Кіріспе
Швейцариялық математик Жорж де Рам (1903 жылдың 10 қыркүйегінде - 1990 жылдың 9 қазанында дүниеден өткен) – дифференциалдық топология саласына зор үлес қоскан швейцариялық математик.
Georges de Rham (dəʁam; 10 September 1903 – 9 October 1990) was a Swiss mathematician, known for his contributions to differential topology.
Өмірбаян
Жорж де Рам 1903 жылғы 10 қыркүйекте Швейцарияның Во кантонындағы шағын Роше ауылында дүниеге келді. Ол құрылыс инженеры Леон де Рамның отбасындағы алты баланың бесіншісі болды. Жорж де Рам Рошеде өсті, бірақ жақын орналасқан Айгле қаласында, ауданның бас қаласында, күн сайын пойызбен мектепке барып-қайтты. Өзінің мойндағанынша, ол мектепте ерекше көзге түспеді, көбінесе сурет салуды ұнатты және суретші болу арманымен өмір сүрді. 1919 жылы ол отбасымен бірге Лозаннаға көшіп, Болие сарайында пәтер жалдап тұрды, және қалған өмірін сол жерде өткізді. Жорж де Рам Лозаннадағы гимназияда гуманитарлық ғылымдарға баса назар аударды, әдебиет пен философияға деген құштарлығын қанағаттандырды, бірақ математиканы аз оқыды. Алайда, 1921 жылы гимназияны бітіргеннен кейін латын тілінен аулақ болу үшін әдебиет факультетіне түспеді. Оның орнына Лозанна университетінің ғылым факультетіне қабылданды. Факультетте ол бастапқыда биология, физика және химияны оқыды, математикамен айналыспады. Бірақ физика үшін математиканы өздігінен үйренуге тырысқанда қызығушылығы артып, үшінші курста биологияны тастап, математикаға толыққанды көшті. Университетте оған ең көп әсер еткендер – Густав Дюма мен Дмитрий Мириманов профессорлар болды. Олар оны Эмиль Борель, Рене Луи Байр, Анри Лебег және Жозеф Серре еңбектерін зерттеуге бағыттады. 1925 жылы бітіргеннен кейін де Рам Лозанна университетінде Дюманың ассистенты болып қалды. Докторлық диссертациясын жазу үшін жұмыс істеген ол Дюманың кеңесімен Анри Пуанкаренің топология жөніндегі еңбектерін оқыды. Пуанкаре оған диссертация тақырыбын табуға шабыт берсе де, топология салыстырмалы түрде жаңа ғылым болғандықтан және Лозаннада қажетті әдебиеттерге қол жеткізу қиын болғандықтан, жұмыс баяу жүрді. Де Рам сонымен қатар Швейцариядағы ең шебер альпинистердің бірі болды. 1944 жылдан бастап Лозаннаның тәуелсіз жоғары тау тобының мүшесі ретінде ол бірнеше қиын маршруттар ашты, олардың кейбіреулері Вале Альпісінде (мысалы, Балтшидерден Стокхорнның оңтүстік қыраны) және Во Альпісінде (мысалы, L'Аргентина және Пачеу) орналасқан. 1944 жылы ол Аргентина айнасы үшін толық альпинистік нұсқаулық жазды, және 1980 жылға дейін сол жердегі маршруттарды бағындырды. Джон Милнордың сөзіне сәйкес, 1933 жылы де Рам Валледегі Вайсхорнға жақын жерде бірге альпинизммен айналысқан Джеймс Александр мен Хаслер Уитнимен кездесті; бұл кездесу Уитни мен де Рамның 40 жылдан астам созылған достығының бастауы болды.
Математикалық зерттеулер
Дифференциалдық формалар теориясы классикалық тамырға ие, формалар мен дифференциалдық топология арасындағы байланысты 20-шы ғасырдың басында Анри Пуанкаре мен Эли Картан бастады. Олар Пуанкаре леммасын байқады, сондай-ақ әрбір жабық дифференциалдық форманың міндетті түрде дәл еместігін көрсетті. 1928 жылы Картан тегіс көпқырлының Бетти сандарын дифференциалдық формалар арқылы кодтауға болатынын болжады. Бұл болжамның ерекше түрі ретінде, ол жабық форманың шекарасы жоқ кез келген субманолиф бойынша интегралы нөлге тең болса, онда ол дәл болады деді. Сондай-ақ, шекарасы жоқ субманолиф, егер әрбір жабық форманың үстінен интегралы нөлге тең болса, онда басқа субманолифтің шекарасы болады деп болжады. Де Рам 1931 жылғы диссертациясында Картанның болжамын кез келген дифференциалдық форманы жабық форма мен бірнеше элементарлық формалардың қосындысына жіктеу арқылы дәлелдеді. Бұл элементарлық формалар кеңістіктің тегіс триангуляциясына байланысты дифференциалдық формалар болып табылады. Осы жұмыстың нәтижесінде Де Рам формалар мен субманифольдтарды математикалық объектінің бір түріне біріктіруге бірнеше мәрте тырысты. 1950 жылдары ол ағым (current) түсінігін қалыптастырды, бұл Лоран Шварцтың таратулар (distributions) туралы жақындағы еңбегінен туындаған және оған негізделген жалпылау болды. Де Рамның осы тақырыптар бойынша жұмыстары қазіргі кезде көбінесе когомология теориясының тілінде баяндалады, бірақ ол өзі осылай істемеді. Оның еңбектері Ходж теориясы және қабықша теориясы (sheaf theory) үшін ерекше маңызды. 1931 жылғы диссертациясының қосымша бөлімінде Де Рам үш өлшемді линзалық кеңістіктердің жоғары өлшемді нұсқаларын енгізіп, олардың гомологиясын есептеді, соның нәтижесінде екі линзалық кеңістіктің гомеоморфты болуы үшін қажетті шартты белгіледі.
differential form into the sum of a closed form and some number of elementary forms, which are differential forms associated to a smooth triangulation of the space. Following this work, de Rham made several attempts to unify forms and submanifolds into a single kind of mathematical object. He identified the ultimate notion of a current in the 1950s, generalizing (and inspired by) Laurent Schwartz's recent work on distributions. De Rham's work on these topics is now usually formulated in the language of cohomology theory, although he did not do so himself. His work is particularly important for Hodge theory and sheaf theory. In an additional part of his 1931 thesis, de Rham introduced higher dimensional versions of the three dimensional lens spaces and computed their homology, thereby establishing a necessary condition in order for two lens spaces to be homeomorphic.