Поль Пэнлеве: Математик және саясаткер өмірі мен қызметі
Paul Painlevé
Поль Пэнлеве – француз математигі, саяхатшы (1863-1933). Франция премьер-министрі қызметін 2 рет атқарды. Математика, саясат, және Maginot желісіндегі рөлі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз математигі және саясаткері (1863–1933)
French mathematician and politician (1863–1933)
Пол Пэйнлеве (5 желтоқсан 1863 – 29 қазан 1933) – француз математигі және мемлекет қайраткері. Ол үшінші республиканың премьер-министрі қызметін екі рет атқарды: 1917 жылдың 12 қыркүйегінен 13 қарашасына дейін және 1925 жылдың 17 сәуірінен 22 қарашасына дейін. Саясатқа 1906 жылы, 1892 жылы Сорбоннада профессорлық қызметтен кейін кірді. Оның премьер-министрлік алғашқы мерзімі тоғыз апта ғана созылды, бірақ Ресей революциясы, Американың соғысқа қатысуы, Нивель шабуылының сәтсіздігі, француз әскерінің бүліктерін басу және Ұлыбританиямен қарым-қатынас сияқты маңызды мәселелермен айналысты. 1920 жылдары Соғыс министрі ретінде Мажино желісін салуда маңызды рөл атқарды. Екінші рет премьер-министр болған кезінде 1925 жылдың шілдесінде Сирияның Джабал-Друз аймағындағы көтеріліс оқиғасы Франция империясының жалпы дағдарысы туралы қоғамдық және парламенттік алаңдаушылықты күшейтті.
Paul Painlevé (pɔl pɛ̃ləve; 5 December 1863 – 29 October 1933) was a French mathematician and statesman. He served twice as Prime Minister of the Third Republic: 12 September – 13 November 1917 and 17 April – 22 November 1925. His entry into politics came in 1906 after a professorship at the Sorbonne that began in 1892. His first term as prime minister lasted only nine weeks but dealt with weighty issues, such as the Russian Revolution, the American entry into the war, the failure of the Nivelle Offensive, quelling the French Army Mutinies and relations with the British. In the 1920s as Minister of War he was a key figure in building the Maginot Line. In his second term as prime minister he dealt with the outbreak of rebellion in Syria's Jabal Druze in July
1925 which had excited public and parliamentary anxiety over the general crisis of France's empire.
Ерте өмір
Пайнлеве Париж қаласында дүниеге келген. Шебер қолөнершілер отбасында өскен (әкесі суретші болған), Пайнлеве бастауыш білімнің түрлі салаларында ерте талант көрсетті және бастапқыда инженерлік немесе саяси мансапқа ұмтылған. Алайда, ол 1883 жылы математиканы оқу үшін École Normale Supérieure-ге түсіп, Германияның Геттинген қаласында Феликс Клейн мен Герман Амандус Шварцпен оқығаннан кейін 1887 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Академиялық мансапты көздеп, Лиль университетінде профессор болды, 1892 жылы Парижге оралып, Сорбоннада, École Polytechnique-те, кейіннен Collège de France-та және École Normale Supérieure-де сабақ берді. 1900 жылы Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Қалған алты теңдеуді шешетін бұл жаңа трансценденттік функциялар Пайнлеве трансценденттері деп аталады, және оларға қазіргі геометрия, интегралданатын жүйелер және статистикалық механикадағы қолданысының арқасында қызығушылық қайта оянды. 1895 жылы Стокгольм университетінде дифференциалдық теңдеулер тақырыбында лекциялар оқыды, соңында n-дене проблемасының сингулярлықтары туралы Пайнлеве болжамын айтты. Сол жылы Painlevé парадоксы туралы еңбек жариялады, бұл қарапайым үйкеліс модельдеріндегі көрінетін қайшылықты көрсетеді. 1920 жылдары Пайнлеве өзінің назарын гравитацияның жаңа теориясына, Альберт Эйнштейннің жақында ұсынған жалпы салыстырмалылық теориясына бұрды. 1921 жылы Пайнлеве Шварцшильд метрикасы үшін Гуллстранд-Пайнлеве координаттарын ұсынды. Координаттар жүйесіндегі бұл өзгерту Шварцшильд радиусының тек координаталық сингулярлық екенін алғаш рет нақты көрсетті (бірақ оның терең ғарыштық маңызы бар: ол қара тесіктің оқиға горизонтын білдіреді). Бұл маңызды тұжырымды физиктер 1963 жылға дейін толыққанды түсіне алмады. Гарри Граф Кесслер өзінің күнделігінде Берлинге сапары кезінде Пайнлеве Эйнштейнмен бейбітшілік халықаралық саясатын талқылағанын жазды, бірақ Шварцшильд радиусының маңыздылығына қатысты пікірталас туралы ешқандай сілтеме жоқ.
