Рамси") деп те аталады.

Тарих

Қаланың атауы көне норвег тілінен шыққан "hrams á" деген сөзден келген, яғни "жабайы сарымсақ өзені". Нақтырақ айтқанда, ол латын тілінде *Allium ursinum* деп аталатын, халық арасында ramsons, buckrams немесе жабайы сарымсақ деп белгілі өсімдікке сілтеме жасайды. Мэн аралы – Норд билеушілері мен Мэн аралдарының, сондай-ақ шотландтар мен ағылшындардың арасындағы қақтығыстарда маңызды стратегиялық орын болған. Манкс тарихында контрабандистер мен қарақшылар да жиі кездесетін. Рамси 1079 жыл шамасында викинг саяхатшысы Годред Крованның қоныстанған жері болды: ол аралды бағындырып, оны өз патшалығы етіп құруға ниеттенген. Sky Hill-де, 3 км ішкі жерде маңызды шайқас болды, нәтижесінде викингтердің билігі орнады, бұл Манкс ұлтының дамуына және бүгінгі күнге дейін сақталған көптеген дәстүрлерге әсер етті. Годредтің ұлы, Олаф патша 1154 жылы Рамзи портының жанында өзінің туысы Реджинальдтың қолынан қаза тапты. Екі жылдан кейін "Мэн жылнамасы" Сомерледтің кемелерінің Рамзиге келгенін хабарлайды, бұл соғыс Ман патшалығының бөлінуіне және Сомерледтің аралдардың (Гебридтер) патшалығын иеленуіне әкелді. 1313 жылдың 17 мамырында Роберт Брюс өзінің досы, Аралдардың Иесі Ангус Ог Макдональдтың флотынан келген "көптеген кемелермен" Рамзиге қонды, Касл Рушенді басып алуға бет алғанда. 1760 жылдың ақпанында аралдың солтүстік-батысында сол кездегі әйгілі француз капері, британдық флоттың жауы капитан Франсуа Тюро жеңіліске ұшырады. Оның қираған, жауланған кемесі шайқастан кейін Рамзи шығанағына жеткізілді. Тюроның әрекеттері Францияның Ұлыбританияға жоспарланған шабуылының бір бөлігі болды. Бұрынғы жылдары Тюро Ирландия мен Мэн аралы арасында сауда жасаған және көптеген манқстер оны жақсы көріп, ақылды джентльмен деп есептеген. Апатқа ұшыраған кеменің ағаштарынан бірнеше коттедждер мен көпірлер салынған: сондықтан Thurot Cottage және Thurot Bridge пайда болды. Пираттық радиостанция Radio Caroline North 1964–68 жылдары Рамзи шығанағында орналасқан және Рамзиден жабдықталып келген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік жағалаудағы отыз пансионат Мораг тұтқындық лагері үшін тартылып алынды.

The name of the town derives from the Old Norse hrams á, meaning "wild garlic river", More specifically, it refers to the plant known as ramsons, buckrams or wild garlic, in Latin Allium ursinum. The Isle of Man has been an important strategic location in conflicts between the Norse rulers of Man and the Isles, and the Scots and English. Smugglers and pirates were also common at many times in Manx history. Ramsey was the landing place of the Viking warrior Godred Crovan around 1079: he was determined to subjugate the island and make it his kingdom. On Sky Hill, 2 mile (3 km) inland, an important battle was fought; this resulted in a period of Viking rule, influencing the development of the Manx nation and many of the traditions that continue today. Godred's son, King Olaf, was murdered by his nephew Reginald near Ramsey harbour in 1154, and two years later the Chronicle of Man states that the ships of Somerled came to Ramsey during a conflict which would lead to the division of the kingdom of Man and to Somerled taking the Kingship of the Isles (the Hebrides). On 17 May 1313 Robert the Bruce landed at Ramsey "with a multitude of ships" from the fleet of his friend, Angus Og Macdonald, Lord of the Isles, on his way to capturing Castle Rushen. Captain François Thurot, a then famous French privateer, and notorious scourge of the British fleet, was defeated off the north west of the island in February 1760. His badly damaged, captured ship was brought into Ramsey Bay after the battle. Thurot's actions had been part of a planned French invasion of Britain. In previous years Thurot had traded between Ireland and the Isle of Man and had been well liked by many Manx people, and regarded as an intelligent gentleman. Several cottages and bridges were built using timbers from the wrecked ship: hence Thurot Cottage and Thurot Bridge. Pirate radio station Radio Caroline North was based in Ramsey Bay from 1964–68 and supplied with provisions from Ramsey. During World War II, thirty boarding houses on the North Shore were requisitioned for the Mooragh Internment Camp.

