Кіріспе
Вирустың түрі Адамның Т-клеткалы лимфотроптық вирусы 1-типті немесе адамның Т-лимфотроптық вирусы (HTLV I), сондай-ақ ересектердің Т-клеткалы лимфомасы 1-типті вирусы деп аталады, адамның Т-лимфотроптық вирусы (HTLV) отбасының ретровирусы болып табылады. HTLV 1 инфекциясын жұқтырған көптеген адамдар инфекциямен тікелей байланысты денсаулық проблемаларын дамытпайды. Дегенмен, ауыр асқынуларға ұшырайтын адамдардың шағын тобы бар. Ең жақсы сипатталғандары – ересектердің Т-клеткалы лимфомасы (АТЛ) және HTLV I-ге байланысты миелопатия/тропикалық спастикалық парапарез (HAM/TSP), екеуі де HTLV 1 инфекциясы бойынша оң нәтиже көрсеткен адамдарда ғана диагностикаланады. HTLV 1 инфекциясы бар адамдардың өмір бойы АТЛ даму қаупі шамамен 5% құрайды, ал HAM/TSP даму қаупі шамамен 2% құрайды. 1977 жылы ересектердің Т-клеткалы лимфомасы (АТЛ) алғаш рет Жапониядан шыққан пациенттердің сериялық жағдайларында сипатталды. АТЛ симптомдары сол кездегі басқа лимфомалардан өзгеше болды. Көптеген АТЛ пациенттерінің ортақ туған жері жұқпалы себептің болуын ұсынды, бұл АТЛВ деп аталды. Қызықтысы, АТЛВ in vitro трансформациялық белсенділікке ие болды. Бұл зерттеулер HTLV 1 АТЛ-ның себепші факторы екенін анықтады. Ретровирус қазір HTLV I деп аталады, себебі кейінгі зерттеулер АТЛВ-нің алғаш рет анықталған адам ретровирусы HTLV-мен бір екенін көрсетті, оны Бернард Пойес және Фрэнсис Руссетти және олардың әріптестері Ұлттық қатерлі ісіктер институтындағы Роберт С. Галлоның зертханасында тапқан. HTLV 1 қонақшы геномына провирус ретінде енген кезде өмір бойына созылатын инфекция орнатылады. HTLV 1 жұқтырған пациентке сарысуда HTLV 1-ге қарсы антиденелер анықталған кезде диагноз қоюға болады.
Human T cell lymphotropic virus type 1 or human T lymphotropic virus (HTLV I), also called the adult T cell lymphoma virus type 1, is a retrovirus of the human T lymphotropic virus (HTLV) family. Most people with HTLV 1 infection do not appear to develop health conditions that can be directly linked to the infection. However, there is a subgroup of people who experience severe complications. The most well characterized are adult T cell lymphoma (ATL) and HTLV I associated myelopathy/Tropical spastic paraparesis (HAM/TSP), both of which are only diagnosed in individuals testing positive to HTLV 1 infection. The estimated lifetime risk of ATL among people with HTLV 1 infection is approximately 5%, while that of HAM/TSP is approximately 2%. In 1977, Adult T cell lymphoma (ATL) was first described in a case series of individuals from Japan. The symptoms of ATL were different from other lymphomas known at the time. The common birthplace shared amongst most of the ATL patients was suggestive of an infectious cause, referred to as ATLV. Strikingly, ATLV had the transforming activity in vitro. These studies established that HTLV 1 was the causitive agent of ATL. The retrovirus is now generally called HTLV I because later studies proved that ATLV is the same as the firstly identified human retrovirus called HTLV discovered by Bernard Poiesz and Francis Ruscetti and their co workers in the laboratory of Robert C. Gallo at the National Cancer Institute. Persistent lifelong infection is established when HTLV 1 integrates into the host genome as a provirus. A patient infected with HTLV 1 can be diagnosed when antibodies against HTLV 1 are detected in the serum.
