Кіріспе

Қытайдың әскери әміршісі (1895–1970)

Шэнь Шичай (3 желтоқсан 1895 – 13 шілде 1970) – 1933 жылдан 1944 жылға дейін Шыңжаңды басқарған қытай әскери әміршісі. Шэньнің билікке өрлеуі 1933 жылы мемлекеттік төңкеріспен басталды, ол Шыңжаңның дубан (әскери губернаторы) болып тағайындалды. Кеңес дәуірі 1942 жылы Шэнь Қытайдың ұлттық үкіметіне жақындағанда аяқталды, бірақ провинциядағы билік әлі де күшті болды. 1944 жылы осы лауазымынан босатылып, Ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы министрі болып тағайындалды. Оған қарсы наразылық күшейгеніне байланысты үкімет оны тағы да жұмыстан босатып, әскери қызметке тағайындады. Қытай азамат соғысының соңында Шэнь ҚХР-дан Тайваньға Гоминьданның қалған бөлігімен бірге қашып кетті. Шэнь Шичай Маньчжурияда туған ханьқытай, Токиода білім алған, онда саяси экономиканы оқыған және кейін Жапон императорлық әскери академиясына түскен. Жастығынан марксист болған Шэнь 1919 жылы империализмге қарсы мамыр төртінші қозғалысына қатысты. Ол Бейян үкіметіне қарсы Гоминьданның әскери науқанына қатысты. 1929 жылы ол Шыңжаң губернаторы Цзинь Шуреннің қызметіне шақырылды, онда Шекара әскери штабының бастығы және провинциялық әскери колледждің бас нұсқаушысы болып қызмет етті. Кумул көтерілісі жалғасып жатқанда, Цзинь 1933 жылдың 12 сәуірінде төңкеріспен құлатылды және Шэнь Шыңжаңның дубан, яғни әскери губернаторы болып тағайындалды. Содан бері ол өзінің бәсекелестеріне қарсы билік күресін жүргізді, олардың ішінде Ма Чжунъин және Чжан Пэйюань ең танымал болды. Бірінші болып 1933 жылдың қыркүйегінде төңкеріс басшылары және олар тағайындаған азаматтық губернатор Лю Вэньлун алынды. Ма мен Чжан 1934 жылдың маусым айында Кеңес Одағының көмегімен жеңілді, Шэнь оны араласуға шақырды, ол өз кезегінде Кеңес Одағына бағынды. Ол өзінің билігі кезінде «Шыңжаңның патшасы» деген лақап алды. Шыңжаңды билеуші ретінде Шэнь 1934 жылдың желтоқсанында қабылданған «Алты үлкен саясат» саяси бағдарламасы арқылы кеңестік рухтағы саясатын жүзеге асырды. Оның билігі Шыңжаңның әртүрлі ұлттарының ұлттық және діни теңдігін және жеке басын құрметтеген ұлттылық саясатымен ерекшеленді. Облыс жаңғыру процесін көрді, бірақ экономикалық мүдделер кеңестік пайдаға бағынышты болды. Кеңестер Шыңжаң саудасына монополия құрып, оның сирек кездесетін материалдарын және мұнайын пайдаланды. 1937 жылы Кеңес Одағының Ұлы тазалауымен қатар Шэнь өз бетінше тазалау жүргізді, 100 мың адамды өлтірді, азаптап өлтірді және түрмеге жапты, олардың көп бөлігі ұйғырлар болды. Кеңестер Германиямен соғысқа алаңдағандықтан, Шэнь 1942 жылдың шілдесінде Қытай үкіметіне жақындап, кеңес әскери және техникалық қызметкерлерін қуды. Алайда ол Шыңжаңдағы тиімді билігін сақтап қалды. Сол уақытта Кеңестер немістерді ұстап тұруға тырысты, ал жапондықтар қытайларға қарсы кең ауқымды шабуыл жасады, бұл Шэньді тарапты ауыстыруға итерді. Ол Гоминьданның лауазымды тұлғаларын тұтқындап, 1944 жылы екінші рет кеңестік араласуды сұрады. Кеңестер бұл өтінішті қабылдамады, ал Қытай үкіметі оны 1944 жылдың тамызында Ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы министрі етіп тағайындады. Шэнь 1945 жылдың шілдесіне дейін министрлік лауазымын атқарды, кейін Ху Цзуннаньның кеңесшісі болып жұмыс істеді және әскери лауазымға ие болды. 1949 жылы Қытай азамат соғысында жеңілгеннен кейін Тайваньға Гоминьданның қалған бөлігіне қосылды. Тайваньда Шэнь жайлы зейнеткерлік өмір сүріп, 1970 жылы Тайбэйде қайтыс болды.

Ерте өмір

Шэнь, этникалық ханқытай, 1895 жылдың 3 желтоқсанында Маньчжурияның Кайюань қаласында жақсы жағдайдағы шаруа отбасында дүниеге келген. Оның әкесінің әкесі Шэнь Фусин (盛福信) Шаньдун провинциясынан шыққан, кейін Кайюаньға қашып келген. Шэнь 14 жасында Мукдендегі провинциялық орман және ауыл шаруашылығы мектебіне оқуға түсті. 17 жасында Шэнь Шанхайдағы Усонг мемлекеттік мектебінде саяси ғылым мен экономиканы оқыды. Сол жерде ол "радикалды көзқарастарға" ие студенттер мен оқытушылармен жақын қарым-қатынас орнатты. 1915 жылы бітірген соң, олардың кеңесімен Токиоға, Жапонияға оқуға кетті. Шэнь Васеда университетіне қабылданды, онда бір жыл бойы саяси экономиканы оқыды. Осы кезеңде ұлтшылдық көзқарасын білдірді және "Коммунизмнің ABC" сияқты солшыл басылымдармен танысты. Қытайдағы аласапырандық оны отанына қайта оралуға мәжбүр етті. 1919 жылы Ляонин студенттерінің өкілі ретінде 4 мамыр қозғалысына қатысты. Осы кезеңде ол радикалды және жапонға қарсы көзқарастар қалыптастырды. Шэнь сол жылы марксист болғанын мойындады, ал саяси қарсыластары 1920 жылдары Жапонияда екінші рет болғанда коммунист болғанын айтты. Ол сол кезде "кітап оқудың нәтижесіз екенін" түсініп, әскери мансапқа түсуді шешті. Оңтүстік провинция Квантунда, либералды және реформаторлық көзқарастарымен танымал жерде әскери дайындықтан өтті. Кейін Солтүстік-Шығыс әскери академиясына оқуға түсті. Шэнь Маньчжурияның әскери саясатымен айналысқан Чжан Зуолиннің орынбасары Гуо Сонглингтің басшылығымен әскери қызметке қабылданды. Ол тез арада подполковник шенін алды, штаб офицері болып тағайындалды және ротаға қолбасшылық етті. Ұсынылған қызметі үшін Гуо оны Жапон императорлық әскери академиясына оқуға жіберді. Үш жылдан кейін оқуын аяқтады, 1925 жылы Маньчжурия саясатына қатысқандықтан оқу үзіліске ұшырады. Ол Чжанға қарсы науқанды қолдады және қысқа мерзімге Маньчжурияға оралды. Чжанға қарсы төңкерісті қолдағанмен, Фэн Юсян мен Чан Кайшының қолдауымен Жапонияға оралуға мүмкіндік алды, олардан қаржылық көмек алып, оларды өзінің демеушілері деп есептеді. Шэнь 1927 жылы Жапониядан Солтүстік экспедицияға қатысу үшін оралды. Жас офицер ретінде полковник шенін алды және Хэ Инцзин басшылығымен Чиангтың далалық штабында штаб офицері болып қызмет етті. Солтүстік экспедиция кезінде өзін лайықты офицер ретінде көрсетті, түрлі штабтық қызметтерде болды. Шэнь Қытайдағы ұлтшыл үкіметті қолдаған солшыл ұлтшыл фракция Гуоминьжунның мүшесі болды. Алайда марксизмге сенгендіктен Гоминьданға қосылмады. Экспедиция аяқталғаннан кейін Нанкиндегі бас штабтың соғыс операциялары бөлімінің бастығы болып тағайындалды, бірақ 1929 жылы басшылығымен келіспеушілік туындағандықтан отставкаға кетті. Мансабындағы сәтсіздіктен кейін Шэнь Қытайдың шекара қорғауын күшейту мәселесіне белсенді араласты.