Климат және география

Рамси Мэн аралының ең күнге толы аймағында орналасқан, жауын-шашын мөлшері салыстырмалы түрде аз. Бұл себебі Рамси аралдың солтүстік жазығының шетінде, Манкс төбелерінің солтүстік-шығысында 'жаңбыр көлеңкесінде' жатыр. Оңтүстік-батыстан соғатын бағытты желмен келген жаңбыр бұлттары Рамсиге жеткенше төбелердегі ылғалдың көп бөлігін жоғалтады. Рамси көбінесе құмды жерге салынған және онда шақырымдаған құмды жағажайлар бар. Рамсидің солтүстігінде жағажайлар аралдың солтүстік ұшына дейін үздіксіз созылады. Рамсидің оңтүстік шетінде, төбелердің қасында орман және шатқалдар бар: Баллур Уокі, Лерги Фриссел және Эльфин Глен. Мыңжылдық жолы және басқа да жолдар мен тас жолдар таулы далаға және одан әрі ("жүйектерге" және "төбелерге") жетелейді. "Рамси орманы" жобасы осы аймақта ағаштардың көлемін арттырып, ормандық жерлерді байланыстыруға бағытталған.

Теңіз қатынасы

Рамси аралдағы екінші жұқтың ең қарбалас порты болып табылады, ол түрлі-түрлі жалпы жүктерді тасымалдайды. Бұрын бұл порт Isle of Man Steam Packet Company компаниясының жүк және жолаушылар тасымалдау үшін операциялық базасы ретінде пайдаланылған. Компания Ливерпуль және Уайтхейвенге кестелі рейстер жасаған, сондай-ақ жаз айларында Белфаст пен Ардроссаннан Дугласқа бағытталған кемелер Куинс-Пирске тоқтаған. Порт – Mezeron жергілікті кеме жүргізу компаниясының бас кеңсесі, бұрын ол 2014 жылы қызметін тоқтаған Ramsey Steamship Company компаниясына да тиесілі болған.

Автобустар

Рамси Bus Vannin солтүстік желісінің басты терминалы болып табылады, Андреас, Юрби және Брайд елді мекендеріне жергілікті қызметтер ұсынады. Бұдан өзге, ол Рональдсвей әуежайына қажеттілік бойынша, ал Пилге және Лакси арқылы Дугласқа басты қызметтер көрсетеді.

Темір жол

Бір кезде қалаға Манкс электр темір жолы және Мэн аралы темір жолы қызмет көрсетті. Алғашқы темір жол байланысын 1879 жылы Мэн аралы темір жолы құрды, ал 1880 жылы Манкс Солтүстік темір жолына берілді. Бұл желі Сулби, Балло және Кирк Майкл арқылы Сент-Джонға дейін созылды, онда ол негізгі Дуглас – Пил желісімен және Фоксдейл темір жолымен қосылды. Темір жолдың қаржыландырылуының басым бөлігі Фоксдейл кен орындарының гүлденуімен байланысты болды, ол Foxdale-ден Рамси портына кен тасымалдау үшін пайдаланылды. Қайта оралатын пойыздар шахталардың сорғы станцияларын қуаттандыру үшін көмірді Фоксдейлге тасымалдады. Рамси сонымен қатар Манкс электр темір жолының солтүстік терминалы болып табылады. Бастапқыда Дугласты Лаксиге жалғаған Лаксиден Рамзиге дейінгі желі 1898 жылдың 2 тамызында вице-губернатор Джон Хенникер Мейджор, 5-ші барон Хенникердің қатысуымен ашылды. Ол кезде желі Рамзидің шетіндегі Баллурға дейін жетті. Рамзидің орталығына дейінгі соңғы кеңейту 1899 жылдың 24 шілдесінде ашылды.

