Кіріспе

Джордж Гордон, Хантлидің 2-ші маркизі (1592 жылдың наурызында туған – 1649 жылдың наурызында қайтыс болған), 1599 жылдан 1636 жылға дейін Энзи графы атанған, Хантлидің 1-ші маркизі Джордж Гордон мен Леннокстың 1-ші герцогы Эсме Стюарттың қызы Леди Генриетта Стюарттың үлкен ұлы, Шотландиядағы Абердинширдегі Хантли қамалында дүниеге келген. Англияда протестант ретінде тәрбиеленді, кейіннен Карл I оған Абойне виконты титулын берді.

Өмір

Джордж, лорд Гордон 1596 жылдың ақпан айында Эдинбургтегі король сарайына жеткізілді, ал 1596 жылдың қарашасында ханшайым Елизаветаның крещениесі кезінде әкесінің жақсы мінез-құлқының кепілі ретінде немесе аманат ретінде ұсталды, протестанттық дінде тәрбиеленді және Роберт Роллоктан білім алды. 1602 жылдың шілдесінде Данияның Аннасы оған Морей графының қарындасы, оның күтімші әйелдерінің бірі, мүмкін Маргарет Стюартқа үйленуді ұсынды. Хантли мен Морей арасындағы дауды шешу үшін құрылған төрешілер комитеті, "4 Стюарт" деп аталды, оған Аргилл графының қызына үйленуге кеңес берді, ол кейін солай істеді. Оның лорд Гордон болған жылдарының бір бөлігі Англияда, Джеймс I сарайында өтті, ол оның протестанттық сенімде тәрбиеленуіне қатысты және оны Энзи графы етіп тағайындады. 1609 жылы ол солтүстіктегі "Жігіттер қоғамы" деп аталған бүлікшіл ұйымның мүшелеріне қарсы үлкен мөрмен жазылған сот төрешісінің өкімін алды. 1613 жылы ол әкесімен бірге Лохиль мен Камеронның Лохабердің бір бөлігіне қатысты билік дауына байланысты жұмыс істеді. Ақыры, 1618 жылдың 24 наурызында Лохиль мен Энзи арасында келісімге қол қойылды, онда Лохиль белгілі бір шарттармен даулы бірнеше иеліктерге құқығынан бас тартуға келісті, соның ішінде ол өзінің ескі жауы Макинтоштарға қарсы көмек алуы керек еді. Энзидің Маккинтошқа қарсы жеке наразылығы болды, өйткені ол граф пен оның әкесіне тиесілі жерлер үшін белгілі бір міндеттемелерді орындамады. Осыған байланысты ол жеке кеңестен жарлық алды, Каллоден қамалында оны қоршап алды және оны оңтүстікке қарай, бірінші Эдинбургке, содан кейін Англияға қашуға мәжбүр етті. Энзи оны патшалық кеңес алдында пайда болуға шақырды, ол келмегендіктен, ол бүлікші деп жарияланды. Маккинтош сотта патшаға шағымданды, бірақ Энзи Лондонға барып, даулы мәселенің өзінің нұсқасын бергеннен кейін, Маккинтош графқа қанағаттанғанша Эдинбург қамалында күзетпен болуға міндеттелді. 1622 жылы Энзи Кайтнесс графына қарсы іс жүргізу үшін құпия кеңестен тапсырма алды, бірақ тапсырма күшіне енгенге дейін корольдің Францияға миссияны орындау үшін басқа тапсырмамен алмастырылды. Ол сол елде бірнеше жыл бойы жақсы әскерлер тобының командирі болып қызмет етті. 1632 жылдың 20 сәуірінде ол Абойн виконты атанды. 1636 жылдың маусымында әкесі қайтыс болған кезде ол әлі де Францияда болды, бірақ кейін қазан айында әйелі, қарындасы леди Анна және екі ұлымен бірге Англияға оралды.

