Кіріспе

Тайюань – Қытайдың Шанси провинциясының астанасы және ең ірі қаласы. Тайюань – Шанси провинциясының саяси, экономикалық, мәдени және халықаралық қарым-қатынас орталығы. Ол энергетика және ауыр химия саласына бағытталған өнеркәсіптік база. Өте ұзақ тарихында Тайюань Қытайдың көптеген династияларының астанасы немесе уақытша астанасы болған, содан аты осылай аталып кеткен. 2021 жылғы мәлімет бойынша, қала 6 ауданды, 3 ауылдық ауданды басқарады және бір аудан деңгейіндегі қалаға ие, оның жалпы ауданы 6,988 шаршы километрді құрайды және тұрақты халқы 5,390,957 адамды шамамендейді. Тайюань Шанси провинциясының шамамен орталық бөлігінде орналасқан, ал Фен өзені қаланың орталық бөлігінен өтеді. Тайюаньдың климаты жылы, ылғалды континенттік муссондық типке жатады, оған ұзақ, құрғақ және суық қыстар, ыстық және ылғалды жаздар, қысқа және желді көктем мен күз, сондай-ақ айқын құрғақ және ылғалды маусымдар тән.

Этимологиясы мен атаулары

Қала атауының екі қытай иероглифі lang=zh (大, "үлкен") және lang=zh (平, "жайлау") болып табылады, бұл Фен өзенінің таулардан шығып, салыстырмалы түрде тегіс жазыққа кіретін жерге сілтеме жасайды. Қаланың ұзақ тарихында әртүрлі атаулары болды, оның ішінде (并州) (осыдан қаланың бір иероглифтен тұратын қысқартылған атауы (并) шыққан), (晋阳) және (龙城). Тан әулеті мен одан кейінгі Бес әулет кезеңінде Тайюань қаласының мәртебесі Солтүстік астана деңгейіне көтерілді, сондықтан оған (北都) және (北京, қазіргі Бейжіңнен ерекшеленеді) аттары берілді.

Тарих

Тайюань – ежелгі қала, қала тарихы 2500 жылдан асып түседі, б.з.д. 497 жылға дейін жетеді. Ол Чжао, Бұрынғы Цинь, Шығыс Вэй, Солтүстік Ци, Солтүстік Цзинь, Кейінгі Тан, Кейінгі Цзинь, Кейінгі Хан, Солтүстік Хан мемлекеттерінің астанасы немесе екінші астанасы болған. Оның стратегиялық орны мен бай тарихы Тайюаньды Солтүстік Қытайдың экономикалық, саяси, әскери және мәдени орталықтарының біріне айналдырды. Көктем мен күз кезеңінде Тайюаньның оңтүстігінде Цзинь мемлекеті пайда болды. Б.з.д. 541 жылы Цзинь әскері Ди тайпаларын қуып шығып, Тайюань Цзинь мемлекетінің құрамына енді. Б.з.д. 497 жылы қазіргі Тайюань қаласының оңтүстігіндегі Жиньюань ауданында, Жин мемлекетінің жоғары лауазымды шенеунігі Чжао Цзяньцзыдың (Чжао Ян) басқарушысы Дун Анью (lang=zh) алғашқы Цзиньян қаласын салған. Б.з.д. 453 жылы Цзиньян шайқасында Цзи Яо Фэн өзенінің бағытын өзгертіп, Цзиньян қаласын су басып, Чжао мемлекетіне елеулі зиян келтірді. Кейін Чжао Сянцзы Вэй және Хан мемлекеттеріне хабарласып, олар Чжаомен одақтасуға келісті. Б.з.д. 453 жылдың 8 мамыр түнінде Чжао әскері Фэн өзенінің бөгеттерін бұзып, өзеннің Цзи әскерлерін су басуына мүмкіндік берді және Вэй мен Ханның көмегімен Цзи әскерін толығымен жойды. Б.з.д. 403 жылы Цзинь мемлекеті үш бөлікке бөлінді, сол кезде Солтүстік Қытайдағы күшті мемлекет Цзинь Хан, Чжао және Вэй мемлекеттеріне бөлінді. Бұл оқиға Қытай тарихындағы Көктем мен күз және Соғысқан мемлекеттер кезеңдерінің арасындағы шешімді нүкте болды. Чжао Цзяо Цзиньянды Чжао мемлекетінің астанасы етіп таңдады. Кейін Чжаоның астанасы қазіргі Хэбэй провинциясындағы Хандан қаласына көшірілді.