Ауа

1935 және 1937 жылдар аралығында қаланың сыртында орналасқан Холл Кейн әуежайы Англия, Шотландия және Ирландиядағы әуежайларға жоспарлы рейстерді жүзеге асырды. Сэр Томас Генри Холл Кейннің ұлдары Гордон Холл Кейн мен Дервент Холл Кейн осы жерде әуежай құруға ерекше мән берді, себебі олар мұны қайтыс болған әкелеріне арналған тағы бір ескерткіш деп есептеді. Олар сондай-ақ Рамси қалалық комиссарларын жобаға тартуды қалады, өйткені әуежай қалаға зор пайда әкеледі деп ойлады. Холл Кейн әуежайы 30 сәуірде 1935 жылы ресми түрде ашылды. 1935 және 1936 жылдары жоспарлы рейстер сәтті жүрді, Hillman's Airways, кейін British Airways Ltd және Northern and Scottish Airways компаниялары Белфаст, Глазго, Блэкпул және Ливерпуль қалаларына рейстер ұйымдастырды, онда жолаушылар Лондонға баратын рейстерге көше алатын. Сондай-ақ, Холл Кейн мен Рональдсвей әуежайлары арасында әуе почтасы үшін байланыс болды. Холл Кейнде рейстердің тоқтатылуының басты себебі Northern and Scottish компаниясының қызметін ұйымдастыруы болды. Northern and Scottish және Manx Airways Ltd компаниялары Рональдсвейде келісімге келді. Бұл Manx Airways компаниясының Ливерпуль, Блэкпул, Карлайл және Белфастқа бұрын Northern and Scottish компаниясы жүзеге асырған рейстерді орындауына әкелді, ал Глазгоға рейстер Холл Кейннен ғана жасалатын болды. Бұл Рамси үшін ауыр соққы болды, себебі ол туристік маусымның бастапқы кезеңіне тап келді. Холл Кейннен Глазгоға рейстер маусымның басында қайта жаңғыртылды, бұл ай бойы жалғасқан TT жарыстарының нәтижесінде күшейген трафикке бағытталған. Рамси салық төлеушілер қауымдастығы Ман аралының вице-губернаторы сэр Монтегю Батлерге Холл Кейннен коммерциялық әуе рейстерін сақтау үшін араласуын сұрап петиция жазды. Northern and Scottish Airways компаниясының рейстерді тоқтатуы Рамси комиссарларының арнайы отырысына әкелді. Railway Air Services компаниясы Холл Кейннен рейстерді бастайды деген үміт болды, бірақ бұл үміт расталмады. Капитан МакГиоу басқарған Холл Кейн әуежайынан соңғы коммерциялық рейс 1937 жылдың 2 қазанында, сенбі күні сағат 16:15-те ұшып кетті.

For a period between 1935 and 1937 Hall Caine Airport just outside the town operated scheduled air services to English, Scottish and Irish airports. Both Sir Thomas Henry Hall Caine's sons, Gordon Hall Caine and Derwent Hall Caine, were particularly keen on the development of an aerodrome on the site, as they saw it as another memorial to their late father. They also wished to involve the Ramsey town commissioners in the project, as they felt the aerodrome would bring immense benefit to the town. Hall Caine Airport officially came into being on 30 April 1935. Scheduled services proved successful in 1935 and 1936, with Hillman's Airways and later British Airways Ltd and Northern and Scottish Airways providing scheduled services to Belfast, Glasgow, Blackpool and Liverpool where the passenger could connect with services to London. There was also an air link between Hall Caine and Ronaldsway Airport for air mail. The primary reason for the cessation of services from Hall Caine was a rationalization of services operated by Northern and Scottish. Northern and Scottish and Manx Airways Ltd entered into an undertaking at Ronaldsway. This resulted in Manx Airways covering the schedules to Liverpool, Blackpool, Carlisle and Belfast which were formerly operated by Northern and Scottish, leaving only the Glasgow service being operated from Hall Caine. This was a severe blow to Ramsey, coming as it did at the beginning of the tourist season. Services from Hall Caine to Glasgow resumed in early June, aimed primarily at the increased traffic as a result of the TT Races which continued throughout the month. The Ramsey Ratepayers Association petitioned the Lieutenant Governor of the Isle of Man, Sir Montague Butler, with a view to his intervening to preserve commercial air operations from Hall Caine. The cancellation by Northern and Scottish Airways also led to a special meeting of the Ramsey Commissioners. It was hoped that Railway Air Services would have commenced operations from Hall Caine, but any hope proved unfounded. Piloted by Capt. McGeow, the final commercial flight from Hall Caine Airport departed at 4:15 pm on Saturday, 2 October 1937.

