Кіріспе

Оңтүстік Португалияның жартасы, Оңтүстік Португалияның оңтүстік-батысындағы жартас

Сагрес мүйісі (Ponta de Sagres, ˈsaɣɾɨʃ, латын тілінде Promontorium Sacrum – «Қасиетті мүйіс») – Оңтүстік Португалияның оңтүстік-батысындағы Алгарве аймағында орналасқан, желмен соққыланатын, жартасқа ұқсас мүйіс. Батысқа қарай 4 шақырым, солтүстікке қарай 3 шақырым жерде Еуропаның оңтүстік-батыс ұшы деп есептелетін Сент-Винсент мүйісі (Cabo de São Vicente) орналасқан. Сагрес мүйісі мен Сент-Винсент мүйісінің аймағы неолит дәуірінен бері діни мақсаттарда пайдаланылып келген, мұны екі мүйістен бірнеше шақырым қашықтықтағы Вила-ду-Биспо маңындағы менгирлер куәландырады.

Тарих

Сагрес мүйісі теңізшілер үшін әрқашан маңызды болған, себебі ол Кеп Сент-Винсентті айналып өтуге тырыспас бұрын кемелерге паналау ұсынады (Сагрес мүйісі мен мыс арасындағы Беликс шығанағы немесе Сагрес шығанағы болуы мүмкін). Жағалаудағы тасты жартастарға соғылып кету қаупі болғандықтан, капитантар қолайлы жел пайда болғанша мүйістің қорғаныш жағында күтуге дайын тұратын.

Стребон

Сагрес Пойнті, атауы Сакрам Промонториумнан немесе көршілес Сент-Винсент мүйісінен шыққан, ежелгі қасиетті мүйіс болған-жоқ деген сұрақ туындайды. Страбон бұл мүйістің «барлық мекенделген әлемнің ең батыс нүктесі» деп есептеген. Шындығында, Сент-Винсент мүйісі батысқа қарай орналасқан, бірақ ол солтүстікке қарай орналасқандықтан және Страбонның Иберия түбегінің картасы Пиреней тауларын солтүстік-оңтүстік бағытта көрсету үшін сағат тілімен бұрылғандықтан, оны шығысқа қарай алыс деп санауға болар еді. Иберия түбегінің және Еуропа құрлығының ең батыс нүктесі Синтраға жақын орналасқан Кабо-да-Рока, ал ең оңтүстік нүктесі Андалусиядағы Пунта-де-Тарифа. Сент-Винсент маягының негізіндегі тастар «fim do mundo», яғни «дүние соңы» деп аталады. Страбон (3-кітап, 1.4-тарау) былай деп хабарлайды: Бұл мүйіске жақын аймақты латын тілінде Cuneum деп атайды, ол «кене» дегенді білдіреді. Теңізге сүйірілген мүйісті Артемидор (өзі сол жерде болғанын айтады) кемемен салыстырады; үш кішкентай арал, әрқайсысында шағын порты бар, оған осы пішін беруге көмектеседі; алғашқы арал кеменің мұрын бөлігіне, ал соңғы екеуі кеменің қабырғаларына ұқсайды. Ефорус дұрыс емес айтқандай, онда Геркулесқа арналған ғибадатхана жоқ, тіпті басқа да құдайларға арналған ешқандай құрбандық тас та жоқ; бірақ көптеген жерлерде үш немесе төрт тас біріктіріліп қойылған, оларды барлық саяхатшылар белгілі бір жергілікті дәстүрге сәйкес бұрып, дұрыс бұрмағандар олардың орнын өзгертеді. Онда құрбан шалуға рұқсат жоқ, сондай-ақ түнде жақындауға болмайды, себебі сол кезде құдайлар сол жерде мекендейді деп есептеледі. Сол жерді көруге келгендер түнде көрші ауылда тоқтап, ертеңіне су алып барады, себебі онда су табу мүмкін емес. Сент-Винсент мүйісінің ешбір бөлігі бұл сипаттамаға сәйкес келмейді, бірақ Сагрес Пойнтінің шығыс жағында спутниктік суреттерде көрінетін төрт кішкентай аралмен қоршалған, қазіргі Сагрес қаласының порты – Балеира порты орналасқан. Мартинхал жағалауының шығыс шетіндегі жартастардың эрозиясы көліктік амфоралар мен шатырлар жасауға арналған римдік керамикалық пештерді ашты.