Цинь әулеті

248 жылға дейін Цинь мемлекеті генерал Мэнгао басшылығымен Чжао мемлекетіне шабуыл жасап, Чжаодан Цзиньян маңындағы жерлерді басып алды. Цинь Тайюань әкімшілік аймағын құрып, Цзиньян қаласын оның орталығы етіп белгіледі. Тайюань атауы бұрын тарихи деректерде кездескен, мүмкін қазіргі Шанси облысының оңтүстік және орталық бөліктеріндегі түрлі аймақтарды білдірген, бірақ Тайюань атауы қазіргі Тайюань қаласын атау үшін ресми түрде алғаш рет осы кезде қолданылды.

Хан әулеті мен Үш патшалық

206 жылы император Гаозу Лю Банг Хан әулетін құрды. Сол кезде Цинь әкімшілік жүйесі таратылып, Тайюань және Янмен екі округі Хан патшасы Синь билігіндегі Хан мемлекеті (韩国) ретінде біріктірілді. Кейіннен Хан патшасы Синь император Гаозудың рұқсатымен астананы Цзиньяннан Маяға (қазіргі Шуочжоу) көшірді. Бірақ Хан патшасы Синь Гаозуға қарсы Хұннұлармен сөз байласып, көп жыл бойы Ханға шабуыл жасады. 196 жылы Хан патшасы Синь шайқаста жеңіліп қаза тапты. Хан мемлекеті Дай мемлекетімен алмастырылды, ал Цзиньян Дайдың әкімшілік орталығы болды. Үш патшалық дәуірінде Тайюань халқының саны үздірілмей соғыстардың салдарынан күрт азайды. Тайюаньды Гонсун Зан, Юань Шао, содан кейін Цао Цао басқарды, және ол кейін Цао Вэйдің құрамына кірді.

Цзинь әулеті мен Он алты патшалық

Цзинь дәуірінде Тайюань қайтадан вассалдық мемлекетке айналды. Цзинь әулетінің құлауынан кейін, Солтүстік Қытайда этникалық азшылықтар қысқа ғұмырлы тәуелсіз мемлекеттер тізбесін құрды, олар көбінесе Он алты патшалық деп аталады. Тайюань бұрынғы Чжао, кейінгі Чжао, бұрынғы Цинь, бұрынғы Ян, қайтадан бұрынғы Цинь, Батыс Ян және хронологиялық ретпен кейінгі Ян мемлекеттерінің құрамына кірді. 304 жылы Лю Юань Сионну мемлекеті – бұрынғы Чжаоны құрды, оның әскері жылдар бойы Тайюань маңындағы аймақтарға шабуыл жасады және 316 жылы Тайюаньды басып алды. 319 жылы Тайюань Ши Ле құрған кейінгі Чжаоның бір бөлігі болды. Кейіннен Тайюаньды 358 жылы бұрынғы Ян, ал 370 жылы бұрынғы Цинь иеленді. Бұрынғы Цинь 351 жылы Фу Цзяньмен құрылды, астанасы Чанъань қаласы болды. Фу Цзянь 384 жылы қайтыс болды. Оның ұлы Фу Пи 385 жылы өзін император деп жариялады, оның астанасы Цзиньян (Тайюаньнің орталық қаласы) болды. Бірақ келесі жылы, 386 жылы Фу Пи Батыс Ян князі Муронг Йонгтан жеңіліске ұшырады, және Тайюань Батыс Янның бір бөлігіне айналды. 394 жылы Тайюаньды кейінгі Ян әскері басып алды.

Оңтүстік және Солтүстік династиялар

386 жылы Түйба Гуй Солтүстік Вэйді құрды. 396 жылы Солтүстік Вэй Тайюаньға дейін кеңейді. 543 жылы Гао Хуан Шығыс Вэйді құрды, астанасы Йе қаласында орналасты, ал Тайюань – қосалқы астана (别都) болды, онда Гао Хуанның "Ұлы канцлер" резиденциясы (大丞相府) орналасқан еді. 550 жылы Гао Янь Солтүстік Циді құрды және әкесі Гао Хуанның Тайюаньды қосалқы астана ретінде таңдауын сақтап қалды. Осы кезеңде Тайюаньдағы буддалық Тяньлонгшан үңгірлері ашылды және көптеген ғасырлар бойы салынды. 577 жылы Тайюань жаулап алынып, Солтүстік Чжоудың құрамына қосылды.