Көрікті жерлер

Рамзи (Плаза) трамвай станциясы Мэн электр темір жолының солтүстік терминалы болып табылады, ал Рамзи жыл сайынғы Мэн аралы TT және Манс Гран-при мотоцикл жарыстары үшін пайдаланылатын Снейфелл тау трассасының таулық бөлігінің басталуы болып табылады. Энтузиастер жарысты тамашалау үшін Рамзи серпілісінде жиналады. Қаланың ортасындағы Парламент алаңы да танымал орын. Жаяу серуендеу, велосипед тебу, каякинг және басқа да көңіл көтеруге мүмкіндіктер бар. Millennium Way жаяу жолы қала орталығынан 2 км қашықтықта, A3 тас жолында Sky Hill тауының етегінде аяқталады. Солтүстік Сульби өзенінің жанында орналасқан Мораг паркі – 19 ғасырда салынған парк. Онда үлкен қайық көлі бар, онда қайықтар (каноэ, педальды қайықтар және т.б.) жалға алуға болады. Бұл жер бұрын тұзды батпақ болған, бірақ қала оны сатып алып, келушілерді көбейту үшін дамытқан. Мораг паркінде кішкентай су паркі, екі кафе, BMX клубы, скейтпарк, теннис корты, баскетбол алаңы, ашық ауада жаттығу жасайтын құралдар және балалар ойын алаңы бар. Парк көбінесе тегіс және мүгедектерге арналған әжетханалары бар. Рамзидің қала орталығындағы ескі бассейні 2010 жылы он дорбалы боулингге айналдырылды. Жаңа Солтүстік бассейні 2009 жылдың қаңтар айында Мораг жағажайында ашылды. Альберт мұнарасы 1847 жылдың 20 қыркүйегінде шаһзада Альберттің сапасына арналған. Королева Викторияның Корольдік яхтасы шығанақта тоқтады, себебі қатты толқындар Дуглас портына кіруге мүмкіндік бермеді. Теңіз ауруынан жазылған Виктория яхтада қалды, ал шаһзада Альберт жағаға шықты. Ол төбеге көтеріліп, Рамзи қаласын және солтүстік жазықты қарады. Таудың аты Альберт тауы деп өзгертілді, ал бір жылдан кейін мұнараның негізі салынды. Мұнара граниттен жасалған және 14 метр биіктікте. Бұл Рамзи қаласының ғана емес, сонымен қатар Мэн аралының солтүстігінің де маңызды белгісі. Мұнараға бару үшін тауға дейін жететін қоғамдық жол бар. Қаланың тағы бір ерекше белгісі – 1886 жылы салынған темір пирс, Королева пирсі. Оның ұзындығы шамамен 650 метр немесе 700 ярд. Пирс тек демалыс үшін ғана емес, кемелерді күтіп алу үшін де пайдаланылды. Денсаулық және қауіпсіздік мәселелеріне байланысты ол көп жылдар бойы жабық болды, бірақ оны қайта ашуға қатысты көптеген өтініштер болды. Оның өзіндік трамвай желісі болған. Королева пирсіне маңызды жөндеу жұмыстары жүргізілді және жазғы демалыс күндері келушілерге ашық. Пирсті қалпына келтіру тресі оны біртіндеп жаңартуды мақсат етеді. Гроув мұражайы (Манкс Ұлттық мұрасы) Виктория дәуіріндегі өмірге арналған және солтүстік қала шетінде, A9 (Андреас тас жолы) бойында орналасқан.

