Кіріспе
Глар (; ; ; ; ) – Швейцариядағы Глар кантонының астанасы. 2011 жылдың 1 қаңтарынан бастап Глар қалалық муниципалитеті бұрынғы Энненда, Нетсталь және Ридерн муниципалитеттерін қосты. Глар Линт өзенінің жағасында, батысында Гларниш (Швиц Альптарының бөлігі) және шығысында Шилт (Глар Альптары) таулары арасында орналасқан. 1861 жылғы өртке дейін салынған ғимараттардың өте сирек қалдықтары сақталған. Ағаш өңдеу, тоқыма, пластик және баспа өнеркәсібі қаланың негізгі салалары болып табылады. Қаланың символы – неоромандық стильдегі қалалық шіркеу.
Тарих
Глар алғаш рет 9 ғасырдың басында латын тілінде Кларона деп еске алынады. 1178 жылы ол неміс тілінде Glarus деп аталады. ), Глар аңғары аббаттықтан бөлініп, тәуелсіздік алған кезде. 1419 жылы Линт аңғарының астанасы болды. 18 және 19 ғасырларда аңғарда индустрияландыру басталды. Швейцариядағы Реформацияның жетекшісі болған Хульдрих Цвингли 1506 жылдары Гларстағы алғашқы, католик шіркеуінің қызметкері болып бастады. Ол он жыл қызмет етті. Еуропада әскерлері жалдамалы күш ретінде пайдаланылған Гларста Цвингли саясатқа қатысты. Швейцария Конфедерациясы көршілерімен – француздармен, Габсбургтармен және Папа мемлекеттерімен түрлі науқандарға қатысты. Цвингли өзін қасиетті тақтың жағында көрсетті. Ал Папа Юлий II Цвинглиге жыл сайын зейнетақы тағайындап, оны құрметтеді. Ол Италиядағы бірнеше науқандарда, соның ішінде 1513 жылғы Новара шайқасында капеллан рөлін атқарды. Алайда, швейцариялықтардың Мариньяно шайқасында жеңіліске ұшырауы Гларстағы көңіл-күйдің папаға емес, француздарға жақтауына себеп болды. Папаның жақтасы Цвингли қиын жағдайға түсіп, Швиц кантонындағы Эйнсиделнге шегінуге мәжбүр болды. Гларста реформатор болмаса да, ол Цюрихтегі католик шіркеуінен жарылуға әкелетін идеяларын дамыта бастады. 1528 жылы Цюрихтегі Цвингли басшылығымен Гларста Реформация орнықты. Ол Гларуда 10 жыл уағыздағанмен, қаланың халқы католиктік дінге берілген күйде қалды. Алайда, 1531 жылғы Каппельдегі екінші соғыстан кейін, қаладағы католиктер мен протестанттарға құдайға сыйындыру құқығы берілді. Бұл екі діни топтың да қалалық шіркеуді бір уақытта пайдалануына әкелді, бұл көптеген мәселелерге себеп болды. 18 ғасырға қарай екі топ та шіркеуді бөлісіп пайдаланды, бірақ олардың әрқайсысының өз мүшелері болды. 1697 жылы қалалық шіркеуде қаржылық және теологиялық тұрғыдан тәуелсіз екі приход жиналды. 1798 жылы француз басқыншылығынан кейін Глар Хельветика Республикасындағы Линт кантонының астанасы болды. Кантон әкімшілігі Гларға көшірілді. Алайда, жаңа әкімшілер кез келген жаңа ережелерді орнату және күшіне енгізуде қиындықтарға тап болды. 1802 жылдың тамызында жаңа кантон әкімдері Гларста кездескен қиындықтарға байланысты Рапперсвилге көшті. 1803 жылы Медиация актісімен Линт кантоны таратылды және Глар кішірек Глар кантонының астанасы болды. 1859 жылы теміржол Визеннен Гларға жетті. Шванден мен Линталға дейінгі желі 1879 жылы ашылды. Қала Эмиграциялық қоғам құрып, судья Никлаус Дюрст пен ұста Фридолин Штрейфті 1845 жылы Солтүстік Америкада қоныстану үшін жер іздеуге жіберді. Кейін сол жылы Глардан 131 отаршыл Нью-Гларс, Висконсин штабына қоныс аударды, бұл қала әлі де швейцариялық тамырларын сақтап, Глармен тығыз байланыста болып келеді. 1861 жылдың 10-11 мамырында қала Линт аңғарынан төмен құлап келіп, биік таулардан соққан күшті Фөн немесе оңтүстік желдің әсерінен өртке ұшырады. Жалпы шығын жарты миллион фунт стерлингке бағаланды, оның шамамен 100 000 фунт стерлингі әр жақтан түскен қайырымдылықтар есебінен толықтырылды. Үлкен өртте Глардың үштен екі бөлігі (593 ғимарат) қирады. Осы оқиғадан кейін Глар Бернхард Симон мен Иоганн Каспар Вольфтың жоспарлары бойынша блоктық құрылымда қайта жаңартылды. 1864 жылы жұмысшыларды қорғауға бағытталған алғашқы еуропалық еңбек заңы Гларда қабылданып, жұмысшыларға күніне 12 сағаттан артық жұмыс істеуге тыйым салынды.