Суй әулеті

581 жылы Суй императоры Вэнь Суй әулетін құрды. Цзиньянь бастапқыда Биньчжоу (并州) әкімшілік орталығы болды, кейін Тайюань округіне айналды. 617 жылы Ли Юань Тайюаньде көтеріліс бастап, жылдам кеңейді.

Тан әулеті

618 жылы Ли Юань Қытай өркениетінің алтын ғасыры деп саналатын Тан әулетін құрды. Тайюань Тан династиясы кезінде едәуір кеңейді, өйткені Тайюань негізін қалаушы императорлар Ли Юань мен Ли Шиминнің әскери базасы болды. Ли Шимин 619 жылы жазғандай: "Тайюань – императорлық биліктің негізі және мемлекеттің іргесі". 690 жылы Ву Цзэтянь Тайюаньды Солтүстік астана етіп белгіледі, ол Ли Байдың өлеңінде көрсетілгендей, Чанъань және Луоянмен бірге үш астананың бірі болды: "Аспан патшасының үш астанасы бар, Солтүстік астана – солардың бірі". 936 жылы Ши Цзиньтанг Хитан Ляо әулетінің көмегімен Тайюаньда Кейінгі Цзинь мемлекетін құрды. Келесі жылы Ши Цзиньтанг астананы Тайюаньдан Луоянға, содан кейін Кайфенге көшірді, ал Тайюань қайтадан уақытша солтүстік астана ("Пекин") болды.

Сун әулеті

Чжао Куаньин (Сун императоры Тайдзу) Сун әулетін құрып, Қытайды қайта біріктіру науқанын бастады. 968 жылдың соңында Солтүстік Хань ордасындағы билік күресін пайдаланып, Тайдзу оларға қарсы әрекет жасады. 969 жылдың басына қарай оның әскерлері Тайюаньды қоршап алды және хитандықтардан келген күштерді жеңді. Бірақ қаланы су басуға жасалған тыраш әрекет сәтсіз аяқталды. Үш айдан кейін қоршау шешілді, себебі ауыр жаңбырлар қоршау армиясында аурулардың пайда болуына, азық-түлік азайғанына және тағы бір хитандық көмек күші қалаға бет алғанына себеп болды. Сун дәуірінде көптеген адамдар, оның ішінде канцлер Ван Аншидің отбасы оңтүстікке қоныс аударды.

Цзинь әулеті

1115 жылы Жүршэн Цзинь әулеті құрылды, ал 1125 жылы Цзинь Тайюань қаласын жаулап алды.

Юань әулеті

1206 жылы Шыңғыс хан басшылығымен Моңғол империясы құрылды және ол тез кеңейді. 1218 жылы Тайюань қаласын генерал Мукали бастаған моңғол әскері бағындырды. Хубилай хан 1271 жылы Юань әулетін орнатып, Тайюань Лу (ланг=zh) әкімшілік аймағы кеңейтілді. Юань әулетінің басында таолық монах Сун Дэфан (ланг=zh) бастамасымен Таолық Лонгшан үңгірлері салынды.

Мин әулеті

1368 жылы Хунгу императоры Мин әулетін құрды, ал Тайюань генерал Сюй Да арқылы Юань әулетінен алынды. Мин әулеті Хунчжи императорының билігі кезінде солтүстік аумақты қорғау үшін тоғыз әскери гарнизон орнатты, олардың ішінде Тайюань гарнизоны да болды. Мин әулетінің басталуынан бері Шанси саудагерлері Қытайдың бизнес тарихында маңызды рөл атқарды. Бұл, солтүстік Шанси шекарасындағы әскерилердің логистикалық қажеттіліктерінің арқасында, Мин әулетін қалған моңғол Солтүстік Юань әулетінен қорғауға мүмкіндік берді. Мин әулетінің соңында көтерілісші Ли Цзичэн Тайюаньды бағындырды, және 1644 жылы Тайюань қысқа мерзімге Улуг Шунь мемлекетінің құрамына кірді.