Painlevé was born in Paris. Brought up within a family of skilled artisans (his father was a draughtsman) Painlevé showed early promise across the range of elementary studies and was initially attracted by either an engineering or political career. However, he finally entered the École Normale Supérieure in 1883 to study mathematics, receiving his doctorate in 1887 following a period of study at Göttingen, Germany with Felix Klein and Hermann Amandus Schwarz. Intending an academic career he became professor at Université de Lille, returning to Paris in 1892 to teach at the Sorbonne, École Polytechnique and later at the Collège de France and the École Normale Supérieure. He was elected a member of the Académie des Sciences in 1900. These new transcendental functions, solving the remaining six equations, are called the Painlevé transcendents, and interest in them has revived recently due to their appearance in modern geometry, integrable systems and statistical mechanics. In 1895 he gave a series of lectures at Stockholm University on differential equations, at the end stating the Painlevé conjecture about singularities of the n body problem. In the same year he published work on the Painlevé paradox, an apparent contradiction in simple models of friction. In the 1920s, Painlevé briefly turned his attention to the new theory of gravitation, general relativity, which had recently been introduced by Albert Einstein. In 1921, Painlevé proposed the Gullstrand–Painlevé coordinates for the Schwarzschild metric. The modification in the coordinate system was the first to reveal clearly that the Schwarzschild radius is a mere coordinate singularity (with however, profound global significance: it represents the event horizon of a black hole). This essential point was not generally appreciated by physicists until around 1963. In his diary, Harry Graf Kessler recorded that during a later visit to Berlin, Painlevé discussed pacifist international politics with Einstein, but there is no reference to discussions concerning the significance of the Schwarzschild radius.
Алғашқы саяси мансап
1915-1917 жылдар аралығында Пэнлеве Францияның Ұлттық Білім және Ғылыми Жаңалықтар министрі қызметін атқарды. 1915 жылдың желтоқсанында ол Франция мен Ұлыбритания арасында ғылыми алмасу туралы келісім жасауды ұсынды, нәтижесінде ағылшын-француз ынтымақтастығы орнады, ол Францияда Пол Ланжевен және Ұлыбританияда Роберт Бойльдің алғашқы активті сонарды дербес әзірлеуіне алып келді.
Between 1915 and 1917, Painlevé served as French Minister for Public Instruction and Inventions. In December 1915, he requested a scientific exchange agreement between France and Britain, resulting in Anglo French collaboration that ultimately led to the parallel development by Paul Langevin in France and Robert Boyle in Britain of the first active sonar.
Франция премьер-министрі қызметін атқарған алғашқы кезеңі
Пайнлеве 1906 жылы Париждің 5-ші округінің депутаты болғанда, авиацияға деген қызығушылығымен қатар, теңіз және әскери мәселелерге де қызығушылық танытты, бұл округ Латын кварталы деп аталатын. 1910 жылға қарай ол академиялық қызметінен бас тарды, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс оның әскери комитеттерде белсенді қатысуына әкелді. 1915 жылы ол Аристид Бриан кабинетіне қоғамдық білім беру және өнертабыстар министрі болып кірді. Сонымен қатар, Мильваш платосындағы шалғай орналасқан Ла Кортин лагерінде Ресей экспедициялық корпусын Францияда оқшаулауға жауапты болды. 1917 жылдың 7 қыркүйегінде премьер-министр Александр Рибо социалистердің қолдауын жоғалтты және Пайнлеве жаңа үкімет құруға шақырылды.
