Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұйқының жетіспеушілігінің жиынтық әсері
Cumulative effect of not getting enough sleep
Ұйқы қарызы немесе ұйқы тапшылығы – ұйқының жеткіліксіздігінен туындайтын жиынтық әсер. Үлкен ұйқы қарызы психикалық немесе физикалық шаршаңқыға алып келуі мүмкін, сондай-ақ көңіл-күйге, энергия деңгейіне және ақыл-ойдың қалыпты жұмыс істеу қабілетіне кері әсер етеді. Ұйқы қарызы екі түрлі болады: жартылай ұйқы тапшылығы және толық ұйқы тапшылығы. Жартылай ұйқы тапшылығы адам немесе зертхана жануары бірнеше күн немесе апта бойы жеткілікті ұйықтамағанда пайда болады. Ал толық ұйқы тапшылығы, керісінше, тәжірибелік нысан кем дегенде 24 сағат бойы ояқ күйде ұсталып тұрғанда пайда болады. Ғылыми қауымдастықта ұйқы қарызының нақты мәні туралы пікірталас бар (қараңыз), және ол ауру деп есептелмейді.
Sleep debt or sleep deficit is the cumulative effect of not getting enough sleep. A large sleep debt may lead to mental or physical fatigue, and can adversely affect one's mood, energy, and ability to think clearly. There are two kinds of sleep debt: the result of partial sleep deprivation, and of total sleep deprivation. Partial sleep deprivation occurs when a person or a lab animal sleeps too little for several days or weeks. Total sleep deprivation, on the other hand, occurs when the subject is kept awake for at least 24 hours. There is debate in the scientific community over the specifics of sleep debt (see ), and it is not considered to be a disorder.
Ұйқы қарызының физиологиялық әсері
Ұйқының созылмалы тапшылығы адам ағзасының метаболизмі мен эндокриндік процестеріне елеулі әсер етеді, әсіресе артық салмағы бар адамдар үшін. The Lancet журналында жарияланған ұйқының физиологиялық әсерлерін талдау, ұйқы тапшылығының физиологиялық салдарларын симпатовагальдық тепе-теңдікті (симпатиялық жүйке жүйесінің белсенділігінің көрсеткіші), тиреотроптық функцияны, HPA осьінің қызметін, сондай-ақ 11 жас ересек еркектің көмірсулар метаболизмін бағалау арқылы зерттеді. Олардың алты түн бойы ұйқысы төрт сағатқа дейін шектелген немесе төсекте 12 сағатқа дейін ұзартылған. Нәтижелер ұйқы тапшылығы жағдайында тиреотропин концентрациясының төмендегенін көрсетті, ал глюкоза мен инсулинге реакцияның төмендеуі көмірсуларға төзімділіктің айқын нашарлағанын көрсетті – жақсы демалысқан жағдайдағыдан 30%-ға төмен. Осылайша ұйқының жетіспеуі жүрек аурулары, бүйрек аурулары, жоғары қан қысымы, қант диабеті, инсульт, семіздік және депрессия сияқты көптеген созылмалы денсаулық проблемаларына әкелуі мүмкін. Ұлттық денсаулық сақтау институтының мәлімдеуінше, ұйқының созылмалы тапшылығы адамның нейрофизиологиялық қызметіне зиян келтіреді және иммундық, эндокриндік және метаболизмдік функцияларды бұзуға, сондай-ақ жүрек-қан тамырлары мен жасқа байланысты аурулардың ауырлығын арттыруға әкелуі мүмкін. Амигдала қорқыныш сияқты теріс эмоцияларды білдіруде маңызды рөл атқарады және анатомиялық байланыстары арқылы медиалдық префронталды қабық (mPFC) теріс эмоцияларды субъективті түрде басуға, қайта құруға және қайта бағалауға көмектеседі. Сондықтан, 7 сағаттық толық және үзіліссіз ұйқы амигдаланың дұрыс жұмыс істеуі үшін, адамның көңіл-күйін реттеу үшін – жағымсыз эмоциялық қарқындылықты азайту және жағымды эмоциялық стимулдарға реакцияны арттыру үшін өте маңызды. Жұмыс күндері ұйқының жетіспеуі өлім-жітім мен аурудың көбеюімен байланысты, бірақ демалыс күндері ұйқыны ұзарту арқылы бұл әсерді жоюға болады. Дегенмен, 65 жастан асқан адамдарда апта күндері және демалыс күндері ұйқының зиянды салдары байқалған жоқ. Джим Хорн. 1997 жылы Пенсильвания университетінің медицина мектебіндегі психиатрлар жүргізген тәжірибеде, түнде ұйқының