Цин әулеті

1644 жылы Шуньчжи Цинь әулетін құрды және сол жылы Тайюаньде Ұлы Шун армиясын жеңді. Цинь әулетінің тұсында Ресеймен, әсіресе шай саудасы, және «Пяохао» деп аталатын жеке банкілердің құрылуы мен дамуы, Шанси алқабының орталық бөлігін Цинь Қытайының қаржы орталығына айналдырды. Бұл «Пяохаолардың» көпшілігі Ци, Тайгу және Юцзи округтерінің жанында орналасқан болғанымен, Тайюань Шаньсидегі саяси және экономикалық мәртебесінің арқасында маңызды сауда орталығы болды. 1900 жылы Тайюань қырқыны болды, оның барысында көптеген батыс миссионерлері қаза тапты.

Қытай Республикасы

Соғыс әміршісі Ян Шишан 1911 жылғы Синхай төңкерісінен бастап 1949 жылғы Қытай Азамат соғысының аяқталуына дейін Шансиді өз бақылауында ұстады. Тайюань сол арқылы салыстырмалы түрде прогрессивті провинцияның орталығы ретінде гүлденіп, ауқымды өнеркәсіптік дамуға ие болды. Ол Шансидің оңтүстік-батысымен және солтүстіктегі Датоңмен теміржол арқылы байланысты. 1949 жылғы Қытай Азамат соғысының аяқталуына дейін Тайюаньдағы Янның қару-жарақ зауыты Қытайдағы далалық артиллерияны шығаруға жеткілікті деңгейде дамыған жалғыз кәсіпорын болды. Ян 1910-1920 жылдар аралығында Қытайда болған қарсыласатын әскербасылар арасындағы ірі шайқастарға Шансиді араластырмағандықтан, Тайюань 1937 жылы жапондықтар басып алғанға дейін Янның қолынан алынбады. Ян жапондықтардың тудыратын қаупін сезіп, 1936 жылдың қараша айында Шансиге жапон шабуылына тойтарыс беру мақсатында коммунистермен құпия "бірлескен майдан" келісіміне қол қойды. Коммунистермен одақтасқаннан кейін, ол Чжоу Эньлайдың агенттеріне Тайюаньда құпия штаб-пәтер құруға рұқсат берді. Ян "жауға қарсы тұру және жерді қорғау" ұранымен Қытайдың түкпір-түкпірінен жас патриот зиялыларды өзінің үкіметіне тартуға тырысты. 1936 жылға қарай Тайюань Пекиннен, Тяньцзиньнен және Солтүстік-Шығыс Қытайдан қашқан жапондықтарға қарсы күреске мүдделі зиялылардың бас қосып отыратын орталығына айналды. Жапон армиясының өкілі Тайюаньды қорғаудың соңғы кезеңі туралы айта келіп, "Қытайдың ешбір жерінде қытайлықтар осылай шамадан тыс қарсылық көрсеткен емес" деді. Жапондықтардың Тайюаньды басып алуынан 1945 жылғы жапондықтардың капитуляциясына дейін, жапондықтар Тайюаньдың өнеркәсіптері мен ресурстарын Жапон армиясын жабдықтау үшін пайдалана берді. Шансидегі жапон әскері Ян Шишанға бас иесін, 10 000–15 000 жапондық әскер, оның ішінде қатардағы сарбаздар мен офицерлер Жапонияға оралудың орнына Ян үшін күресуді жөн көрді. Ян сонымен қатар жапондықтар Тайюаньға әкелген тәжірибелі және шетелде білім алған жапондық техниктер мен маман кадрларын, Тайюань маңында дамыған өнеркәсіп кешенін басқару үшін өз қызметінде қалдырды. Тайюань Қытай Азамат соғысының соңғы кезеңінде коммунистік үкіметке қарсы соңғы қарсылық көрсеткен Шанси облысының соңғы аймағы болды. Қала 1949 жылдың 22 сәуірінде коммунистер басып алды, олар Тайюаньды толық қоршап, оны барлық құрлық және әуе көмегінен үзіп тастады, ал қаланы басып алу үшін 1300 артиллериялық құралдың қолдауы қажет болды. Қала коммунистік әскердің қолына тиген кезде көптеген ұлтшыл офицерлер өз-өзіне қол жұмсады.