Билікке көтерілу

Шенгтің отставкасынан кейін көп ұзамай, Шинжаңнан делегация Нанкинге келіп қаржылық көмек сұрады. Шинжаң губернаторы Цзинь Шурен делегация мүшелерінің бірі, Шинжаңның бас хатшысының орынбасары Гуан Лудан провинциялық әскерді қайта ұйымдастыруға қабілетті офицер табуды сұрады. Сырақы іздестірулерден кейін Шенг Цзиньдің штабына тағайындалды және 1929-30 жылдардың қысында Кеңес Одағы арқылы Шинжаңға келді. Чжан Кайшы Шенгтің Шинжаңға бару шешімін мақұлдаған болуы мүмкін. Сондықтан, Шенгтің өміріне қастысы Ма Чжунъиннің Шинжаңдағы 36-дивизия командирі болып тағайындалуы Шенгті ұялтты және ренжітті. Шенгтің Шинжаңдағы қабылдауы салқын болды. Цзинь оны әлеуетті қауіп деп санады. Күмәндерге қарамастан, Цзинь оны Шекара армиясының штаб бастығы етіп тағайындады, содан кейін провинциялық әскери колледждің бас оқытушысы етіп тағайындады. 1932 жылдың жазында Ма мен Цзинь арасындағы қақтығыс күрт күшейді. Маның хуэй әскерлері Хамидегі қорғаныс шебін бұзып, Хэси дәлізі арқылы Шинжаңға енді. 1932 жылдың желтоқсанында Маның әскерлері Үрімшіні қоршауға алды, бірақ ақтар мен Шенгтің әскерлері қаланы сәтті қорғады. 1933 жылдың наурыз айында Ұлттық революциялық армияның (ҰРА) бөлігі – Маньчжурияны құтқару армиясы кеңестік аумақ арқылы оларға көмекке келді. Осы оқиғалар барысында Цзиньнің беделі төмендеді, ал Шенгтің ықпалы артты. Бұл 1933 жылдың 12 сәуірінде ақтар мен Чэнь Чжун, Тао Мингюэ және Ли Сяотянь басқарыған провинциялық бюрократтар тобы жасаған төңкеріспен аяқталды. Олар Цзиньді биліктен құлатты, ол Сибирь арқылы Қытайдың ішкі аймақтарына қашып кетті. Шығыс Шинжаң провинциясының әскерін басқарып тұрған Шенг Үрімшіге оралып, хаос арасында билікті басып алды. Қытай үкіметімен кеңеспей, төңкерісшілер 1933 жылдың 14 сәуірінде Шенгті Шинжаң шекарасын қорғау комиссары, яғни әскери губернатор немесе дубан етіп тағайындады, бұл ескі атауды қайта жаңғыртты. Билігі жоқ провинциялық бюрократ Лиу Вэньлун азаматтық губернатор болып тағайындалды.