жетіспеуі күндізгі уақытта ұйқышылдыққа әкелетіні, әсіресе ұйқыдан айырылған бірінші, екінші, алтыншы және жетінші күндері анықталды. Бір зерттеуде қатысушылар психомоторлық сергектік тапсырмасы (ПСТ) арқылы тексерілді. Әртүрлі топтар екі апта бойы әртүрлі ұйқы уақытымен (8 сағат, 6 сағат, 4 сағат және толық ұйқысыздық) сынақтан өтті. Әр күні олар ПСТ-де жасаған қателер саны тіркелді. Нәтижелер көрсеткендей, уақыт өте келе әр топтың көрсеткіштері нашарлап, тоқтау белгісі байқалған жоқ. Ұйқының орташа деңгейде жетіспеуі зиянды екені анықталды; 10 күн бойы түнде 6 сағат ұйықтаған адамдардың нәтижелері 1 күн бойы толық ұйқысыздыққа ұшыраған адамдардың нәтижелерімен бірдей болды.
The effects of chronic sleep debt on the human body's metabolic and endocrine processes are significant, particularly for those individuals who are overweight. An analysis of the physiological impacts of sleep debt, published in The Lancet, investigated the physiological effects of sleep debt by assessing the sympathovagal balance (an indicator of the sympathetic nervous system activity), thyrotropic function, HPA axis activity, as well as the carbohydrate metabolism of 11 young adult males whose sleep period for six nights was either restricted to four hours per night or extended to 12 hours in bed per night. Results revealed that in the sleep debt condition, thyrotropin concentrations were decreased, while lowered glucose and insulin responses indicated a clear impairment of carbohydrate tolerance, a 30% decrease than in the well rested sleep condition. Losing so much sleep could lead to many chronic health problems that could include: heart disease, kidney disease, high blood pressure, diabetes, stroke, obesity, and depression. As stated by the National Institutes of Health, chronic sleep debt has a detrimental impact on human neurophysiological functioning and can disrupt immune, endocrine, and metabolic function, while increasing the severity of cardiovascular and age related illnesses over a period of time. The amygdala plays a strong functional role in the expression of negative emotions such as fear, and, through its anatomical connections with the medial prefrontal cortex (mPFC), has an important function in the subjective suppression of and the reframing and reappraisal of negative emotions. Thus, a full and uninterrupted 7 hour sleep is crucial for the proper functioning of the amygdala in modulating an individual's mood states—by reducing negative emotional intensities and increasing reactivity to positive emotional stimuli. Consistent weekday sleep debt exhibited a detrimental association with mortality and morbidity, but this effect was negated when compensated with long sleep during weekends. However, the harmful consequences of sleep debt over weekdays and weekends were not seen in individuals aged 65 years and older. and Jim Horne. A 1997 experiment conducted by psychiatrists at the University of Pennsylvania School of Medicine suggested that cumulative nocturnal sleep debt affects daytime sleepiness, particularly on the first, second, sixth, and seventh days of sleep restriction. In one study, subjects were tested using the psychomotor vigilance task (PVT). Different groups of people were tested with different sleep times for two weeks: 8 hours, 6 hours, 4 hours, and total sleep deprivation. Each day, they were tested for the number of lapses on the PVT. The results showed that, as time went by, each group's performance worsened, with no sign of any stopping point. Moderate sleep deprivation was found to be detrimental; people who slept 6 hours a night for 10 days had similar results to those who were completely sleep deprived for 1 day.