География

Тайюань құнарлы жоғарғы алабының солтүстігінде, Фен өзені бойында жатыр. Қала провинцияның орталығында, шығыстан батысқа және солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатыр. Бұл қала провинция арқылы өтетін солтүстік-оңтүстік жолымен қатар, Тайхан таулары арқылы шығыстағы Хэбэйге және батыстағы Солтүстік Шэньсиге апаратын маңызды табиғи көлік бағыттарын бақылайды.

Табиғи ресурстар

Тайюань көмір, темір, мәрмәр, кремний, боксит, әк тас, графит, кварц, фосфор, гипс, мика, мыс және алтын сияқты табиғи ресурстарға бай. Көмір, темір, кремний және мәрмәр өндірісі жоғары деңгейде. Батыс серіктес қаласы Гуцзяо Қытайдағы металлургиялық көмірдің ең ірі өндіріс орны болып табылады. Тайюаньдағы ағаш түрлерінің басым бөлігі қылқан жапырақты орман, қарағай, ақ қарағай, шырша және кипарис құрайды.

Климат

Тайюаньда суық, жартылай құрғақ климат (Кёппен климаттық жіктелімі BSk) басылады. Тайюаньда орташа муссондық климат орналасқан. Көктем құрғақ өтеді, кейде шаңды дауылдар болады, одан кейін жаздың басында ыстық толқындар тізіледі. Жаз жылы немесе ыстық болуы мүмкін, жылдық жауын-шашынның көп бөлігі шілде және тамыз айларына шоғырланады. Қыс ұзақ және суық, бірақ құрғақ әрі ашық күндізді. Құрғақтығына байланысты, тәуліктік температура айырмасы айтарлықтай болады, жаз айларынан басқа. Биіктігі орташа болғандықтан, Тайюаньдағы ауа райы Шицзячжуан сияқты бірдей ендіктегі қалаларға қарағанда әлдеқайда салқын. Қаңтар айындағы 24 сағаттық орташа температурадан шілде айындағысына дейін ауытқиды, ал жылдық орташа температура құрайды. Айлық күндізгі сәуле болу мүмкіндігі шілдеде 51 пайызды, мамырда 61 пайызды құрайды, ал жылына 2493 сағат күн сәулесі тіркеледі.

Қоршаған орта

Тайюань қаласының ормандық жер ауданы 146 700 гектарды құрайды, ал жалпы жайылымдық жер ауданы 2007 жылы осылай есептелді. Алты қалалық ауданда орманды жамылғылық деңгейі 2015 жылы 21,69%-ға жетті.

Ауаның ластануы

Тайюань, әсіресе 1990 жылдары және 21 ғасырдың алғашқы онжылдығында, ауаның қатты ластануынан зардап шекті, тіпті бір кезде әлемдегі ауасы ең лас он қаланың қатарына кірді. Соңғы уақытта ауа сапасы жұртшылықтың ауа сапасын бақылауға деген санасының артуымен және ластануға қатысты қатаңдатылған, егжей-тегжейлі ережелердің қолданылуымен біртіндеп жақсарып келеді. Дегенмен, Ұлттық Статистика бюросы жариялаған 2014 жылғы статистикалық анықтамаға сәйкес, Тайюань енді Қытайдағы ең лас қалалардың қатарына жатпаса да, Қытайдың басқа ірі қалаларымен салыстырғанда ауа сапасы орташа деңгейден төмен. 2019 жылғы зерттеу мәліметтері бойынша, 2016 жылы қалада 228 000 үй шаруашылығы көмір жағып, сол жылы жалпы 1 096 000 тонна көмір өрттелген. Зерттеу авторлары жергілікті билік органдарының көмір энергиясынан газ энергиясына көшуді жеделдетуі, электрмен жылыту инфрақұрылымын дамытуы және жаңартылатын энергия көздеріне өтуі қажет екенін ұсынды. Бұл аймақта көптеген адамдар мен ұйымдарға көмірді сатып алу, сату, сақтау, тасымалдау, жағу немесе пайдалану тыйым салынған.