Ма мен Чжанның бәсекелестігі

Шенгтің дубан болып тағайындалуы оның лауазымының сақталғанын білдірмейді. Вэньлунның губернатор болып тағайындалуы бюрократтардың Шенгке, олардың қамқоршысы деп есептегендерге, басымдық танытқанын көрсетті. Оның лауазымына Ма да, сондай-ақ Цзиньнің ескі одақтасы және Йинь аймағының қолбасшысы Чжан Пэйюань да қарсылық білдірді. Қытай үкіметі Чжанның Синьцзяндағы жаңа режиммен ынтымақтастыққа бармағанын және Ма күштерінің жаңа режимге ең қауіпті екенін білген соң, жағдайды пайдаланып, провинцияны бақылауға алуға тырысты. Синьцзяндағы өзгерістерді мойындауын нақты айтпастан, үкімет 1933 жылғы мамыр айында генерал-штаб бастығының орынбасары Хуан Мусоңды «тыныштандыру комиссары» етіп тағайындады. Ол 10 маусымда Үрімжіге келді. Хуанның тыныштандыру комиссары болып тағайындалуы Шан мен Қытай үкіметі арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. Шенг Қытай үкіметі оны дубан ретінде мойындайды және Хуанның сапары бұл шешімге әсер етеді деп күтті. Хуан шекаралық мәселелерді білмейтін және оның мақтанды мінез-құлқы провинциялық басшыларды ренжітті. Хуанның жаңа губернатор болып тағайындалғаны немесе Чжан Синьцзянды бірнеше кіші провинцияға бөлуге шешім қабылдағаны туралы қауесет тарады. Бірақ Хуанның нағыз міндеті – төңкеріс басшыларының ынтымақтастығын қамтамасыз ету және Нанкинге бағытталған жаңа провинциялық механизм құру болды. Шенг қауесеттерді пайдаланып, Хуанның Ван Цзинвэйдің адамы екенін, Лю, Чжан және Мамен провинциялық үкіметті құлату үшін сөз байластырғанын айыптады. 26 маусымда Хуан үй қамауына алынды, ал үш төңкеріс жетекшісі тұтқындалып, дереу өлім жазасына кесілді. Қытай үкіметі кешірім сұрап, Шенгтің лауазымын мойындауға уәде бергеннен кейін, Хуанға тұтқындалғаннан үш аптадан кейін Нанкинге оралуға рұқсат берілді. Көп ұзамай, тамыз айында Чжан Шенгтің Синьцзян шекарасын қорғау комиссары болып тағайындалуына қатысу үшін сыртқы істер министрі Ло Вэньганды жіберді. Бірақ сонымен бірге, Қытай үкіметі Лодың сапарын Шенгтің екі қарсыласымен – Турпандағы Мамен және Йиньдегі Чжанмен байланыс орнату үшін пайдаланды. Олар Шенгке қарсы шабуыл жасауға батылдық алды. Ло провинциядан шыққаннан кейін Шенг пен Ма және Чжан арасында соғыс басталды. Шенг Лоны сөз байласуда ғана емес, өлтіруге тырысқан деп айыптады. Ло қазан айының басында Синьцзяннан кетіп, Шенг пен Қытай үкіметі арасындағы терең алауыздықтың басталуы болды. 1933 жылғы қыркүйекте Шенг азаматтық губернатор Лю Вэньлунды Ло арқылы Нанкинмен Ма және Чжанмен бірге оны құлату үшін сөз байласты деп айыптады. Ол отставкаға кетуге мәжбүр болды және оның орнына басқаруға қолайлы Жу Жуичи тағайындалды. Шенг жаңа бюрократиялық иерархия құрды, жаңа лауазымдарға туыстарын тағайындап, алдыңғы лауазымдағыларды алмастырды. Үрімшінің сыртында Ма әскерімен бетпе-бет келген Шенг көмек сұрап Кеңес Одағының Орталық Азиясына делегация жіберді. Шенг кейіннен делегация Цзиньнің әскери жабдық сұрауы бойынша жіберілгенін мәлімдеді. Бірақ Шенг Кеңестермен кеңірек келісімге келді. 1933 жылғы желтоқсанда делегациясы Гарегин Апресовпен бірге қайтып келді, ол кейіннен Үрімжідегі Кеңес Бас консулы болып тағайындалды. Кеңестер Шенгке әскери көмек көрсетті, ал ол өз кезегінде Кеңестерге Синьцзянның саяси, экономикалық және әскери бақылауын берді. 1934 жылғы қаңтарда Ма екінші рет Үрімжіні қоршап алды. Бұл жолы Кеңестер Шенгке әуеден және Бірлескен мемлекеттік саяси басқармасынан екі бригададан көмек көрсетті. Олардың көмегімен Шенг Ма күштерін қайтадан жеңді, олар Тянь-Шаньнан оңтүстікке қарай Шығыс Түркістан Республикасы (ШТР) бақылайтын аймаққа шегінді. Сол айда Ма күштері Қашқарға келді, ШТР-ді жойды. ШТР президенті Ходжа Нияз Ма әскерлері Синьцзянға, Кеңес шекарасына келген кезде қашып кетті, Иркештам қаласында Шығыс Түркістан Республикасын тарату туралы келісімге қол қойылды және Шенг режиміне қолдау көрсетілді. 1934 жылдың басында Чжу Жуичи қайтыс болып, оның орнына Ли Ронг азаматтық губернатор болды. Қаңтар айында Қытай үкіметі Хуан Шаохоңның Синьцзян провинциясын бақылауға алу жоспарын мақұлдады. Хуанның ойында Қытай үкіметімен ынтымақтасуға дайын болған Шенгке немесе Маға қолдау көрсету арқылы прагматикалық әрекет жасау болды. Операцияның сылтауын Синьцзян мен іргелес провинциялардың дамуы құрады. Осы мақсатта Хуан басқаратын Синьцзян құрылыс жоспарлау кеңсесі құрылды. Қаржы министрі Х.Х. Куңның ынтасымен Хуан шетелде жасалған бронетранспортты машиналарды сатып алды. Сәуір айына қарай дайындықтар соңғы кезеңіне жетті. Бірақ жоспардың бәрі мамыр айында Кеңес әскері Синьцзянға кіріп, Маға қарсы Шенгке көмектескеннен кейін тоқтап қалды. Шенгтің күшейген әскери күштерінің қысымымен Ма әскері 1934 жылғы маусым-шілдеде Қашқардан оңтүстікке қарай Тянь-Шаньға, Шығыс Түркістан Республикасы бақылайтын аймаққа шегінді. Сол айда Ма күштері Қашқарға келді, ШТР-ді жойды. Ходжа Нияз, ШТР президенті, Ма әскерлері Синьцзян-Кеңес шекарасына келген кезде қашып кетті, Иркештам қаласында Шығыс Түркістан Республикасын тарату туралы келісімге қол қойылды және Шенг режиміне қолдау көрсетілді. 1934 жылдың басында Чжу Жуичи қайтыс болып, оның орнына Ли Ронг азаматтық губернатор болды. Қаңтар айында Қытай үкіметі Хуан Шаохоңның Синьцзяндағы әскери операция жоспарын мақұлдады, провинцияны тиімді бақылауға алу мақсатында. Хуандың ойынша, Қытай үкіметімен ынтымақтасуға дайын болған Шенгке немесе Маға қолдау көрсету арқылы прагматикалық әрекет жасау қажет болды. Операцияның сылтауын Синьцзян мен іргелес провинциялардың дамуы құрады. Осы мақсатта Хуан басқаратын Синьцзян құрылыс жоспарлау кеңсесі құрылды. Қаржы министрі Х.Х. Куңның ынтасымен Хуан шетелде жасалған бронетранспортты машиналарды сатып алды. Сәуір айына қарай дайындықтар соңғы кезеңіне жетті. Бірақ жоспардың бәрі мамыр айында Кеңес әскері Синьцзянға кіріп, Маға қарсы Шенгке көмектескеннен кейін тоқтап қалды. Шенгтің күшейген әскери күштерінің қысымымен Ма әскері 1934 жылғы маусым-шілдеде Қашқардан оңтүстікке қарай Хотан мен Ярқандқа шегінді, онда 1937 жылға дейін қалды. Ма өзі Иркештам арқылы Кеңес Одағының Орталық Азиясына, бірнеше офицерлермен және Кеңес шенеунігімен бірге шегінді. Шенг оны тапсыруды Кеңестерден сұрады, бірақ олар бас тартты. Осы әрекетімен Кеңестер екі мақсатқа қол жеткізуді көздеді. Біріншіден, Маны Синьцзян саяхатынан алып тастау арқылы Шенгтің билігін күшейтуді, бұл оларға провинцияны жақсырақ бақылауға мүмкіндік беретін еді; екіншіден, егер Шенг олардың провинциядағы мүдделеріне бағынбаса, оны Шенгке қарсы пайдалануды көздеді. Хуэй күштері мен Синьцзян үкіметі арасындағы келісім 1934 жылдың қыркүйегінде қол қойылды. Чжан жеңіліске ұшырағаннан кейін өзіне-өзі қол жұмсады. Хуэй күштері 1934 жылғы шілдеде Хотанға шыққаннан кейін Ма Хушань Тарым бассейнінің шалқарына билігін орнатты, осылайша Хуэй мұсылмандары түркі мұсылмандарына отаршылдар ретінде үстемдік ететін Хуэй сатраптығын құрды. Аймақ Вальтер Хейссигтің айтуынша, Тунганстан деп аталды. Тунганстан Синьцзян провинциясымен екі, ақырында үш жағынан шектесетін және төртінші жағынан Тибет таулы аймағымен шектесетін еді. 36-дивизия басшылығымен келіссөздер жүріп жатқандықтан, Дунган басшылығы ешқандай мәселе бойынша ұступ жасаған жоқ. Сонымен қатар, Кеңестер 36-дивизияны Шенгке қарсы сақтап қалуға ниеттеніп, 36-дивизияны толығымен жою туралы шешім қабылдаудан тартынды, Дунган командирлеріне пана берді және 36-дивизиямен сауда қатынастарын орнатты.