Келісімі бар қозғалыстар

Әкесінің үкіметпен келіспеушіліктеріне қарамастан, екінші маркиз патшаның ықыласына ие болды. Ол ханзада Генрих пен ханзада Чарльзбен бірге сарайда білім алған; және протестанттық епископ болғандықтан, үкіметке келісімге келгендерге қатысты саясатында барынша көмек көрсетуге сенім артты. Оның солтүстіктегі жоғары ықпалы батыстағы Аргиллдің 1-маркизі Арчибальд Кэмпбеллдің ықпалын теңестірді. 1638 жылы ол патшалық жарлықты Нью-Абердиннің базар алаңында оқытты. Патшамен дау басталғанда, келісімге келгендер оған полковник Роберт Манроны елші ретінде жіберді, егер ол олардың жағына қосылса, оны басшы етіп қана қоймай, барлық қарызын төлейді, ол 100 000 фунт стерлингке жетеді делінген. Бірақ Гордон айтуынша, "осы ұсынысқа Хантли қысқа да, қатаң жауап берді: оның отбасы Шотландия патшаларының жағында тұрып, олармен бірге өркендеген. Егер оқиға патшаның құлдырауына әкелсе, ол өмірін, құрметін және мүлкін патшаның қирауының астында қалдыруға бел буды". Сондықтан ол келісімге қол қоюдан бас тартты, сондай-ақ қыркүйек айында солтүстікте тағайындалған басқа да асыл тектілердің арасында жалғыз өзі патшаның халықты патшаның келісіміне және міндеттемесіне қол қоюға мәжбүрлеу жөніндегі тапсырмасын қабылдады. 1639 жылы Хантли патшаның солтүстіктегі лейтенанты болып тағайындалды. 14 ақпанда Туррифте келісімге келгендердің жиналысы өтетінін білген Хантли оларды таратуға шешім қабылдады, бірақ Монтроз сегіз жүз сарбазбен оларды қолдауға келгенде, Хантли екі мың сарбазбен соғысқа дайын күйде марш жасап, демонстрация жасаумен қанағаттанды. Осы шешімсіздігінің себебі ретінде Хантлидің патшадан бірінші соққы беруге уәкілеттік алмағаны айтылады. Бұл Бернет растайды, бірақ Бернет бүкіл келісім күресіндегі шешімсіздігін оның астрологиялық зерттеулерімен байланыстырады, оның нәтижесінде патшаның да, Гамильтонның да, Монтроздың да (кейіннен келісімге қарсы шыққан) табысқа жететініне сенімді болды. Осы себепті, "табиғатынан ержүрек адам" болса да, дейді Бернет, "ол соғыс барысында жаман көрінді". Бірақ басында оңтүстіктен жеткілікті қолдау алмағаны анық болды, және патша үшін қолынан келгенін істеуге бейім болса да, ол тым үлкен тәуекелге баруға дайын емес еді. Оған Гамильтонның басшылығындағы бес мың сарбаз көмектеседі деп уәде берілген, бірақ олар келмеді, ал келісімге келгендер 15 наурызда Хантлиді Монтрозбен келісу үшін комиссарларды жіберді. Монтроздың жауабы қанағаттандырмады, ал Хантли Абердиннің базар алаңында өзінің лейтенанттығын жариялап, күштерін Инверуриде жинауға кірісті. Осы арада ол Монтрозға тағы да комиссарлар жіберді, бірақ олар қайтып келгенге дейін өзінің ізбасарларын таратып, Статбогиге кетіп қалды. Осылайша толығымен тасталып кеткен Абердинге Монтроз 30 наурызда қарсылықсыз кірді. 1 сәуірде Монтроз бен Лесли Хантлиді іздеу және табу үшін Инверуриге жол тартты. Олар "еркін орамда" қалды, өз сарбаздарына қашып кеткендердің үйлерін тонауға рұқсат берді. Гейттің батпағына қайтқан Хантли, одан әрі қарсы тұрудың қажеті жоқ деп санайды, Монтрозбен сұхбаттасуға комиссарларды жіберді. Бұл 5 сәуірде Файвидегі Льюс ауылында болды, Хантли келісімге қол қоймаса да, өз ізбасарларының жолына кедергі келтірмеуге келісті және қол қоюға ұяты барлардың Шотландияның заңдары мен бостандықтарын сақтауға міндеттенуіне келісті. Содан кейін оған Стратбогиге оралуға рұқсат берілді, ал Монтроз Абердинге қайтып келді. Бірақ көп ұзамай Абердинде солтүстікті реттеу үшін келісімге келгендердің басшыларының кездесуі өтті. Кездесуге шақырылғаннан кейін Хантли конференция аяқталғаннан кейін үйіне толық еркін оралуға кепілдік беретін қауіпсіз жүріс-тұрыс алғанда оған қатысуға келісті. Бұл оған Монтроз берген, бірақ Фрейзерлердің, Форбстың, Крайтонның және басқа да Хантлидің анттасқан жауларының дауысынан, ол оны тұтқындауға себеп табуды ойлап тапты, оның қауіпсіз жүріс-тұрысына қарамастан. 