Экономика

2010 жылдардағы Қытайдың экономикалық өсуімен байланысты Тайюань экономикасы да соңғы жылдары тұрақты дамуды көрсетіп келеді. 2018 жылы Тайюаньның ЖІӨ-сі 388,450 миллиард юаньды құрады, бұл 2010 жылғы көрсеткіштен екі еседен астам. 2018 жылы жан басына шаққандағы қолданылатын табыс 31,031 юаньға жетті, бұл 2017 жылмен салыстырғанда 7,2% өсімді білдіреді. 2015 жылы Тайюань 4,085,130 миллион АҚШ долларына тауар импорттаса, 6,592,250 миллион АҚШ долларына экспорттады. Тайюаньның бірінші, екінші және үшінші салалары 2007 жылы тиісінше 3,9 миллиард юань, 105,2 миллиард юань және 132,2 миллиард юаньды құрады. Шанси Қытайдың көмірінің шиегінің төрттен бірін өндіреді, ал Тайюань қаласында 2012 жылы жұмысын бастаған Қытай Тайюань көмір транзакциялық орталығы орналасқан.

Көлік

Тайюань Солтүстік Қытайдың маңызды көлік торабы болып табылады, көршілес провинциялардың орталық қалаларын байланыстыратын тас жолдары мен Қытайдың көптеген ірі қалаларына және кейбір халықаралық қалаларға әуе қатынасы бар.

Қоғамдық көліктер

Тайюань метрополитені құрылыс жұмыстарынан өтуде. 1-ші желі 2024 жылы ашылуы жоспарлануда, ал 2-ші желі 2020 жылдың 26 желтоқсанынан бері жұмыс істеп келеді. 2016 жылдың басында қала 8000 таксиден тұратын барлық автопаркін толығымен электрлік көліктерге ауыстыруды бастады, алғашқыда BYD Auto E6 үлгісі қолданылды.

Ауа

Қаланың басты әуежайы – Тайюань Вусу халықаралық әуежайы. Ол Airbus A380 ұшағының қонуы үшін кеңейтілді. Әуежайдан Пекин, Шанхай және Далиан сияқты ірі қалаларға, сондай-ақ жағалау қалаларына ішкі рейстер бар. Тайбэй және Данангқа халықаралық рейстер де ұйымдастырылған.

Автомобиль жолдары

Тайюаньда бірқатар маңызды жолдар бар, оның ішінде G5, G20 (Шитай тас жолымен қоса), G55, G2001 (Тайюаньді айналдыратын сақиналық тас жол), G307, G108, G208. 45 шақырымдық Ортаңғы сақиналық тас жол Тайюань мегаполисін айналып өтеді. Фен өзенінің жағасындағы екі тас жол қаланың ортасынан өтеді. Фен өзенінің тоғыз саласы бойындағы, оның ішінде Оңтүстік Шахе өзені, Солтүстік Шахе өзені сияқты тоғыз өзен жағалауындағы тас жолдар, орталық Фен өзенінің жағалауын Тайюань қаласының айналасындағы аймақтармен байланыстыратын жылдам бағыттар жүйесін құрайды. Тайюаньның оңтүстік бөлігінде үш "шығыс-батыс" бағытындағы тас жолдар бар: Оңтүстік ортаңғы сақиналық көшесі, Хуацзанг көшесі және Иньбин жолы, ал бес "солтүстік-оңтүстік" бағытындағы тас жолдар: Батыс ортаңғы сақиналық жолы, Бинхэ батыс жолы, Бинхэ шығыс жолы, Дайун жолы, Цзяньше жолы және Тайюй жолы. Батыс S56 Тайюань-Гуцзяо тас жолы Тайюаньды батыс серік қаласы Гуцзяомен байланыстырады және одан әрі Луфанға жалғасады. Солтүстік Янсинг тас жолы Тайюань орталығын Янкуу ауданының солтүстік шетімен байланыстырады.