Painlevé took his aviation interests, along with those in naval and military matters, with him when he became, in 1906, Deputy for Paris's 5th arrondissement, the so called Latin Quarter. By 1910, he had vacated his academic posts and World War I led to his active participation in military committees, joining Aristide Briand's cabinet in 1915 as Minister for Public Instruction and Inventions. He was also responsible for isolating the Russian Expeditionary Force in France in the La Courtine camp, located in a remote spot on the plateau of Millevaches. On 7 September 1917, Prime Minister Alexandre Ribot lost the support of the Socialists and Painlevé was called upon to form a new government.
Франция премьер-министрі лауазымының екінші кезеңі
Содан кейін Пэнлеве 1919 жылдың қараша айындағы сайлауға дейін саясатта белсенді рөл атқармады, ол оңшыл Ұлттық блоктың солшыл сыншысы ретінде көзге түсті. 1924 жылдың мамыр айында келесі сайлау жақындаған кезде, оның 1915 жылғы Бриан кабинетінің мүшесі Эдуард Эрриомен ынтымақтастығы «Солшылдар коалициясының» құрылуына әкелді. Сайлауда жеңіске жеткен Эррио маусым айында премьер-министр болды, ал Пэнлеве – Депутаттар палатасының төрағасы. Пэнлеве 1924 жылы Франция президенті лауазымына кандидат болғанмен, Гастон Думергеден жеңіліс тапты. Эррио басқарған үкімет Кеңес Одағын ресми мойындады, Доуэс жоспарын қабылдады және Руры эвакуациялауға келісім берді. Бірақ, франктің құнсыздануынан туындаған қаржылық дағдарысқа байланысты 1925 жылдың сәуірінде Эррио отставкаға кетті, ал 17 сәуірде Пэнлеве екінші рет премьер-министр болды. Алайда, ол қаржылық мәселелерге тиімді шешімдер ұсына алмады және 21 қарашада отставкаға кетуге мәжбүр болды.
Painlevé then played little active role in politics until the election of November 1919 when he emerged as a leftist critic of the right wing Bloc National. By the time the next election approached in May 1924 his collaboration with Édouard Herriot, a fellow member of Briand's 1915 cabinet, had led to the formation of the Cartel des Gauches. Winning the election, Herriot became Prime Minister in June, while Painlevé became President of the Chamber of Deputies. Though Painlevé ran for President of France in 1924 he was defeated by Gaston Doumergue. Herriot's administration publicly recognised the Soviet Union, accepted the Dawes Plan and agreed to evacuate the Ruhr. However, a financial crisis arose from the ensuing devaluation of the franc and in April 1925, Herriot fell and Painlevé became Prime Minister for a second time on 17 April. Unfortunately, he was unable to offer convincing remedies for the financial problems and was forced to resign on 21 November.
Кейінгі саяси мансап
Пайнлеве отставкаға кеткеннен кейін Бриан жаңа үкімет құрды, онда Пайнлеве соғыс министрі болды. Бриан 1926 жылы Раймонд Пуанкаредан жеңілгенімен, Пайнлеве лауазымында қалды. Пуанкаре франкты алтын стандартына қайтару арқылы тұрақтандырды, бірақ соңында билікті Брианға өткізді. 1932 жылы Франция президентігіне кандидат ретінде ұсынылғанымен, Пайнлеве сайлауға дейін өтінімінен бас тартты. Ол сол жылы әуе министрі болып тағайындалды және бомба тасушы ұшақтарды жасауға тыйым салатын халықаралық шарт жасауды, сондай-ақ жаһандық бейбітшілікті сақтау үшін халықаралық әуе күштерін құруды ұсынды. 1933 жылғы қаңтарда үкімет құлағаннан кейін оның саяси карьерасы аяқталды.
Following Painlevé's resignation, Briand formed a new government with Painlevé as Minister for War. Though Briand was defeated by Raymond Poincaré in 1926, Painlevé continued in office. Poincaré stabilised the franc with a return to the gold standard, but ultimately acceded power to Briand. Though he was proposed for President of France in 1932, Painlevé withdrew before the election. He became Minister of Air later that year, making proposals for an international treaty to ban the manufacture of bomber aircraft and to establish an international air force to enforce global peace. On the fall of the government in January 1933, his political career ended.