11 сәуір күні кешке ол Хантли мен оның ұлдарын кешкі асқа шақырды, және оған лейтенант лауазымынан кетудің және келісімге келгендердің патшаға жақсы және адал азаматтар ретінде жазған хатын қолдаудың ақылға қонымды екенін білдірді. Хантли оған келісті, бірақ Монтроз оның тек уақытты созуға тырысып жатқанына күдіктенді, сол кешке оның жатақханасына қашпауы үшін күзет қойылды. Ертесі күні ол Монтрозбен тағы да сұхбаттасты, ол одан экспедицияның шығындарын төлеуге көмектесуін және келісімге қарсы шыққан Джеймс Грантты және басқаларды тұтқындау үшін шаралар қабылдауын талап етті. Хантли екі талаптың да орындалуын қабылдамады, және одан әрі оның туған жауы Френдраухттың Крайтонымен қолдасуын сұрағанда, ол оны ешқандай жағдайда істемейтінін мәлімдеді. Содан кейін Монтроз одан Эдинбургқа онымен бірге баруға қарсылығы бар ма деп сұрады, және Хантли бармауды қалағанын айтқанда, оған баруының жақсы боларын айтты. Содан кейін Хантли Инверуриде қол қойған келісімді қайтаруды талап етті, және оны алғаннан кейін одан оңтүстікке тұтқын ретінде баруын немесе ерікті ретінде баруын сұрады. "Өзің таңда", - деді Монтроз. "Содан кейін", - деді Хантли, "мен тұтқын ретінде емес, ерікті ретінде барамын". Хантли, оның екі үлкен ұлымен бірге Монтрозбен Эдинбургқа "қолдарынан қару алынбаған, бірақ тұтқын ретінде емес" қоршаумен келді. Эдинбургке келгеннен кейін келісімге келгендердің басшылары оны келісімге қол қоюға көндіруге тырысты, "оған өте құрметті шарттар ұсынылды", бірақ ол 20 сәуірде жазылған және кейін жарияланған жазбаша бас тартуға берді, ол мына сөздермен аяқталды: "Өзім үшін, мен сіздердің қолыңыздамын және ұрпақтарыма ұятты "сатқын" аталымын қалдырмауға бел будым. Сіздер менің иықтарымнан басымды алуға болады, бірақ жүрегімді тәждік иемден ажыратуға емес". Бірлескен Бервик шартының бірінші бабына сәйкес, 20 маусымда ол бостандыққа шықты, және бірден ұлымен бірге патшаның лагеріне оңтүстікке кетті, онда патша 29 шілдеде Лондонға кеткенге дейін қалды. Эдинбургқа оралған Хантли үш қызымен бірге Канонгейттегі жатақханада біраз уақыт тұрды, және келесі парламентте ол келісімге қол қойды; бірақ екі қызының үйленуімен байланысты тойлар аяқталғаннан кейін ол Канонгейттегі үйін тастап, Англияда патшаға қосылды. Хантли Эдинбург қамалында тұрғанда, Гордондар патшаның Шотландияға жол тартқаны туралы қауесеттерге ынталандырылып, келісімге келгендерді тоналай бастады, және Туррифтегі барлық тұрғындарды шақырып, оларды патшаның келісіміне қол қоюға мәжбүрледі; бірақ жақын арада Турриф шіркеуінің пасторы тұрғындарды шақырып, олардың келісімді бұзуы үшін қоғамдық кешірім сұрап, оларды келісімге қол қоюға міндеттемеден босатты. Хантли Англияға кеткеннен кейін оның екінші ұлы, Джеймс Гордон, екінші Абойн виконты, әкесінің аумақтарында патшаның ісін қолдауға тырысты, бірақ 1639 жылдың 19 маусымында Ди Бридж шайқасында Монтроз жеңіске жетті.

