Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Радбод (719 жылы қайтыс болған) шамамен 680 жылдан өмірінің соңына дейін Фризияның патшасы (немесе герцогы) болды. Ол көбінесе франктардың билігі орнағанға дейін Фризияның соңғы тәуелсіз билеушісі деп есептеледі. Ол Кельнде Карл Мартеллді жеңіске жеткізді. Бірақ, ақырында Карл жеңіп, фриздерді бағынуға мәжбүр етті. Радбод 719 жылы қайтыс болды, бірақ оның ізбасарлары бірнеше жыл бойы франктардың билігіне қарсы күресіп бақты.
Radbod (died 719) was the king (or duke) of Frisia from c. 680 until his death. He is often considered the last independent ruler of Frisia before Frankish domination. He defeated Charles Martel at Cologne. Eventually, Charles prevailed and compelled the Frisians to submit. Radbod died in 719, but for some years his successors struggled against the Frankish power.
Патша немесе герцог
Фризиялық билеушілердің нақты атауы дереккөздерге байланысты өзгереді. Франк дереккөздері оларды әдетте герцогтар деп атайды, ал басқа дереккөздер оларды патшалар деп атайды.
What the exact title of the Frisian rulers was depends on the source. Frankish sources tend to call them dukes; other sources often call them kings.
Билік
Алдыңғы патшасы Алдгисл христиан дінін өз елінде қабылдаса, Радбод бұл дінді жоюға және франк патшалығынан тәуелсіздік алуға тырысты. 689 жылы Радбод Дорестад шайқасында Герстальдық Пепинге ұтылып, Фризия Цитериорды (Шелтадан Влиге дейінгі Жақын Фризия) франктарға беруге мәжбүр болды. 690–692 жылдар аралығында Утрехт Пипиннің қолына түсті. Бұл франктарға Рейн өзенінен Солтүстік теңізге дейінгі маңызды сауда жолдарын бақылауға мүмкіндік берді. Кейбір деректерге қарағанда, бұл жеңілістен кейін Радбод 697 жылы Хелиголанд аралына шегінді. Басқалары оның Нидерландтың әлі күнге дейін Фризеланд деп аталатын бөлігіне кеткенін айтады. Осы шамада Виллиброрд үшін фриздік архиепископтығы немесе епископтығы құрылды, ал 711 жылы Пипиннің үлкен ұлы Гримоальд Кіші мен Радбодтың қызы Тиадсвинд үйленді. 714 жылы Пепин қайтыс болғаннан кейін Радбод қайтадан белсенділік танытты. Ол Килибордты және оның монахтарын қашуға мәжбүр етті, содан кейін Кельнге дейін ілгерілеп, 716 жылы Пепиннің заңды емес ұлы Карл Мартеллді жеңді. Бірақ ақырында Карл жеңіске жетіп, фриздіктерді бағынуға мәжбүр етті. Радбод 719 жылы қайтыс болды, бірақ оның ізбасарлары бірнеше жыл бойы франк билігіне қарсы күресті. Радбод патшаның өмірінің соңында қаншалықты күшті болғанын көрсететін мысал ретінде, оның әскер жинап жатқандығы туралы хабар франк патшалығын үрейге толы қозғалысқа келтірді. Бұл аңыз сонымен қатар Вулфрамның орнына епископ Виллибрордты қою туралы да айтылады.