Консолидациялау

1934 жылғы 12 сәуірдегі төңкеріс мерейтойында Синьцзян провинциялық үкіметі «Үлкен сегіз тармақты манифест» немесе «Сегіз ұлы жариялама» деп аталатын әкімшілік жоспар жариялады. Оған мыналар кірді: нәсілдік теңдікті орнату, діни бостандықты қамтамасыз ету, ауыл шаруашылығы мен ауылдық жерлерге көмек көрсетуді тең бөлу, мемлекеттік қаржыны реформалау, мемлекеттік басқаруды тазарту, білім беруді кеңейту, өзін-өзі басқаруды қолдау және сот жүйесін жетілдіру. Бұл бағдарлама іске асырылуға болатын, себебі әрбір тармақ бұрынғы үкіметке қарсы бір ұлттың наразылығын білдірді, бұл Шенге реформаларды жүзеге асыруға мүмкіндік берді. «Барлық ұлттар үшін теңдікті жүзеге асыру» және «сенушілердің құқықтарын қорғау» туралы алғашқы екі тармақ Синьцзян ұлттарының ұлттық және діни құқықтарын алға жылжытты. Шен 1934 жылғы маусымда Иосиф Сталинге, Вячеслав Молотовқа және Климент Ворошиловқа хат жолдады. Хатта Шенг коммунизмнің жеңіске жететініне сенетінін білдіріп, өзін «коммунизмнің берілген жақтасы» деп атады. Ол «Синьцзянда коммунизмді мүмкіндігінше жылдам жүзеге асыруға» шақырды. Шенг ұлтшыл үкіметті айыптаған ғана емес, оны құлатуды мақсат еткенін де білдірді, Қытай Кеңес Республикасына қолдау көрсетуді және Қытай үкіметіне қарсы бірлескен шабуыл жасауды ұсынды. Шенг Кеңес Одағының Коммунистік партиясына қосылғысы келетінін де айтты. Өрімшідегі Кеңес Одағының бас консулы Гарегин Апресовқа жолдаған хатында Сталин Шенгтің хатының «біздің жолдастарымызға көңілсіз әсер қалдырғанын» мәлімдеді. Шенгтің хатының мазмұны Сталинге оны «марксизм туралы білімі жоқ провокатор немесе үмітсіз «солшыл» деп санауға» себеп болды. Шенгке жауап ретінде Сталин, Молотов және Ворошилов оның барлық ұсыныстарын қабылдамады. 1934 жылғы тамызда Шенг өз үкіметінің тоғыз міндетінің сыбайлас жемқорлықты жою, экономика мен мәдениетті дамыту, соғыстан сақталып бейбітшілікті сақтау, жерді өңдеу үшін барлық еңбек ресурстарын жұмылдыру, байланыс инфрақұрылымын жақсарту, Синьцзянды Қытай провинциясы ретінде сақтап тұру, империализм мен фашизмге қарсы күресу, Кеңес Одағымен тығыз қарым-қатынас орнату, «Жаңа Синьцзянды» қайта құру және діни көшбасшылардың лауазымдары мен артықшылықтарын қорғау екенін мәлімдеді. Шенг режимінің Кеңес Одағына тәуелділігі 1934 жылғы желтоқсанда «Алты үлкен саясат» жариялануымен одан әрі айқындалды. Бұл саясаттар оның бұрын қабылданған «Үлкен сегіз тармақты манифестіне» кепілдік берді және «империализмге қарсы, Кеңес Одағымен достық, нәсілдік және ұлттық теңдік, таза үкімет, бейбітшілік және қайта құру» принциптерін қамтыды. Шенг оларды «экономикалық және мәдени жағынан артта қалған Синьцзянның феодалдық қоғамының жағдайында марксизмді, ленинизмді және сталинизмді шеберлікпен және маңызды түрде қолдану» деп атады. Олар Шенгтің билігінің идеологиялық негізін құрады. Алты үлкен саясатты жариялағаннан кейін Шенг осы саясаттарды бейнелейтін алты бұрышты жұлдызды жаңа ту қабылдады. 1935 жылғы 1 тамызда Шенг Өрімшіде Халықтың империализмге қарсы қауымдастығын құрды. Гарегин Апресов 5 тамызда қауымдастықты құруды мақұлдаған Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Саяси бюросына ұсыныс енгізді. Қауымдастыққа Кеңес арнайы қызметтерінің өкілдері кіруі керек еді. Шенг қауымдастықтың жетекшісі ретінде Кеңес Одағының аймақтық саясатының маңызды тұлғасына айналды. Қауымдастықтың құрылуы Синьцзяндағы кеңестік позицияны нығайтты. Қауымдастықтың насияттау құралы – антиимпериалистік соғыс майданы болды. Синьцзян жастары мен Синьцзян әйелдері қауымдастықтың жастар және әйелдер бөлімдері ретінде жұмыс істеді. 1935 жылы қауымдастықта 2489 мүше болды, ал 1939 жылы мүшелер саны 10 000-ға жетті. Мүшелер құрамы ұлттық тұрғыдан әртүрлі болды, оның ішінде хандар, хуэйлер және түрлі түркі халықтары өкілдік етті. 1935 жылы Кашгардағы британдық консул Сыртқы істер министрлігіне Синьцзянға және оның халқына Кеңес Одағының ықпалы күшейгенін хабарлаған есеп жіберді. Осы мәлімдемелердің дұрыстығын тексеру үшін Қытай үкіметі Өрімшіге арнайы комиссия жіберді. Алайда комиссия кеңес көмегінің достық және Кеңес Одағының бұрын провинцияға көрсеткен көмегімен салыстырылатынын тұжырымдады. Осыдан кейін ғана Синьцзян, Қытай және Кеңес Одағы үкіметтері бірлескен мәлімдеме жасады, онда Синьцзянды КСРО-ға қосып алу туралы тараған қауесеттердің жалған екені айтылды. Шенг пен оның провинцияда тағайындаған «сенімді адамдары» осы тұжырымға келуде Қытай билігіне көмектесті. Осы бірлескен мәлімдемеден кейін Кеңес Одағы Синьцзян саясатында одан да еркін сезінді. 1935 жылы Саяси бюро аймақтағы кеңестік ықпалды күшейту үшін бірнеше құпия шешім қабылдады. 1936 жылғы желтоқсанда Чжан Сюэлян Қытай үкіметіне қарсы бүлік көтеріп, Чжан Кайшенді тұтқынға алғанда (Сиань оқиғасы) Шенг Чжанға қолдау көрсетті, ол одан көмек сұрады және бүлікшілерін Синьцзянның қорғауында жариялауға ниеттенді. Бірақ кеңестіктер бұл оқиғаны жапондық қауырсыны деп айыптап, Шенгті Чжанға қолдауын тоқтатуға талап еткеннен кейін ғана Шенг Чжанға қолдау көрсетуден бас тартты.