Карл I

1641 жылы Хантли Карл I-ге Шотландияға бірге жолға шықты, парламентке қарай шеруде лорд-жоғарғы комиссардан кейін аттанды, бірақ ол келісімге қол қоюдан бас тартқандықтан, оның пікірлерге қатысуына рұқсат берілмеді. Ол корольдің жеке кеңесшілерінің бірі болып тағайындалды, бірақ оның аты кейіннен соттармен тізімнен алынды. Король Лондонға кеткенде, ол оны Бервикке дейін сүйреп әкелді. 1642 жылдың 1 қаңтарында ол 1639 жылдың сәуірінен бері өз иелігінен тыс болғаннан кейін, Стратбогиге бара жатқанда Абердинге келді. Ол енді өзінің істерінің өте қиын жағдайда екенін анықтады, достарының кеңесімен борыштарын төлеу және балаларын қамтамасыз ету үшін мүлкін ұлы Лорд Гордонға берді, өзіне Strathbogie қамалы мен Олд Абердиндегі үйімен бірге жылдық 10 000 мерк кіріс қалдырды. 1643 жылдың тамызында ол Эдинбургтегі соттар жиналысына шақырылды, бірақ ол келмегендіктен, ол кінәлі деп танылды және тізімге енгізілді. Сондықтан ол қатыспағаны үшін кешірім сұрап хат жазды, бірақ олар қабылданбады, ал Францияға зейнетке шығу туралы ұсынысы да қабылданбады. 1643 жылдың 20 желтоқсанында ол Гайт батпағында келісімге қол қоюын талап ететін министрлердің өкілдігімен кездесті, бірақ ол бас тартты. Келесі қаңтарда Абердиннің шерифі оны ұстауға бағытталды, бірақ Гайт батпағы өкілеттігінен тыс болғандықтан, бұл жұмысты істеуден бас тартты. Міндет Банф шерифіне жүктелді, бірақ ол Гайт батпағына келгенде Хантли оның өкілеттігін мойындаудан бас тартты.