While his predecessor, Aldgisl, had welcomed Christianity into his realm, Radbod attempted to extirpate the religion and gain independence from the kingdom of the Franks. In 689, however, Radbod was defeated by Pepin of Herstal in the battle of Dorestad and compelled to cede Frisia Citerior (Nearer Frisia, from the Scheldt to the Vlie) to the Franks. Between 690 and 692, Utrecht fell into the hands of Pepin. This gave the Franks control of important trade routes on the Rhine to the North Sea. Some sources say that, following this defeat, Radbod retreated, in 697, to the island of Heligoland. Others say he retreated to the part of the Netherlands that is still known as Friesland. Around this time there was an Archbishopric or bishopric of the Frisians founded for Willibrord and a marriage was held between Grimoald the Younger, the oldest son of Pepin, and Thiadsvind, the daughter of Radbod in 711. On Pepin's death in 714, Radbod took the initiative again. He forced Saint Willibrord and his monks to flee and advanced as far as Cologne, where he defeated Charles Martel, Pepin's natural son, in 716. Eventually, however, Charles prevailed and compelled the Frisians to submit. Radbod died in 719, but for some years his successors struggled against the Frankish power. As an example of how powerful King Radbod still was at the end of his life, the news that he was engaged in assembling an army was reportedly enough to fill the Frankish kingdom with fear and trembling. This legend is also told with Wulfram being replaced with bishop Willibrord.
Мұра
Қасиетті Радбуд – Радбодтың ұрпағы. Сент-Радбуд – ата-бабасының есімін қабылдаған Утрехт епископы. 2004 жылы Ниймеген университеті мен оған сәйкес медициналық орталық оның құрметіне аталды. Рихард Вагнердің "Лоэнгрин" операсында Ортрудтың бабасы ретінде "Фриздердің билеушісі Радбод" есімді тұлға айтылады. Гарри Харрисонның "Шеге мен крест" романдары сериясында Радбод христиан миссионерлерінің күш-жігеріне қарсы күресу үшін құрылған, ұйымдастырылған язычник дінінің – "Жолдың" негізін қалаушысы болады. Black metal тобы Ophidian Forest 2007 жылы "Redbad" концептуалды альбомын жазды. Голландтық фолк-метал тобы 'Heidevolk' 2008 жылы шыққан 'Walhalla Wacht' альбомында 'Koning Radboud' (Радбод патша) әнін жазды. 2015 жылы Фризиялық фолк-метал тобы Baldrs Draumar Радбод патшаның өмірі мен ерліктері туралы толық альбом шығарды. Бұл альбом Виллем Шорстраның "Rêdbâd, Kronyk fan in Kening" (Патшаның жылнамалары) кітабына негізделген. 2018 жылы Голландияның "Farmhouse" өндіріс компаниясы Радбод туралы "Redbad" фильмін шығарды. Фильмнің режиссері Роэль Рейнэ, ал басты рөлдерді Джонатан Бэнкс пен Сорен Маллинг, сондай-ақ голланд актерлері сомдады.
Saint Radboud was a descendant of Radbod. Saint Radboud was a bishop of Utrecht who adopted his ancestor's native name. The Nijmegen University and its corresponding medical facility were named after him in 2004. In Richard Wagner's Lohengrin a certain "Radbod, ruler of the Frisians" is mentioned as Ortrud's ancestor. In Harry Harrison's The Hammer and the Cross series of novels, Radbod becomes the founder of "the Way", an organized pagan cult, created to combat the efforts of Christian missionaries. Black metal band Ophidian Forest recorded a concept album Redbad in 2007. Dutch folk metal band 'Heidevolk' recorded a song 'Koning Radboud' (King Radbod) on their 2008 album 'Walhalla Wacht' singing about the legend of Wulfram and Radbod. In 2015 the Frisian Folk Metal band Baldrs Draumar released a full album on the life and deeds of king Redbad called Aldgillissoan. It is based on the book Rêdbâd, Kronyk fan in Kening (Chronicles of a King) by Willem Schoorstra. In 2018, Dutch production company Farmhouse released a film, Redbad, based on Radbod. It is directed by Roel Reiné and stars Jonathan Banks and Søren Malling alongside a variety of Dutch actors.
Басқа дереккөздер
Petz, G. H. (ред.) МГГ Киелі жазбалары. (Гановер, 1892).
Petz, G. H. (ed). MGH Scriptures. (Hanover, 1892).