Қашғар аймағы мен ислам бүлігі

Екі аптадан кейін, 1934 жылдың шілде айының басында Ма Чжуньин Кеңес аумағына кеткен соң, 20 шілдеде Қашғар Кун Чен хан басқаратын 400 қытай сарбазымен басылып алынды. Оған Махмут Мухити басқаратын 2000 ұйғыр сарбазы да қосылды, ол бұрынғы бай саудагер еді. Осылайша, Қашғар шамамен бір жылдан кейін Синьцзян провинциясының билігіне бейбіт түрде қайтарылды. Жергілікті халықты сендіру және провинцияның солтүстік және шығыс бөліктерінде билігін нығайту үшін Шенг Мухитиді Қашғар аймағының бас әскери қолбасшысы етіп тағайындады. Шенг Қашғардағы мұсылман шенеуніктеріне көңіл бөлмеді, сондықтан бір айдан кейін ол маньчжурлық әріптесі Лю Пинды Қашғардағы қолбасшылық лауазымына тағайындады. Мухити дивизия командирі лауазымында қалды. Шенгтің ханзу сарбаздары Қашғар аймағын тиімді бақылауға алды, олардың ішіндегі ең ірісі – қытай ұлтшылы және христиан Лю еді. Лю жергілікті мұсылман мәдениеті туралы көп білмеді. Ол келген соң, Қытай Республикасының негізін қалаушы Сунь Ятсеннің суретін Қашғар мешітіне ілуге бұйырды. Жергілікті мұсылман халқы Қашғардағы жағдайға наразылық білдіріп, «большевиктер елді басып алды және дінді жоюға тырысуда» деп ойлады. Сондай-ақ, Шенгтің исламның негізгі принциптерін сынаған білім беру реформасы және дінсіздік насихаты Синьцзянның мұсылман халқының наразылығына себеп болды. 1936 жылы солтүстік Синьцзянның Алтай аймағында Юнис Хаджи басқаратын жергілікті мұсылман ұлтшылдары Ұлттық қорғаныс қоғамын құрды. Бұл қоғамға ықпалды мұсылман тұлғалар да кірді. Шенг бұл қоғамның күшті наразылық қозғалысын дайындап жатқаны туралы ақпарат алды. Алайда, ол өз күштерімен бұл қозғалысты басуға шамасы келмеді. Ауғанстанда Шығыс Түркістан Республикасының қуғынға ұшыраған басшысы Мұхаммед Әмин Бугра 1935 жылы Жапония елшісіне барып, Жапонияның қолдауымен ШТР құруды ұсынды және жаңа құрылған марионеттік мемлекеттің басшысы ретінде Махмут Мухитиді ұсынды. Алайда, 1937 жылдың сәуір айында Махмуд өміріне қауіптеніп, Қашғардан Британдық Үндістанға қашқаннан кейін бұл жоспар тоқтатылды. Мухити Шенг үкіметіне қарсы оппозицияның орталық нүктесіне айналды. 1936 жылдың ортасынан бастап ол және оның жақтастары «тәуелсіз ұйғыр мемлекетін» құру идеясын таратуды бастады. Оған Синьцзянның ислам дінінің басшылары мен ықпалды адамдары қолдау көрсетті. Мухити Қашғардағы Кеңес консулы Смирновпен байланысқа түсіп, тіпті Кеңес Одағынан қару алуға тырысты, бірақ оның өтініші қабылданбады. Содан кейін, бұрынғы дунган қарсыластарымен байланысқа түсіп, 1937 жылдың сәуір айының басында Мухити Синьцзян билігіне қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Алайда, Қашғардың солтүстігінде және оңтүстігінде Артуш және Еңіхисар қалаларында орналасқан 6-шы ұйғыр дивизиясының екі полкі ғана оның қорғауына шықты, ал Қашғардың өзінде орналасқан 33-ші және 34-ші полктер Шенг үкіметіне адалдықтарын жариялады. Кеңес үкіметі Шенг үкіметін қақтығысты шешу үшін Қашғарға бейбітшілік миссиясын жіберуге шақырды. Алайда келіссөздер өте қойған жоқ. Кеңес үкіметі Ма Чжуньин арқылы Мухитидің көтерілісшілерін қарусыздану үшін дунганның 36-шы дивизиясының жаңа қолбасшысы Ма Хушанмен байланысуға тырысты. Алайда, 1937 жылдың 2 сәуірінде Мухити 17 серігімен бірге Британдық Үндістанға қашып кетті. Мухити Британдық Үндістанға қашқаннан кейін, оның әскерлері көтеріліске шықты. Бұл көтеріліс исламдық сипатқа ие болды. Мухитидің офицері Абдул Нияз оның орнын басып, генерал болып жарияланды. Нияз Яркендті басып алып, Қашғарға қарай жылжиды, соңында оны басып алды. Кеңес үкіметіне қарсы болғандар өлім жазасына кесілді, содан кейін мұсылмандық жаңа әкімшілік құрылды. Сонымен қатар, көтеріліс Куча маңындағы қиырғыздар арасында және Хамидегі мұсылмандар арасында да тарады. Қашғарды басып алғаннан кейін Нияздың әскерлері Қарашарға қарай жылжи бастады, жол бойы жергілікті халықтан көмек алды. Кеңестер мен қытайларға қарсы бірлесіп күресу үшін Нияз бен Ма Хушан 15 мамырда құпия келісімге келді. Ма Хушан осы мүмкіндікті пайдаланып, келісім бойынша маусым айында көтерілісшілерден Қашғарды басып алу үшін Хотаннан көшіп келді. Алайда, Шенгтің шақыруымен 5000 совет әскері, соның ішінде әуе және бронетранспорттық құралдары, Шенгтің әскерлерімен және дунган әскерлерімен бірге оңтүстік Синьцзянға қарай жол тартты. Түркі көтерілісшілері жеңіліп, Қашғар қайта басып алынды. Түркі көтерілісшілерінің жеңілісінен кейін кеңес әскері 36-шы дивизияны күтуін де тоқтатты. Ма Хушанның әкімшілігі құлап кетті. 1937 жылдың қазан айына қарай, түркі көтерілісінің және тунган билігінің құлауымен бірге, провинцияның оңтүстік бөлігіндегі мұсылман билігі аяқталды. Одан кейін, Хамидегі Юлбарс хан әскерлері де жеңіліске ұшырады. Осылайша, Шенг провинцияның бірінші рет толық билеушісіне айналды.

1937-1938 жылдардағы тазалаулар

Исламдық көтеріліс кезінде Шэнь, Сталиннің Ұлы тазалауымен бірдей уақытта Синьцзянда өзінің тазалауын бастады. Шэнь «сатқындарды», «пантуркистерді», «халық жауларын», «ұлтшылдарды» және «империалистік шпиондарды» жоюға кірісті. Оның тазалаулары барлық ұйғыр және хуэй саяси элитасын қамтыды. Тазалаулар кезінде НКВД қолдау көрсетті. Тазалаудың кейінгі кезеңдерінде Шэнь Мәскеуден жіберілген ханьқытайлар тобынан құралған «троцкистерге» қарсы шықты. Топқа Кеңес Одағының бас консулы Гарегин Апресов, генерал Ма Хушань, Ма Шаову, Синьцзян провинциясының ресми басшысы Махмуд Сижан, Хуан Ханьчан және Хожа Нияз кірді. Синьцзян дерлік толығымен Кеңес Одағының бақылауына көшті. Тазалау кезінде 50 000 мен 100 000 аралығында адам қаза болды деп есептеледі. 1937 жылы Шэнь үш жылдық қайта құру жоспарын бастады, оның үшін 15 миллион рубльдік советтік қарыз алды. Иосиф Сталиннің өтініші бойынша Шэнь 1938 жылдың тамызында Кеңес Одағы Коммунистік партиясына (КОКП) қосылды және Молотовтың Мәскеуге жасаған құпия сапарында тікелей 1859118 нөмірі бар партия төлқұжатын алды. Алайда Шэнь Синьцзянда КОКП провинциялық бөлімшесін құрмады. Көптеген қарсыластарын жойғаннан кейін Шэнь әкімшілігінде кадр тапшылығы туды. Осы себепті ол Яаньдағы Қытай Коммунистік партиясынан (ҚКП) көмек сұрады. Жапонияға қарсы Екінші Біріккен майданның жағдайында ҚКП ондаған кадрларын Синьцзянға жіберді. ҚКП мүшелері негізінен Үрімшіде, Кашгарда, Хотанда және басқа жерлерде жоғары деңгейдегі әкімшілік, қаржы, білім беру және мәдениет министрліктерінде қызмет етіп, Шэньнің саясатын жүзеге асыруға көмектесті. Олар сонымен қатар Яань мен Кеңес Одағы арасындағы жалғыз ашық байланыс желісін де сақтап тұрды. ҚКП жібергендердің арасында Мао Цзедунның кіші інісі Мао Цзэминь де болды, ол Қаржы министрінің орынбасары болып қызмет етті.