Жасыру

Хантли, көрінетін, бейбітшілікке ұмтылған, бірақ үкіметтің әрекеттері оны өзін-өзі қорғау үшін соғысқа түсуге мәжбүр етті. 1643 жылдың 19 наурызында оның жақтастары «Ескі қаладан Жаңа Абердинге» шапқан, провист пен басқа да билерді тұтқынға алып, Стратбогиге жеткізген. 16 наурызда Хантли кез келген жаулық әрекеттерінің өзін-өзі қорғау мақсатында жасалатынын мәлімдеген, ал 20-сы күні провист пен басқа да судьяларды ұстау себебі – олардың «қауіпті дүрлік шығарудың белсенді қолдаушылары» екені белгілі болды. 24-і күні ол 240 атты әскермен қалаға кірді, ал 28-і күні қаладан қару-жарақ пен оқ-дәрілерді тонады. Қаладан кетер алдынан ол келісім шартын жоққа шығарып, оған қол қойғандардың барлығын патшаға адал болуға міндеттеді, ал келісімге қарсы тұрғандарға қарсы күш жинады. Кейін оның жақтастары Монтроз қаласына шабуыл жасады, бірақ Аргиллдің келісімшілер әскерінің жақындауымен солтүстікке қарай Абердинге шегінді. Хантли, өзінің жақтастарының қатаң сөздеріне қарамастан, Аргиллдің келуін күтпеді, және шайқасуға шақырылса да, сәуірдің соңғы күні қаладан кетіп, «көптеген адамдардың күтіміне қайшы келді». 1644 жылдың 12 мамырында жексенбі күні Олд-Абердин шіркеуінен оның қауымнан шығарылуы жарияланды. Аргилл оның иеліктеріне еніп, жерін тонады. Хантлидің кенеттен күшінен қалысы мен қашуы Аргиллдің алға жылжуына ғана байланысты емес, сонымен қатар оның ескі жауы Монтрозбен ынтымақтасуға құлықсыздығынан туды, ол енді патшаның жақтастарына қосылған және Шотландиядағы әскердің генерал-лейтенанты болып тағайындалған еді. «Хантли графы», - деді Гордон, «Монтрозбен» «шынайы түрде бірігуге ешқашан келіспеді» немесе «осы қорлықты көтере алмады», ал Гатри Хантли «Монтроздың қолындағы істі бұзу үшін бар күшін салды» деп мәлімдеді. Бірақ Хантлидің мінез-құлқы толығымен бейтарап болды. Монтроз Стратбогиде пайда болғанда Гордондар одан бұрын шегінді, және Хантлимен байланыс орнатуға жасаған барлық әрекеттері нәтижесіз болғандықтан, оларды патшаның туына жинау мүмкін болмады. Монтроздың Филипхоудағы жеңілісінен кейін (13 қыркүйек 1645), Хантли, ол бұрын өз иеліктеріне оралған болатын, мың алты жүз жаяу және алты жүз атты әскер жинап, Абердинге шабуыл жасады; бірақ әдеттегідей шешімсіздікпен ол көп ұзамай Стратбогиге қайта оралды. Сол жылдың желтоқсан айында Карл генерал Дэвид Леслидің інісі Роберт Леслиді Хантлиге жіберіп, шотланд әскерінен солтүстікке қашу ниетін білдірді және оның ісіне қолдау көрсету үшін күш жинауды сұрады. Хантли осылай істеді, бірақ оның дайындықтары бекер болды, өйткені король Англияда тұтқын күйінде қалды. Хантли 1647 жылдың 12 наурызындағы жалпы кешірімнен тыс қалды, ал оны ұстағанға 1000 фунт стерлинг сыйақы ұсынылды. Генерал Дэвид Лесли оған қарсы жіберілді, және ол жақындаған кезде Хантли Лохабер тауларына қашты.

Ұстау

Бірнеше ай бойы жасырынған жерін үнемі өзгертіп, қуудан қашып жүргеннен кейін, ол желтоқсанда, түн ортасында, төсекке жатып жатқан кезде, Дельнабода Стратхавонда подполковник Мензиес тұтқындады. Тұтқындау кезінде оны қорғауға келген он мырза мен қызметшімен қатысты күрес болды, олардың алтауы оны қорғауға тырысқанда қаза тапты. Оның тұтқындалғаны туралы хабар белгілі болған кезде, Грант Карронның басшылығымен бес жүзге жуық адам оны құтқару үшін жиналды, бірақ Мензиес, қауіпсіздікті арттыру үшін, оны Гленливеттегі Блэрфинди қамалына жеткізді. Хантли олардың ниеттерін білген соң, оларға хабар жіберіп, бұл әрекеттен бас тартуға көндірді. Оның тұтқындалғаны туралы жаңалық мүліктер комитетіне жеткенде, оны дереу өлім жазасына кесу керек пе, әлде парламент отырысына дейін кешіктіру керек пе деп талқыланды, және соңғы ұсыныс бір дауыс айырмасымен қабылданды. Екі күн Лейтте болғаннан кейін, ол Эдинбург қалалық судьяларына тапсырылды және Толбутқа жіберілді. Ол 1649 жылдың 22 наурызына дейін сонда қалды, содан кейін Шотландия парламентінің бұйрығымен Корольдік жолдағы Эдинбургтің Базар алаңында бас кесілді. Оған қызмет еткен пресвитериан пасторының бірі: «Сеннен шығарылған анттан босатылғың келе ме?» деп сұрағанда, ол: «Мен жалған пайғамбарлардың сөзін тыңдамаймын, сондықтан оның маған кедергі келтіруін қаламаймын», - деп жауап берді. Ол заңға қарсы әрекет еткенін немесе өлім жазасына лайық ештеңе жасағанын мойындамаса да, оның өліміне дауыс бергендерді толығымен кешіргенін мәлімдеді. Оның денесі Сетонға әкелінді және сол әулеттің зират орнына жерленді.