Ramsey (Plaza) tram station is the northern terminus of the Manx Electric Railway, and Ramsey is the start of the mountain section of the Snaefell Mountain Course used for the annual Isle of Man TT and Manx Grand Prix motorcycle races. A popular vantage point is Ramsey Hairpin, where enthusiasts gather to watch the racers. Another popular spot is Parliament Square in the middle of town. There are also opportunities for walking, cycling, kayaking, and other outdoor activities. The Millennium Way footpath ends 1 mile (2 km) from the centre of the town on the A3 road at the foot of Sky Hill. Mooragh Park, on the north side of the Sulby river, is a 19th century park with a large boating lake where boats (canoes, pedaloes etc) are available for hire. It was originally part of a salt marsh but was purchased and developed by the town to encourage visitors. Mooragh Park has a small water park, two cafés, a BMX club, skate park, tennis courts, basketball area, outdoor exercise equipment, and a children's playground. The park is mostly on the level and has disabled toilets. Ramsey's original swimming pool in the town centre was converted into a ten pin bowling alley in 2010. The new Northern Swimming Pool opened in January 2009 on the Mooragh Promenade. The Albert Tower was built to commemorate the royal visit of Prince Albert on 20 September 1847. Queen Victoria's Royal Yacht anchored in the bay, when heavy seas made it impossible to enter Douglas Harbour. Recovering from seasickness, Victoria remained on the yacht, leaving Prince Albert to venture ashore. He climbed to the top of the hill, from where he viewed the town of Ramsey and the northern plain. The hill was renamed Albert Mount and a year later the tower's foundation was laid. The tower is made of granite and rises 45 feet (14 m) high. It is a landmark not only for the town of Ramsey, but also for the north of the Isle of Man. There is a public path leading up the hill for people to visit the tower. Another distinctive landmark of the town is the Queen's Pier, an iron pier which was built in 1886. It is about 650 metres or 700 yards long. As well as recreational purposes, the pier had a landing stage for visiting ships. It has been closed for many years due to health and safety concerns, although subject to many re opening appeals. It had its own tramway. The Queen's Pier has had significant renovation work, and is open for visitors on Sunday afternoons in the summer. The lease has been taken on by the Queens Pier Restoration Trust, who aim to restore it gradually. The Grove Museum of Victorian Life (Manx National Heritage) is located in the northern suburbs on the A9 (Andreas Road).

Демалыс және спорттық нысандар

Рамсидегі әртүрлі демалыс орындарының арасында бассейн, боулинг алаңы, ауылдық мұражай (Гроув ауылдық өмір мұражайы) және қаланың батыс шетіндегі Милнтаун үйі бар. Бірнеше спорттық клубтар бар, олардың ішінде регби клубы, футбол клубы, Рамзи жастар орталығы мен Олд Бойз ФК, хоккей командасы, гэль футбол командасы, Рамзи Рейвенс жүзу командасы және гольф клубы бар. Белсенді желкендесу клубы – Манкс желкендесу және круиз клубы жыл сайын арал айналып жүзу жарысын өткізеді, сондай-ақ тұрақты жоспарланған шағын қайықтар мен крейсерлік жарыстар ұйымдастырады. Рамси балық аулау клубы тұрақты түрде теңіз балық аулау жарыстарын өткізеді.

Денсаулық сақтау және білім беру

Рамзиде заманауи бастауыш мектеп, жалпы білім беретін орта мектеп және Рамзи коттедждік ауруханасы бар.

Діни ғибадат орындары

Қалада бірнеше шіркеу бар, олардың ішінде: Әйел Мария, Теңіз жұлдызы және Әулие Маухольд шіркеуі мен Әулие Павел шіркеуі.

Өнеркәсіп және сауда

Рамсиде шағын кеме жасаушылық және бірнеше шағын өндіріс шеберханалары бар. Басты көшеде тәуелсіз дүкендер көп, олардың ішінде ет дүкені, темір-сауда дүкені, киім, сыйлықтар мен үй жиһаздарын сататын дүкендер бар. Мұнда пабтар, кафелер, мейрамханалар және әр сенбі сайын фермерлер жәрмеңкесі өтеді. Портты балық аулау және шағын демалыс қайықтары, сондай-ақ «Мезерон» кеме компаниясының шағын жүк тасымалдау кемелері пайдаланады. Порттың үстінен 1892 жылы салынған, жаяу жүргіншілер мен көліктер үшін айналатын көпір салынған.