Ұлттық саясат

Шенг билігі кезінде ханьқытайлары Синьцзян халқының аз бөлігін құрады. Ф. Гилберт Чан олардың сол кездегі халықтың 6% ғана болғанын айтса, Шенг өзі 1938 жылы Мәскеуге сапары барысында Климент Ворошиловқа ханьқытайлары Синьцзян халқының шамамен 10% (400 000-ға жуық адам) құрағанын мәлімдеді. Шенг Синьцзянның ханьемес халқымен қарым-қатынаста Кеңес Одағының ұлттылық саясатын қабылдады. Хан емес ұлттар алғаш рет провинциялық үкіметке енгізілді. Оның Он қағидалық принциптер декларациясының бірінші қағидасында «барлық ұлттар саяси, экономикалық және білім беру салаларында тең құқықтарға ие» делінген. Ол сол кездегі жалғыз аймақтық газет – «Синьцзян күнделігін» мандарин, ұйғыр және қазақ тілдерінде шығаруды ұйымдастырды. Білім беру бағдарламасы ханьқытайларын ұйғыр тілін, ал ұйғырларды мандарин тілін үйренуге ынталандырды. Шенгтің ұлттылық саясаты түркі тілдеріндегі мектептерді құруды, медреселерді (ислам мектептерін) қайта жаңғыртуды, түркі тілдерінде газеттер шығаруды және Ұйғыр прогресс одағын құруды қамтыды. Шенг Синьцзянда 14 жеке ұлттың бар екендігі туралы идеяны көтеріп, олардың қатарына ханьқытайлары, ұйғырлар, моңғолдар, қазақтар, мұсылмандар немесе дунган, сибе, солон, маньчжур, қиырғыз, ақ орыстар, таранчи, тәжіктер және өзбектер кірді. Осы идеяны дамыту үшін ол әр ұлттың мәдени қоғамдарын құруға шақырды. Синьцзянның Синьцзян және жалпы Қытайда 14 ұлттың мекені ретінде сипатталуы Шенгтің танымалдылығын арттырды. Алайда Шенгтің саясатын пан түркі жәдидшілері мен Шығыс Түркістан тәуелсіздігін жақтаушылар Мұхаммед Әмин Бугра және Масуд Сабри сынға алды. Олар Шенгтің Синьцзянның түркі халқына «ұйғыр халқы» деген атауды таңуына қарсы болды. Олар өз халқына «түрік ұлты» (қытайша Tujue zu) деген атауды беруді қалады. Сабри хуэйлерді ханқытайлық мұсылмандар деп есептеді және оларды өз халқынан бөліп қарады. Бугра Шенгті түркі халықтарының арасында келіспеушілік тудыруға тырысып жатыр деп айыптады. Алайда Шенг мұндай бөліну болашақ одақтың табысты болуы үшін қажет деп мәлімдеді. Кеңес Одағының Синьцзянда жүзеге асырған тағы бір мақсаты – діннің ықпалын әлсірету үшін секуляризацияны енгізу болды. Сонымен қатар, көптеген ұйғырлар мен ханьемес адамдар білім алу үшін шетелге, әсіресе Ташкентке, Өзбек КСР-іне Орталық Азия университетіне немесе Орталық Азия әскери академиясына жіберілді. Олар елге оралғаннан кейін мұғалімдер болып жұмыс істеді немесе Синьцзян әкімшілігінде қызмет етті. Шенгтің ұлттылық саясаты кейінгі коммунистік режимнің Синьцзяндағы ұлттылық саясатының негізі болды, бірақ кейбір ерекшеліктер болды.