Бағалау
Ұйқы қарызы бірнеше зерттеулерде ұйқыға дайындалу уақытын анықтау тесті арқылы тексерілген. Бұл тест адамның қаншалықты оңай ұйықтауға дайындалатынын өлшеуге бағытталған. Егер бұл тест күніне бірнеше рет жасалса, ол көп реттік ұйқыға дайындалу тесті (MSLT) деп аталады. Қатысушыға ұйықтауға дайындалу керек делінеді және ұйықтауға кеткен уақыт анықталғаннан кейін оятылады. Эпворт ұйқышылдық шкаласы (ESS) – 0-ден 24-ке дейінгі баллмен 8 сұрақтан тұратын сауалнама, ұйқы қарызын анықтау үшін қолданылатын тағы бір құрал. Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінің 2007 жылғы қаңтардағы зерттеуі көрсеткендей, сілекейдегі амилаза ферментінің тестілері ұйқы қарызын көрсетуге болады, себебі ферменттің белсенділігі адамның ұйқысыз өткізген уақытына пропорционалды түрде артады. Ояулықты бақылауға орексин протеинінің күшті әсер ететіні анықталды. 2009 жылы Вашингтон университетінің Сент-Луис қаласындағы зерттеуі ұйқы қарызы, орексин және бета-амилоид арасындағы маңызды байланыстарды анықтады, сонымен қатар Алцгеймер ауруының дамуы созылмалы ұйқы қарызының немесе ұзаққа созылған ояулықтың салдары болуы мүмкін деген ұсыныс жасалды.
Sleep debt has been tested in a number of studies through the use of a sleep onset latency test. This test attempts to measure how easily a person can fall asleep. When this test is done several times during the day, it is called a multiple sleep latency test (MSLT). The subject is told to go to sleep and is awakened after determining the amount of time it took to fall asleep. The Epworth Sleepiness Scale (ESS), an eight item questionnaire with scores ranging from 0 to 24, is another tool used to screen for potential sleep debt. A January 2007 study from Washington University in St. Louis suggests that saliva tests of the enzyme amylase could be used to indicate sleep debt, as the enzyme increases its activity in correlation with the length of time a subject has been deprived of sleep. The control of wakefulness has been found to be strongly influenced by the protein orexin. A 2009 study from Washington University in St. Louis has illuminated important connections between sleep debt, orexin, and amyloid beta, with the suggestion that the development of Alzheimer's disease could hypothetically be a result of chronic sleep debt or excessive periods of wakefulness.
Белсенділерді фосфорилирлеу
Тышқандардың миында "ұйқы қажеттілігі индексінің фосфопротеиндері" (SNIPPs) деп аталатын 80 ақуыз бар, олар ояу күні сағаттарында көбірек фосфорилирленеді және ұйқы кезінде дефосфорилирленеді. Фосфорилдеуге Sik3 гені көмектеседі. Sleepy деп аталатын зертханалық тышқанның бір түрі осы ақуыздың өзгертілген нұсқасына ие, ол SLEEPY деп аталады, онда ақуыз қалыпты нұсқаға қарағанда белсендірек. Бұл тышқандардың REM емес ұйқы кезінде баяу толқынды ұйқы белсенділігінің артуына әкеледі – бұл ұйқының қанағаттану деңгейінің жоғары екенін көрсететін сенімді көрсеткіш. Sik3 генін тежеу фосфорилдеуді және қалыпты және өзгертілген тышқандардың екеуінде де баяу толқын белсенділігін азайтады.
In mice, there are 80 proteins in the brain, called "sleep need index phosphoproteins" (SNIPPs), which become more and more phosphorylated during waking hours, and are dephosphorylated during sleep. The phosphorylation is aided by the gene Sik3. A type of laboratory mouse (named Sleepy) possesses an altered version of this protein, which is called SLEEPY, where the protein is more active than the regular version. This results in the mice showing more slow wave sleep activity during non REM sleep—a reliable indicator that more sleep is met. Inhibition of the Sik3 gene decreases phosphorylation and slow wave activity in both normal and modified mice.