Жабайы табиғат және жануарлар дүниесі

Рамзидің төңірегіндегі жабайы табиғат ландшафттың әртүрлілігін көрсетеді: Рамзидегі құмды жағалау және сағасы, оңтүстік-шығыста орманды шатқалдар мен тасты жағалаулар, оңтүстік-батыста төбелер мен сортаңдар, сондай-ақ Баллаг Курра (орманды батпақ) және құнарлы егістік жерлер, ал солтүстікте оқшау құмды жағалаулар мен құм төбелер. Рамзи шығанағы – балық шаруашылығы мен теңіз жануарларын қорғау мақсатында құрылған аралдағы алғашқы Теңіз табиғи қорығы. Қорғалатын аймақ балықтар мен басқа да жануарлар мен өсімдіктер үшін «көбейту орталығы» болып табылады, олар кейіннен айналасындағы аймақтарды қайта толықтыру үшін таралады. Рамзи жағалауы мен сағасы құстарға, оның ішінде балықшылға, жағалаудағы қызыл аяқ және сақиналы құстың, ал портода қаздар, аққулар мен үйректерге тамақтану ортасын ұсынады. Ішкі порттағы жаяу жол (Мураг паркіне қарай) – бай тұзды сортаң мекенінің және көптеген құрлық өсімдіктерінің (сонымен қатар күнге толы жер) бөлігі. Порттың үстіндегі Пойл Дуи паркінде тұзды сортаңдар бар. Рамзидің оңтүстік-шығысында, Моголдта, жұртшылыққа ашық, бұршақ орманды шатқалдар, тасты жағалаулар, мүйістер мен жағажайлар бар, олардың көп бөлігіне жолмен, жаяу жолмен және электр трамваймен жетуге болады. Ішкі жануарлар дүниесінің аймақтарына Сұлби Глен (көк нарларға толы шұңқырлы шатқал) және Баллаг Курра кіреді: жартылай жабайы дала, батпақ, орман және ауыл шаруашылығының жануарларға бай мозаикасы, соңғы мұз дәуірінен бері сақталған.

Музыка, мәдениет және іс-шаралар

Рамси Манн аралының дәстүрлі музыкасы мен мәдениетін қайта жаңғырту орталығы болды. "Shennaghys Jiu" ("Tradition Today") кельт музыка фестивалі көктемде, әдетте наурыздың соңында өтеді. Mitre қонақ үйінде бейсенбі күндері (жырлау кештері) және жұма күндері (ирландтық сессиялар) екі бөлек халық музыкасы кештері ұйымдастырылады. Жылдың ең қарбалас кезеңдері – наурыз айындағы Шеннагис Джиу, мамыр айындағы Cyclefest, мамырдың соңы / маусымның басындағы TT екі апталығы (әсіресе Рамзи спринт күні, мыңдаған мотоцикл жанкүйерлері Мораг променадында мотоциклдердің жылдамдық сынына куә болу үшін келеді), тамыздың соңындағы Манкс Гран-при / Манкс Классикалық мотоцикл жарысы екі апталығы, шілде айының басындағы Рамси ұлттық апталығы, көптеген музыка және мәдени шаралар, сондай-ақ жаздың бір жұма күнінде Quayside-де өткізілетін "Ramsey Rocks".

Саясат, азаматтық билік және жергілікті басқару

Жергілікті билік – Рамси қалалық комиссарлары. Рамси сонымен қатар екі MHK сайлайтын Кілттер Палатасының сайлау округі болып табылады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, бұл Алекс Аллинсон (тәуелсіз) және Лори Хупер (Либералды Ваннин).

2016 жылдан бастап сайлау нәтижелері

2014 жылы Тинвальд Аралдың сайлау округтерінің қайта құрылуын қарастырған Шекараны қарау комиссиясының ұсыныстарын бекітті.