In 1528 the Reformation gained a foothold in Glarus, directed by Zwingli in Zürich. Even though he had preached in Glarus for 10 years, the town remained strongly Catholic. However, following the Second war of Kappel in 1531 both the Catholic and Protestant residents were given the right to worship in town. This led to both religious groups using the town church simultaneously, an arrangement that caused numerous problems. By the 18th century both the groups shared the church but had separate organs. In 1697 there were two financially and theologically independent parishes meeting in the city church. Following the French invasion in 1798, Glarus became the capital of the Canton of Linth in the Helvetic Republic. The administration of the Canton moved into Glarus. However, the new administrators had difficulties in establishing and enforcing any new regulations. In August 1802 the administrators of the new Canton left Glarus for Rapperswil due to the difficulties they had faced in Glarus. In 1803, with the Act of Mediation, the Canton of Linth was dissolved and Glarus became the capital of the smaller Canton of Glarus. In 1859, the railway reached Glarus from Weesen. The extension to Schwanden and Linthal opened in 1879. The town created the Emigration Society and sent Judge Niklaus Dürst and blacksmith Fridolin Streif to search for land to settle in North America in 1845. Later that year, 131 colonists from Glarus settled New Glarus, Wisconsin, a town which still holds onto its Swiss roots and enjoys a strong relationship with Glarus. On the 10/11 May 1861, the town was devastated by a fire that was fanned by a violent Föhn or south wind, rushing down from the high mountains through the natural funnel formed by the Linth valley. The total loss is estimated at half a million sterling, of which about £100,000 were made up by subscriptions that poured in from every side. About two thirds of Glarus (593 buildings) were destroyed in the big fire. After this incident, Glarus was rebuilt in block fashion according to construction plans by Bernhard Simon and Johann Caspar Wolff. In 1864, the first European labor law to protect workers was introduced in Glarus, prohibiting workers from working more than 12 hours a day.
География
Қала Гларнер Миттелландта, Гларниш пен Линт арасындағы кең далалық жазықта орналасқан. 2011 жылға дейін Гларус муниципалитетінің ауданы құрады. Осы ауданның 23% ауыл шаруашылығына, ал 31,4% орманға берілген. Қалған жердің 2,7% құрылыстар мен жолдарға, ал қалғаны (42,9%) өнімді емес жерлерді құрады (2006 жылғы мәліметтер).
Демография
2013 жылы Гларус халқының саны, 24,9% құрады, оның ішінде шетелдік азаматтар 24,9%. Соңғы 3 жылда (2010-2013) халық саны 2,07% өсті. 2013 жылы муниципалитеттегі туу көрсеткіші мың тұрғынға 9,8, ал өлім көрсеткіші 8,4 болды.
Экономика
2012 жылы муниципалитетте барлығы 8148 адам жұмыс істеді. Олардың ішінде 63 кәсіпорында 175 адам негізгі экономикалық секторда жұмыс істеді. Екінші сектор 200 жеке кәсіпорында 2479 жұмысшыны жұмысқа алды. Ал үшінші сектор 923 кәсіпорында 5494 жұмыс орнын ұсынды. 2013 жылы халықтың 2,0%-ы әлеуметтік көмек алды.
Қылмыс
2014 жылы Швейцарияның Қылмыстық кодексінде тізілген 200-ден астам қылмыстың (қазалау, тонау, шабуылдан бастап пара алу және сайлау алаяқтығына дейін) қылмыстың көрсеткіші Гларста мың тұрғынға 48,2 құрады. Бұл көрсеткіштің бүкіл ел бойынша орташа көрсеткішпен салыстырғандағы үлесі 74,6% болды. Осы кезеңде есірткі қылмыстарының көрсеткіші мың тұрғынға 10,2 құрады, бұл көрсеткіш Гларус Оңтүстігіндегі көрсеткішпен шамалас, бірақ Гларус Солтүстігіндегіден шамамен екі есе жоғары.
Білім
Гларста халықтың шамамен 71,3% (25–64 жас аралығындағы) міндетті емес жоғарыдағы орта білім немесе жоғары білім (университетте немесе Фаххохшуледе) алған.