Генрих теңізші

Генрих Кемешінің теңіз саяхаттарын бастаған кезде, португалдық ашылулар дәуірін ашатын Сагрес түбегі мұндай ауқымды жобаларға қажетті жағдайларға ие болмады. Таза судың тапшылығы, егіншіліктің өте шектеулі болуы, кеме жасауға қажетті ағаш азайғандығы, терең суға орналасқан жағалау болмауы және халықтың азайып кеткені байқалды. Генрих, теңіз жағалауындағы шабуылдардан құр алақан қалған Терсанабал деген ауылды қайтадан қоныстандырды. Бұл ауыл оның теңіз экспедициялары үшін стратегиялық маңызға ие болды және кейін Вила-ду-Инфанте деп аталды. Генрих Кемеші, Мавритания жағалауын картаға түсіруге көмектесу үшін Жехуда Крескес сияқты картографтарды, ал теңіз саяхаттарына қажетті жабдықтар мен карталар жасау үшін Майоркалық Джейме сияқты шеберді жұмысқа алды. Бұл, әлдебір Сагрес теңіз мектебі туралы әңгімелердің пайда болуына себеп болды (бірақ «мектеп» сөзі ізбасарлар тобын да білдіреді). Қазіргі заманғы «обсерватория» немесе «навигациялық орталық» анықтамаларымен салыстырғанда, навигация ғылымының орталығы немесе ешқандай болжамды обсерватория болған жоқ. Оның экспедицияларының негізгі орны Алгарве жағалауының шығысында орналасқан Лагос қаласы болды. Кейінірек португалдық кемелер Лиссабонның батысындағы Белемнен сапарға шықты. Бұл көптеген маңызды жаңалықтардың кезеңі болды: жаңа құралдардың, мысалы, жақсартылған астролябия мен күн сағатының қолданылуы арқасында картография жетілдірілді, карталар үнемі жаңартылып, кеңейтілді, сондай-ақ революциялық кеме түрі – каравель жасалды. Генрих ханзада 1459 жылы үйінің жанына шіркеу салдырды, өйткені ол өмірінің соңғы жылдарында Сагрес аймағында көбірек уақыт өткізе бастады. Ол 1460 жылдың 13 қарашасында Сагресте қайтыс болды. Генрихтің теңіз мектебінің нақты орналасқан жері белгісіз (көптеген адамдар оның 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісі кезінде қирағанын айтады).

Қалдық тарихы

16 ғасырдағы бекініс сияқты нығайтылған құрылыс 1755 жылғы Ұлы жер сілкінісі кезінде ауыр зақымдалған. Ол 20 ғасырдың ортасында қалпына келтірілді, бірақ 16 ғасырға тән мұнара әлі де сақталған. Қалың туннельдің кіреберісінен өткеннен кейін, диаметрі 43 метр болатын алып қиыршық тастан жасалған компас розасын (rosa dos ventos) көруге болады. Әдетте компас розалары 32 сегментке бөлінеді, бірақ таңғажайып, бұл роза 40 сегменттен тұрады (мүмкін, 20 ғасырдың реставраторларының қатесі). Оның Генрих Теңізшінің заманына дейін сақталғаны күмәнді. 1579 жылы қайта жаңартылған Nossa Senhora da Graça шіркеуі 1459 жылғы Генрих Теңізшінің алғашқы шіркеуінің орнына салынған. Ол да 1755 жылғы жер сілкінісінен зардап шеккен. Шіркеуге бірнеше өзгерістер енгізілді, мысалы, зираттың ескі сүйектүгінің үстіне жаңа қоңырау мұнарасы орнатылды. Мұнда әлі де бірнеше қабір тастары бар. Бұл қарапайым шіркеудің ішіндегі 17 ғасырға тән барокколық алтарь Беликс бекінісіндегі Санта-Катарина капелласынан (Capela de Santa Catarina do Forte de Belixe) алынған, ал Санкт-Винсент және Санкт-Францис әйелінің түрлі түсті мүсіндері бұрын Кейп-Сан-Винсенттегі францискан монастырының бөлігі болған. Шіркеудің жанында зерттеушілердің жаңадан ашқан жерлерін иелену үшін қолданылған тастан жасалған стандарттың (padrão) көшірмесі орналасқан.