Вирусология
HTLV 1 – ретровирустар тұқымдасына жататын және дельтаретровирустар туысына кіретін ретровирус. Оның позитивті сезімді РНК геномы бар, ол кері транскрипцияланып ДНК-ға айналады, содан кейін жасушалық ДНК-ға енгізіледі. Енгізілгеннен кейін HTLV 1 тек провирус ретінде ғана өмір сүреді, ол вирустық синапс арқылы жасушадан жасушаға таралуы мүмкін. Бос вириондардың саны аз немесе мүлдем жоқ, және әдетте, вирустың жыныс сұйықтықтарында болуымен қатар, қан плазмасында анықтау мүмкін емес. АИТВ сияқты, HTLV 1 негізінен CD4+ T-жасушаларын жұқтырады. B, D, E, F және G субтиптері Африканың нақты аймақтарында орналасқан, ал C субтипі Австралия мен Океанияда басым. HTLV 1 симиандық T-лимфотроптық вирусы 1-ші түрінен (STLV 1) пайда болған деп саналады, бұл ретровирус тропикалық Африкадағы көптеген адам емес приматтар арасында кең таралған. Бұл теория Африкадағы HTLV 1 субтиптерінің айқын генетикалық әртүрлілігімен расталады, бұл адамдардың STLV 1 эндемикалық емес приматтармен байланысы кезінде қайталап зооноздық жұқтырулардың нәтижесі болуы мүмкін. Бұл байланыс адам емес приматтар шаққан адамдардағы HTLV 1 штаммдарының жергілікті примат түрлеріндегі STLV 1-ге өте ұқсас тізбектерге ие екендігінің байқалуымен нығайтылады.
Эпидемиология
HTLV I-нің әлемдік таралуы өте әртүрлі, түрлі аймақтарда ошақты түрде кездеседі. HTLV I таралған аймақтарда оның кездесу жиілігі айтарлықтай өзгереді, эндемиялық кластерлер көбінесе таралу деңгейі төмен халықтардың жанында орналасқан. Бұл үлгіге негіз салушы әсері ықпал етуі мүмкін, бұл оқшауланған топтардағы ұзаққа созылған вирус жұқтыруын көрсетеді, бірақ бұл теорияны одан әрі зерттеу қажет. Тұрақты нәтижелер HTLV 1 кездесу жиілігі жасқа байланысты артатынын және әдетте ересек әйелдерде ерлерге қарағанда жоғары екенін көрсетеді. Эндемиялық аймақтар деп есептелетін аймақтар: Жапония, Иран, Америка, Кариб аралдары, Меланезия, Орталық және Батыс Африка, сондай-ақ Австралия. Әлемдік деңгейде Үндістан, Нигерия және Солтүстік және Шығыс Африка сияқты көптеген халқы бар елдерден жеткілікті деректер жоқ. Сондықтан, белгілі эндемиялық аймақтарға негізделген қазіргі әлемдік таралу бағалары, нақты әлемдік таралуды төмен бағалауы мүмкін. Тайваньда, Иранда және Фуцзянь провинциясында (Тайваньға жақын қытай провинциясы) кездесу жиілігі 0,1–1% құрайды. Папуа-Жаңа Гвинея, Соломон аралдары және Вануатуда жұқтыру деңгейі шамамен 1% шамасында, онда С генотипі басым. Еуропада HTLV 1 сирек кездеседі, бірақ кейбір халықтарда, әдетте эндемиялық аймақтардан көшіп келген адамдарда кездеседі. Америкада HTLV 1 кейбір жергілікті халықтарда және африкалық текті ұрпақтарында табылады, оның шығу тегі осы аймақтан деп есептеледі. Кездесу жиілігі 0,1–1% аралығында. Африкада таралу жиілігі толыққанды белгілі емес, бірақ кейбір елдерде шамамен 1% құрайды. Дереккөз қажет. Сондай-ақ, бұл дереккөз HTLV 1 және HTLV 2 арасында айырма жасамайтын ескі зерттеуге сілтеме жасайды, олардың патологиялық және жұқтыру сипаттамалары едәуір өзгеше. 2023 жылғы қазан айы.
Сонымен қатар, бұл көрсеткіш Канаданың солтүстігіндегі инуиттер арасында, Жапонияда, Иранның солтүстік-шығысында да жоғары. Перуде, Колумбия мен Эквадордың Тынық мұхиты жағалауында және Кариб аймағында да жоғары.