Құрметтер
1918 жылы Пэнлеве Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі болып сайланды. «Пэнлеве» әуе кемесі оның құрметіне аталды. 953 Painleva астероиді оның құрметіне аталды. Француз математикалық зерттеу орталығы Laboratoire Paul Painlevé (fr) оның құрметіне аталды. Морис Равел 1915 жылы өзінің «Үш ән» циклінен екінші әнін оған арнады.
Painlevé was elected an International Member of the American Philosophical Society in 1918. The aircraft carrier Painlevé was named in his honour. The asteroid 953 Painleva was named in his honour. The Laboratoire Paul Painlevé (fr), a French mathematics research lab, is named in his honour. Maurice Ravel dedicated the second of his Trois Chansons to him in 1915.
Шығармалары
Аналитикалық функциялардың ерекше сызықтары 1887/Аналитикалық функциялардың ерекше сызықтары. Бірінші реттік дифференциалдық теңдеулер туралы естелік 1892/Бірінші реттік дифференциалдық теңдеулер туралы естелік. Дифференциалдық теңдеулердің аналитикалық теориясы бойынша сабақтар, А. Герман (Париж), 1897/Дифференциалдық теңдеулердің аналитикалық теориясы бойынша курс. Нақты айнымалы функциялар және полиномдық қатарлар бойынша сабақтар 1905/Нақты айнымалы функциялар мен полиномдық қатарлар бойынша курс. Механика және машиналар курсы (Париж), 1907/Механика және машиналар курсы. Механика және машиналар курсы 2 (Париж), 1908/Механика және машиналар курсы 2. Бірінші реттік дифференциалдық теңдеулермен анықталатын функциялар бойынша сабақтар, Готье Вилларс (Париж), 1908/Бірінші реттік дифференциалдық теңдеулермен анықталатын функциялар бойынша курс. Аэроплан, Лилль, 1909/Аэроплан. Механика және машиналар курсы (Париж), 1909/Механика және машиналар курсы. Авиация, Париж, Феликс Алкан, 1910/Авиация. Механика аксиомалары, сын тұрғысынан қарастыру; Жарық таралуы туралы жазбалар 1922/Механика аксиомалары, сын зерттеу; Жарық таралуы туралы жазбалар. Дифференциалдық теңдеулердің аналитикалық теориясы бойынша сабақтар, Герман, Париж, 1897/Дифференциалдық теңдеулердің аналитикалық теориясы бойынша курс. Пэленведің арақатынас туралы үш естелігі (1921-1922)/Пэленведің арақатынас туралы үш естелігі.
Sur les lignes singulières des fonctions analytiques 1887/On singular lines of analytic functions. Mémoire sur les équations différentielles du premier ordre 1892/Memory on first order differential equations. Leçons sur la théorie analytique des équations différentielles, A. Hermann (Paris), 1897/A course on analytic theory of differential equations. Leçons sur les fonctions de variables réelles et les développements en séries de polynômes 1905/A course on real variable functions and polynomial development series. Cours de mécanique et machines (Paris), 1907/A course on mechanics and machines. Cours de mécanique et machines 2 (Paris), 1908/A course on mechanics and machines 2. Leçons sur les fonctions définies par les équations différentielles du premier ordre, Gauthier Villars (Paris), 1908/A course on functions defined by first order differential equations. L'aéroplane, Lille, 1909/Aeroplane. Cours de mécanique et machines (Paris), 1909/A course on mechanics and machines. L'aviation, Paris, Felix Alcan, 1910/Aviation. Les axiomes de la mécanique, examen critique; Note sur la propagation de la lumière 1922/Mechanics axioms, a critical study; Notes on light spread. Leçons sur la théorie analytique des équations différentielles, Hermann, Paris, 1897/A course on analytical theory of differential equations. Trois mémoires de Painlevé sur la relativité (1921 1922)/Painlevé's three memories on relativity.