Кіріспе

Саяси лауазым, егемен елдің немесе федеративтік мемлекеттің атқару билігінің басшысы.

Министр-президент – парламенттік немесе жартылай президенттік үкімет жүйесі бар бірқатар еуропалық елдерде немесе аймақтық үкіметтердегі үкімет басшысы, ол министрлер кеңесіне төрағалық етеді. Бұл премьер-министр, премьер, бас министр немесе бірінші министр деген атаулардың синонимі және министрлер кеңесінің президенті атағымен бірдей мағынаны білдіреді.

Терминология

Ағылшын тілді елдерде осыған ұқсас мекемелер премьерлер немесе бірінші министрлер (әдетте, аймақтық деңгейде) немесе премьер-министрлер (әдетте, ұлттық деңгейде) деп аталуы мүмкін. Көпше түрі кейде «министр» сөзіне, ал кейде «президент» сөзіне «s» жалғастыру арқылы жасалады. Мысалы, бұл термин неміс тіліндегі «Министрпрезидент» сөзінің аудармасы (тіке аударма) ретінде қолданылады. Неміс тілінде жалпы есімдер үлкен әріппен жазылады, бірақ ағылшын тіліндегі мәтіндерде олар кейде кіші әріппен жазылуы мүмкін.

Австрия

1867 жылдан 1918 жылға дейін үкіметтің бірінші министрі Министрпрезидент (министр президент) деп, ал одан бұрын Штаттсканцлер (мемлекеттік канцлер) деп аталды. Бүгінде Австрия Федералдық Үкіметінің басшысы [[Австрия канцлері (федералды канцлер) деп аталады, ал аймақтық үкімет басшысы Landeshauptmann (сөзбе-сөз 'аймақ капитаны'), Министрпрезидент емес. Вена қала-мемлекетінде аймақтық үкімет басшысы Bürgermeister und Landeshauptmann (қала әкімі және аймақ капитаны) деп аталады. Қараңыз: Австрияның Министрпрезиденттерінің тізімі.

Германия

Министр-президент (Ministerpräsident) – Германияның 16 штаттың 13-індегі үкімет басшысы. Берлин, Гамбург және Бремен қалалары бұл ереженің ерекшелігі болып табылады, онда үкімет басшылары тиісінше қала әкімі (Regierender Bürgermeister), бірінші әкім (Erster Bürgermeister) және әкім және Сенат президенті (Bürgermeister und Präsident des Senates) деп аталады. Федералдық деңгейде федералды үкімет басшысы (кабинеттің басшысы ретінде шамамен бірдей функцияны атқарады) канцлер немесе федералды канцлер (Kanzler немесе Bundeskanzler) деп аталады. Германия штаттарындағы Министр-президент лауазымы (монархия кезінде) көбінесе 1848 жылғы неміс революциясына жауап ретінде құрылды. Пруссияның Министр-президенті көбінесе Император канцлері қызметін де атқарды.

Венгрия

Венгрияның үкімет басшысының атауы венгр тілінде miniszterelnök деп аталады, сөзбе-сөз аударғанда "министр президент" деген мағынаны білдіреді. Дегенмен, ағылшын тілді елдердегі парламенттік жүйеде үкімет басшысы үшін "премьер-министр" немесе "премьер" атауы көбірек қолданылатындықтан, miniszterelnök көбінесе "премьер-министр" деп аударылады.

Латвия

Министр-президент – үкімет басшысы. "Министр-президент" термині Латвия Конституциясында 1922 жылғы 15 ақпанда неміс тілінен Ministerpräsident (министр-президент) аударғанда пайда болды; "министрлер президенті" деген мағына беретін ministru prezidents терминін Латвия Конституциялық Ассамблеясының мүшесі, латыш жазушысы Карлис Скальбе жасаған.

Нидерланды

Нидерландыда премьер-министр ресми түрде "министр-президент" деп аталады, бірақ бейресми термин "премьер" де жиі қолданылады. Оның міндеттері 1848 жылғы конституцияда "министрлер кеңесінің төрағасы" ("voorzitter van de ministerraad") ретінде белгіленген. Министр-президент атағы 1945 жылдан бері қолданылып келеді және 1983 жылы конституцияға ресми түрде қосылды.

Норвегия

Норвегияда Видкун Квислинг, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның оккупациясы тұсында 1942-1945 жылдары әріптестік үкіметінің басшысы болды және «Министр-президент» (министр-президент) атағын алды.

Ресей Республикасы

Қысқа ғұмырлы Ресей Республикасы кезінде Министр-президент лауазымы орнатылды. Александр Керенский уақытша үкіметті басқаруға тағайындалды.