Кеңес Одағымен қарым-қатынастар

1935 жылдың наурыз айында, Шыңжаңмен ынтымақтастық салаларын дамыту жөніндегі жаңадан құрылған комиссияны басқарған Лазар Каганович, Саяси бюроға ұсыныс енгізді. Осы ұсыныстар негізінде Саяси бюро бірқатар қаулылар қабылдады. Шыңжаңға төмен пайыздық мөлшерлемелермен несиелер, түрлі экономикалық көмек, сондай-ақ көптеген кеңесшілер мен мамандар жіберілді, бұл Шэн режимінің беделін нығайтты. Каганович 1935 жылы Шыңжаңпен сауда айналымын 9750 мың рубльге бағалады, оның 5000 мың рублі импортқа, ал 4750 мың рублі экспортқа тиесілі болды. Кагановичтің ұсынысы нақты емес деп танылғандықтан, Саяси бюро мәселені қайта талқылап, маусым айында «Шыңжаңмен сауда туралы» қаулы қабылдады. Қаулыға сәйкес, Шыңжаңнан импорт көлемі азайтылды, ал экспорт бұрынғы деңгейде қалды. Шыңжаңнан импортталатын тауарлардың ішінде мақта, жүн, былғары, мал және басқа да шикізаттар болды. Ұсыныстың екінші бөлімі қаржылық мәселелерге арналған. Шыңжаң экономикасының қаржы секторын жақсарту және провинциялық валютаны нығайту үшін бюджетті теңгерімдеу басым міндет ретінде қарастырылды. Осы мақсатта әкімшілік-басқару және әскери салалардағы шығындарды қысқарту, шығындар мен салық жинауды орталықтандыру, барлық салықтарды жалпы провинциялық салықтармен алмастыру, жалған ақша шығаруға тыйым салу, провинциялық банкты қайта құру және тағы басқалар көзделді. Ұсыныстың үшінші бөлімі ауыл шаруашылығына, ал төртінші бөлімі көлік мәселелеріне қатысты. Осы бағытта Шыңжаң мен Кеңес Одағын байланыстыратын басты жолдың құрылысы, Іле және Қара Ертіс өзендері арқылы жүк тасымалын ұлғайту және басқа да бірқатар шаралар жоспарланды. Бұл жұмыстар кейін кеңейтілді. 1937 жылдың қазан айында Сары Тас – Сары Өзек – Өрімжі – Ланьчжоу жолының құрылысы басталды. Жолдың ұзындығы 2925 км-ді құрады, оның 230 км-і Кеңес Одағының аумағынан, 1530 км-і Шыңжаң арқылы, ал 1165 км-і Ганьсу провинциясы арқылы өтті. Жол құрылысында мыңдаған совет азаматы жұмыс істеді. Каганович комиссиясы дайындаған ұсыныстың бесінші бөлімі тауарлық кредит мәселелерін реттеді. Осы бөлімге сәйкес, Шыңжаңда салынып жатқан және қайта жаңартылып жатқан өнеркәсіптік кәсіпорындарға жеткізілген машиналар мен жабдықтар тауарлық кредит ретінде тіркелуге тиіс болды. Шыңжаңдағы геологиялық барлау жұмыстарына қатысты құжатта «Шыңжаңдағы минералдарды, ең алдымен қалайыны геологиялық барлау КСРО есебінен жүргізілді» делінген және Ауыр өнеркәсіп халық комиссариаты (АХК) геологиялық экспедиция жіберуге тиіс болды. Советтер үшін қалайы, вольфрам және молибден іздеу өте маңызды болды, сондықтан олар осы мақсатта арнайы экспедиция құрды. Ұсыныстың алтыншы бөлімі кадрлық мәселелерге қатысты. Бұл бөлімде Шыңжаңға кеңесшілер мен оқытушыларды жіберіп жатқан ведомстволар, Шыңжаңға жіберілетін қызметкерлерді сапалы іріктеуге ерекше назар аударуды ұсынды. Каганович комиссиясы бойынша, Шыңжаңға жіберілетін кеңесшілер мен оқытушылардың саны, соның ішінде әскери кеңесшілер мен оқытушылардың саны 50 адамнан аспауы тиіс. 1935 жылдың 11 қыркүйегінде Саяси бюро Шыңжаңға қатысты бес қаулы қабылдады. Екінші қаулысында ол акционерлік қоғам құру туралы Кагановичтің ұсынысына түзетулер енгізіп, оны арнайы советтік сауда кеңсесімен алмастыруды шешті. Сонымен қатар, Саяси бюро «Шыңжаң мұнайы» мәселесін талқылап, қаулы қабылдады. Қаулыда Кеңес шекарасына жақын жерде мұнай өндіруді дайындауды, оны Шыңжаң үкіметі жүзеге асыруы тиіс екені көрсетілді. Осы шешімге сәйкес барлау жұмыстары жүргізілді және 1938 жылы Шиходада мұнай кен орындары табылды. Сол жылы «Шыңжаңмұнай» бірлескен шыңжаңдық-советтік компания құрылды. Сонымен қатар, Бас консул Апресовке кеңейтілген өкілеттіктер берілді. Шыңжаңдағы советтік лауазым иелері кез келген әрекет жасау үшін оның рұқсатын алуға тиіс болды және ол «шетелде қалай мінез-құлық тану керегін білмейтін» кез келген советтік қызметкерді жұмыстан босатуға құқылы болды. Екі күннен кейін ол «Шыңжаңдағы табысты жұмысы үшін» Ленин орденімен марапатталды. Экономикалық шешімдермен қатар, Саяси бюро Шыңжаң жастарының КСРО-да білім алу мүмкіндігі туралы қаулы қабылдады. Бастапқыда 15 студенттен тұратын квота 1936 жылдың маусым айында 100 студентке дейін ұлғайтылды. 1930 жылдары 30 000 Шыңжаңдық, негізінен қытайлар, Кеңес Одағында әртүрлі мамандықтар бойынша білім алды. Қаулылар сондай-ақ Шыңжаң армиясын қайта құруға қатысты. Кеңес Одағы осы мақсатта жабдықтар мен оқытушыларды жіберді. Шыңжаңға ұшақтар, авиациялық жабдықтар, мылтық пулеметтері мен артиллерия шеберханалары, киім-кешек, жеке гигиена заттары және басқа да әскери жабдықтар жеткізілді. Советтік мамандар жергілікті авиаторларды даярлау үшін ұшқыштарды даярлайтын мектептер ашты. Советтік тарап армияны 10 000 адамға дейін қысқартуды ұсынды, бірақ Шэн бұл ұсыныстан бас тартып, оны 20 000 адамға дейін қысқартуға келісті. 1935 жылдың 16 мамырындағы келісім, қытай үкіметінің келісімінсіз бекітілді, Советтік үкімет маңызды қаржылық және материалдық көмек көрсетті, соның ішінде бес жылдық «алтын рубльдермен» бес миллиондық несие берді (Шэн шындығында күміс таяқшаларын алды). Сонымен қатар, қытай үкіметінің келісімінсіз, советтік геологтар Шыңжаңның минералдық ресурстарын зерттеуге кірісті. Нәтижесінде Душанзиде советтік мұнай ұңғымалары салынды. Шэн билігінің кезеңінде Шыңжаңның саудасы советтік бақылауға көшті. Өрімжідегі советтік бас консулы тиімді түрде үкімет басқарды, Шэн кез келген шешім қабылдамас бұрын олармен кеңесуге міндетті болды. Шэнге қару-жарақ жеткізуге жауапты советтік лауазым иесі Александр Бармин, Шыңжаң «барлық жағынан советтік колония» екенін жазды. 1936 жылдың 1 қаңтарында қол қойылған құпия келісім Шыңжаңға айналасындағы советтік ықпалды күшейтті. Келісімде Шыңжаңға «провинцияға сырттан шабуыл жасалған жағдайда саяси, экономикалық және қарулы күшпен көмектесу» туралы советтік кепілдік берілді. 1936 жылдың ортасына қарай Шыңжаңда құрылыс, білім беру, денсаулық сақтау және әскери оқыту салаларында жұмыс істейтін көптеген советтік мамандар жұмыс істеді. Орыс тілі мектептерде оқытылатын шетел тілі ретінде ағылшын тілін ығыстырды. Көптеген мұсылман жастары, соның ішінде мұсылман қыздары, білім алу үшін Советтік Орталық Азияға жіберілді. Шэн үкіметі дінсіз үгіт жүргізді және мұсылман әйелдеріне қоғамда қоршаусыз пайда болуға шақырулар жасалды.