Беріліс
HTLV 1-дің үш негізгі жұқтыру жолы бар. Ең көп таралған жолы – тік жұқтыру, онда жұқтырған ана вирусты баласына береді. Айта кетейік, ананың құрсағындағы нәрестеге қауіп аз, себебі адам плазмасында вирус бөлшектеріне тап келмейді. Көптеген тік жұқтыру жағдайлары емшек сүті арқылы болады. Жұқтырған аналардың емшек сүтімен тамақтанған балаларының шамамен 25%-ы, ал емшек сүтімен тамақтанбағандарының 5%-дан азы жұқтырады. Екінші жиі кездесетін жолы – жыныстық жұқтыру, яғни бір адам дене сұйықтықтары арқылы екінші адамға вирусты жұқтырады. Кейбір мәліметтер еркектен әйелге жұғудың әйелден еркекке жұғудан тиімдірек екенін көрсетеді. Мысалы, Жапониядағы бір зерттеуде еркектерден әйелдерге жұқтыру көрсеткіші 61% болса, әйелдерден еркектерге жұғу көрсеткіші 1% төмен болған. Ең сирек кездесетін жолы – қан құю арқылы жұқтыру, бір зерттеуде жұқтыру көрсеткіші 44-63% деп есептелген, сондай-ақ венаға есірткі салғандар арасында бір шприцті пайдалану да орын алады. Тиісті профилактикалық шаралар (мысалы, аналарға бала емізу туралы кеңес беру, презерватив қолдану және донор қанын тексеру) жұқтыру деңгейін тиімді түрде төмендетуге мүмкіндік береді. Жұқтырудың әртүрлі жолдарының маңыздылығы географиялық аймаққа байланысты өзгеруі мүмкін. Ұқсас нәтижелер көрсеткен жұптардағы зерттеулер жыныстық жұқтыру ықтималдығы 100 адам-жылға шамамен 0,9 құрайтынын көрсетті. Кариб аймағында вирус географиялық тұрғыдан біркелкі тараған, және ол көптеген жыныстық серіктестері бар адамдар арасында көбірек кездеседі, бұл жыныстық жұқтырудың басым екенін көрсетеді.
Тропизм
Вирустық тропизм термині HTLV I қандай жасуша түрлерін жұқтыратынын көрсетеді. HTLV 1 негізінен CD4+ Т-жасушаларында табылса да, жұқтырған адамдардың перифериялық қанындағы басқа жасуша түрлерінде де HTLV 1 анықталды, оның ішінде CD8+ Т-жасушалары, дендриттік жасушалар және В-жасушалары бар. HTLV I жасушаға енуі вирион қабықшасы гликопротеинінің (SU) беттік бөлігінің мақсатты жасушалардағы глюкоза тасымалдаушысы GLUT1 жасушалық рецепторымен өзара әрекеттесуі арқылы жүзеге асырылады.
Ересектердегі Т-клеткалы лейкемия/лимфома
HTLV 1 ересектердегі Т-клеткалы лейкемия/лимфомамен де байланысты және Жапонияда жақсы зерттелген. Инфекция мен қатерлі ісік пайда болу аралығы географиялық орналасуға қарай өзгереді. Жапонияда бұл шамамен алпыс жылды құрайды, ал Кариб аймағында қырық жылдан кем. Қатерлі ісік вирустық РНК-ның қабылдаушы лимфоцит ДНК-сына енуінен туындайтын проонкогендік әсерінен пайда болады деп саналады. Лимфоциттердің цитокин деңгейіндегі созылмалы стимуляция қатерлі ісіктің дамуына ықпал етуі мүмкін. Лимфома өте жай және баяу дамитын түрінен бастап, өте агрессивті және көбінесе өлімге соқтыратын тез өсетін түріне дейін ауытқиды.
Терідегі Т- клеткалы лимфома
HTLV 1 терідегі Т-клеткалы лимфоманың себепші факторы болуы мүмкін екеніне қатысты бірнеше дәлел бар. Жұқтырған адамдардың бар болғаны 0,3-тен 4%-ы ғана HAM/TSP дамиды, бірақ бұл көрсеткіш географиялық орналасуына байланысты өзгереді. Вальпроин қышқылы HTLV ауруының прогрессиясын вирустық жүктемені азайту арқылы баяулатуға болатынын анықтау үшін зерттелді. Адамдарға жасалған бір зерттеуде вирустық жүктемені төмендетуге тиімді болғанымен, клиникалық жақсарту байқалмады. Дегенмен, жақында вальпроин қышқылы мен зидовудиннің бірлескен қолданылуы HTLV 1 жұқтырған бабуиндардың вирустық жүктемесін айтарлықтай төмендеткенін көрсетті. HTLV жұқтырған пациенттерде цитомегаловирус, гистоплазмоз, қышыма, пневмоцист пневмониясы және стафилококк инфекциялары сияқты мүмкіндікті инфекцияларды бақылау маңызды. Сонымен қатар, кейбір пациенттерде екі вирустың бірдей жұқтыруы мүмкін болғандықтан, ВИЧ тестілеуі де жүргізілуі керек. HTLV 1 ауруын емдеуде аллогендік сүйек миы трансплантациясының әртүрлі нәтижелермен зерттелгені белгілі. Бір жағдай бойынша HTLV 1 жұқтырған әйелде созылмалы, емге бағынбаған экзема, мүйіз қабығының зақымдануы және ересектердегі Т-клеткалы лейкемия дамыған. Оған аллогендік дің жасушаларын трансплантация жасалып, симптомдары толығымен жойылған. Трансплантациядан кейін бір жыл өткен соң, ешқандай симптом қайталанбады, сондай-ақ оның вирустық жүктемесі де төмендеген.