Теміржол

Тайюань – Солтүстік Қытайдың жоғары жылдамдықты теміржол жүйесінің маңызды ұлттық тораптарының бірі. Тайюань қаласынан өтетін маңызды жоғары жылдамдықты теміржолдардың ішінде Шицзячжуан–Тайюань және Датонг–Сиань жоғары жылдамдықты теміржолдары бар. Жоғары жылдамдықты пойызбен Тайюань мен Пекін арасындағы сапар үш сағаттан кем уақыт алады, арақашықтығы шамамен сол. Басты жоғары жылдамдықты теміржол стансасы – Тайюань Оңтүстік теміржол стансасы. 2011 жылы ашылған Тайюань–Жонгвэй–Иньчуань теміржолы батыс Шанси, солтүстік Шэньси, Нинся және одан әрі батысқа тікелей қатынас ұсынады.

Спорт

Қытай баскетбол қауымдастығының «Шанси Батыр Ажыдахалары» командасы Риверсайд спорт аренасында өнер көрсетеді. Қазір Қытайдың екінші лигасынде ойнайтын «Шанси Метрополис» футбол клубы «Шанси Спорт орталығы» стадионында ойнайды.

Туризм

Тайюань – қазіргі заманғы қала, оның орталығында сақталған тарихи ғимараттардың саны аз. Ескі Тайюаньның іздерін орталық станциядан батысқа қарай, Фудун көшесінің солтүстігінде және Уи жолының жанында табуға болады. Басты туристік орындардың бірі – Тайюань қаласының орталығындағы Батыс Биньхэ көшесінде орналасқан Шаньси мұражайы, ол Қытайдағы ең ірі мұражайлардың қатарында. Қаланың эмблемасында бейнеленген Юнцзуо ғибадатханасындағы Егіз мұнаралар ұзақ жылдар бойы Тайюаньдің символы болып есептеледі. Юнцзуо ғибадатханасы қала орталығының оңтүстік-шығысында орналасқан, сонымен қатар пион бақшасымен және шейіттер зиратымен мәшһүр. Қала орталығындағы Чоншань монастыры, Лонгтан саябағы және Инцзе саябағы (Инцзе көшесінің жанында) танымал туристік мекемелер. Цзиньцзи ғибадатханасы, сондай-ақ Таншуйю ғибадатханасы деп те аталады, Тайюаньдың оңтүстігіндегі Цзиньюань ауданында орналасқан және Чжоу әулетінің кезіне дейін салынған. Цзиньсиде үш құндылық бар: Нанлао бұлағы, «Сұлу» статусы және «Патшайым» статусы. Балық көлі арқылы салынған Ұшқыш көпір Сун әулеті тұсында тұрғызылған, ол крест тәрізді құрылымымен ерекшеленеді. Тайюаньның батысындағы Батыс тауларының бойында туристер көп ғасырлар бойы біртіндеп салынған Тяньлонгшань үңгірлерін кездестіре алады, олар Солтүстік Ци әулетінен бастап салынып келген және мыңдаған будда мүсіндері мен өнер туындыларын қамтиды. Бүгінде үңгірлер зақымдалған күйде, көптеген мүсіндер жоғалып кеткен, сондықтан үңгірге келгендер олардың бұрынғы келбетін елестете алмайды. Үңгірлердегі мүсіндердің көп бөлігі қазір әлем музейлерінде сақталуда. Дегенмен, мүсіндер сақталғанмен және көрмеге қойылғанмен, музейге келгендер оларды бастапқы тарихи, кеңістіктік және діни контекстінде толыққанды түсіне алмайды. Чикаго университетінің ғалымдары 2013 жылы үңгірлер мен мүсіндерді зерттеу және цифрлық бейнелеу мақсатында Тяньлонгшань үңгірлері жобасын бастады. Тяньлонгшань үңгірлерінен көп алыс емес жерде Лонгшань үңгірлері орналасқан, бұл Қытайдағы жалғыз даостық үңгірлер кешені. Басты сегіз үңгір 1234-1239 жылдары Юань әулеті тұсында қазылған.

Білім беру және ғылыми-зерттеу

Тайюань – ғылыми зерттеулер саласында маңызды қала. 2022 жылғы Nature Index деректері бойынша, ғылыми зерттеулер нәтижелері бойынша әлемнің ең үздік 200 қаласының ішіне кіреді. Тайюань қаласында Тайюань технология университеті, Қытайдың ұлттық маңызы бар университеті, сондай-ақ Шанси университеті, Тайюань ғылым және технология университеті және Қытайдың Солтүстік университеті сияқты басқа да мемлекеттік университеттер орналасқан.