Қытай үкіметінің жақындауы

1934-1942 жылдар аралығында Шенг үкіметі мен Ұлттық үкімет арасында маңызды қарым-қатынас болған жоқ. Қытай мен Жапон империясы арасындағы толыққанды қарсылық соғысы/Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, Қытай үкіметі императорлық Жапонияға қарсы бірлескен күш-жігерде Қытай-Кеңес агрессиясыздық шартына қол қойды. Алайда, Германияның Кеңес Одағына басып кіруі Шенгке Кеңес өкілеттігіндегі Қытай Коммунистік партиясын (ҚКП) жоюға және қазіргі таңда Чунцинде орналасқан Қытай үкіметімен қарым-қатынасын жақсартуға мүмкіндік берді. Шэнь Синьцзяндағы ҚКП-ны тазартуға бұрыннан дайындалып келген. 1939 жылы оның агенттері жасырын кездесулер, үздіксіз хат алмасу және олардың кейбір үгіт-насихаттарының рұқсатсыз мазмұны туралы есептерді жинады. 1941 жылдың шілдесінде, Германияның басып кіруінен бір ай өткен соң, ҚКП кадрлары қызметтен төмендетілді немесе босатылды. ҚКП-ның бас байланыс адамы Чэнь Танцю Янъаньде Шэньмен қарым-қатынасының "өте суық" болғанын хабарлады. Сол айда, Германияның басып кіруінен бір ай өткен соң, Шинжаң мен Қытай үкіметі арасындағы қарым-қатынастың жақсаруының алғашқы белгісі пайда болды, Шэнь Мәскеудегі қытай дипломатына Синьцзянға ресми сапар жасауға рұқсат берді. 1942 жылдың 19 наурызында Шенгтің інісі Шен Шици құпия түрде өлтірілді. Бір дереккөз бойынша, Шен Шичайдың тарап ауыстыруы мүмкін екенін сескенген кеңестіктер оны құлатуға тырысты. Төңкеріс Шен Шицидің әйелінің, кеңестік агенттерінің ықпалымен өлтірілуімен басталды. Басқа дереккөз бойынша, ол Шэн Шичайдың Мәскеумен тығыз байланыста болғандықтан өлтірілген. Ағасының өлімінен кейін Шэнь ҚКП-ға қарсы күресін жалғастырды. 1942 жылдың 1 шілдесінде ол оларды "қорғау" үшін Үрімшінің шетіне көшіруге бұйрық берді. 1942 жылдың 3 шілдесінде Шенгтің шақыруымен Қытай үкіметінің ресми өкілдерінің үлкен делегациясы Үрімшіге келді. Чан Кайшы Чжу Шаолианды миссия жетекшісі етіп тағайындады. Бұл миссияны Шенгтің інісі Шенг Шиджи бірнеше ай бұрын бастаған болатын. Содан кейін Кеңес Сыртқы істер министрі Вячеслав Молотовтың реакциясы болды, ол Шенгтің Синьцзянда коммунизмді енгізу туралы идеяларын, Чан Кайшының Сиань оқиғасында тұтқындалуына қолдауын және Синьцзянды Кеңес республикасына айналдыру туралы ұсынысын жеткізді. Алайда, Қытай үкіметі Молотовтың ұсынысын қабылдамады. 9 шілдеде Чан Кайшы Кеңес елшісіне Кеңес билігінің "қазір Қытайдың орталық үкіметімен байланыс жасауы керек" екенін және "Шенг дубанмен [яғни әскери губернатормен] ештеңе талқылауға" рұқсат етілмейтінін мәлімдеді. Чан Цзю Шаолианды кеңестіктермен байланыс жасауға жауапты адам етіп тағайындады. Шенгтің Кеңес билігімен жүргізген хат алмасуының кейіннен жариялануы Қытай үкіметіне Үрімчиде арнайы кеңсе құруға мүмкіндік берді, ол Синьцзянның сыртқы істерін басқарды және бүкіл провинцияда Гоминьданның тамырларын орнатып, 1942 жылдың сәуірінде таратылған Халықтық антиимпериалистік қауымдастықтың орнын басты. Шэнь провинциялық Гоминьданның төрағасы болып тағайындалды. Дубандық және азаматтық губернаторлық Шенгтің қолында қалды. Ұлттық революциялық армия әскерлеріне Синьцзянға кіруге рұқсат берілмеді. У Шаолианг Үрімші мен Чунцин арасында сапарлағанда, Шэнь өзінің сыртқы істерін басқару үшін тұрақты байланыс адамын тағайындауды сұрады. Қытай үкіметі Ву Цзэсянды Синьцзянның сыртқы істер министрі етіп тағайындады. Ішкі лауазымға министрлік лауазым тағайындалуы ерекше болды, бірақ Чианг "Синьцзяндағы ерекше жағдайлар мен мән-жайларға" байланысты оны мақұлдады. Министр Вудың лауазымы консультативтік сипатта болды және Қытай үкіметі оның провинциялық билік органдарымен араздасу жағдайында төреші ретінде әрекет етті. Шэнь Вудан кеңестіктермен қарым-қатынаста жауапкершілікті арттыруды талап етті. 1942 жылдың соңғы айлары Синьцзяндағы кеңес-қытай қарым-қатынасының ең шиеленіскен кезеңі болды. 1942 жылдың қазан айында Шэнь Кеңес Бас консулынан барлық кеңестік техникалық және әскери қызметкерлерін үш ай ішінде Синьцзяннан шығарып тастауды талап етті. Сталинград шайқасына қатысқан және Душанзидегі мұнай қорына ие болуға тырысқан кеңестіктер үшін, мұнай сапасы Баку мұнайымен салыстырылатын бұл талап көптеген логистикалық қиындықтар тудырды. 1942 жылдың 3 қарашасында Шэнь "ұйымдарға, топтарға және жеке тұлғаларға" "шетелдік импорт пен экспортқа қатысты кез келген сауда қызметіне" тыйым салатын директива шығарды. Бұл директиваның мақсаты - Синьцзяндағы кеңестік сауда монополиясын жою еді. 1943 жылдың наурыз айында кеңестік әскери және азаматтық қызметкерлер...

Кейінгі қызмет мерзімі мен зейнеткерлікке шығу

Неміс Сталинград және Курск шайқастарында жеңілгеннен кейін Шэнь кеңестік саясатқа қайта оралуға тырысты. Ол Гоминьдан қызметкерлерін тұтқындауға бұйрық беріп, Сталинге олар жапон тыңшылары екенін, ал Чиангқа олар коммунистер екенін айтты. Алайда Сталин араласудан бас тартып, Шенгті Қытай үкіметінің ықпалына қалдырды, ол оны лауазымынан алуға ықпал етті. Чжу Шаолиан оны отставкаға кетуге және Ауыл шаруашылығы министрі лауазымын қабылдауға көндірді. Шэнь ресми түрде қызметінен кетті және 1944 жылдың 29 тамызында Ауыл шаруашылығы және Орман шаруашылығы министрі болып тағайындалды. 1944 жылдың 11 қыркүйегінде Шыңжаңнан шығып, Чунциндегі Қытай үкіметіне қосылды. Гоминьдан тұсында Ауыл шаруашылығы министрі лауазымы биліктен тыс адамдарға берілді, себебі жер иелерінің күші артып, бұл лауазымның мәні төмендеді. Чиангтың қол қоюымен Шэнь губернатордың ғимаратының астындағы байлықты қайтаруға рұқсат алды. Қоймада елу мың таль алтын, құнды антилопа мүйіздері және көптеген опиум блоктары болды. Барлығы Шэнь 135 жүк көлігімен байлықты алып кетті. Шэньнің Чунциндегі тұруы қиын болды. 1945 жылдың сәуір айында оның бұрынғы Қаржы министрі Пэн Цзиюань Үрімчиде ұрып-соғылды және жазылғаннан кейін Шэньден пана сұрады. Оның Синьцзяндағы орнын бастан кешірген Ву Чжунсин, Шэньнің «Чунцинде ақыл-есінен айырыла бастағанын» және буддизмнің қағидаларына сәйкес, өткен қылмыстарының құны ретінде тозақтың ең терең жеріне түскенін жазды. 1945 жылдың мамыр айында өткен Алтыншы партия съезінде ұйғыр басшысы Масуд Сабри Шэньнің басын талап етті, бірақ Шэньді Чианг қорғады. Шэнь 1945 жылдың 30 шілдесіне дейін министрлік лауазымын атқарды. Кейін Шэнь Сианьда Ху Цзоннанның кеңесшісі болып жұмыс істеді. 1949 жылы Шэнь Тайваньдағы Гоминьданмен бірге кетіп, әйелі мен төрт баласымен жайлы зейнеткерлікке шықты. Шэнь Ален С. Уайтингпен сұхбаттасып, «Синьцзяндағы қызыл сәтсіздік» деген тақырыптағы өз естеліктерін жазды, ол 1958 жылы «Синьцзян: тұтқын ба, білек пе?» кітабында жарияланды.