Кіріспе

Дирия әмірлігінің 19 ғасырдағы билеушісі (1748–1814)

Сауд бин Абдулазиз Әл Сауд (سعود بن عبد العزيز بن محمد بن سعود; 1748 – 27 сәуір 1814) 1803 жылдан 1814 жылға дейін Бірінші Сауд мемлекетін басқарды. Сауд Осман империясынан Мекке мен Мединаны басып алып, екі қасиетті қаланың қызметшісі атағын алған алғашқы Әл Сауд билеушісі болды. Ол Абдулазиз бин Мұхаммедтің үлкен ұлы еді. Саудтың анасы Уайна билеушісі Усман бин Муамардың қызы болған. Саудтың мұрагерлігі 1787 жылы шешіліп, жарияланды. Мемлекеттің діни басшысы Мұхаммед бин Абдул Ваххаб, халықтан оған мұрагер ретінде адалдықтарын білдіруді сұрады. Бұл Абдул Вахабтың мемлекеттік істердегі соңғы маңызды қызметі болды. Сауд 1789 жылы әмірліктің әскерлеріне жетекшілік етіп, аймақтың бұрынғы билеушісі Бани Халид әмірлігінің әскерін жеңіп, Әл Хаса аймағын жаулап алды. Бани Халид әмірі Абдул Мүхсин бин Абдулла әл Хамидтің билігін олар аяқтағанмен, әмірлік Шығыс Арабияны толығымен басып ала алмады. Олар қабірден құнды заттарды ұрлап, қала тұрғындарын өлтірді.

Билік

Сауд бин Абдулазиздің билігі 1803 жылы басталды. Таққа отырғанда ол әкесі сияқты әмір және имам атақтарын алды. Саудтың билігі Арабия және оның маңындағы аймақтарда діни тазару кезеңі болды. Ол Ирактағы қасиетті орындарға шабуылдауды жалғастырды, ал Басра оның әскерлерімен он екі күнге қоршауға алынды, сондай-ақ 1806 жылы Меккеге шабуыл жасады. Хиджазды басып алумен қатар, ол ондағы билігін нығайта алды. Бұдан өзге, Бахрейн мен Оман әмірлікке қосылды, ал Сауд Йеменде ықпалын күшейтті. Меккеге қол жеткізгеннен кейін ол Осман сұлтаны Селим III-ге хат жолдап, оны уахаби дінін қабылдауға шақырды. 1807 жылы Сауд Мысыр, Сирия және Стамбулдан келген қажылардың Хиджазға кіруіне тыйым салды және түрік әскерлері мен қоныс аударушыларды Меккеден қуды. Мұндай діни өзгерістер басқа мұсылмандарға ұнамады, көптегендер оның әрекеттерін экстремизм деп санады және қасиетті қалалардың оңай басып алынуына таңырқады. Осман империясы қалалардың билігін жергілікті тайпаларға беруге ниет білдірмеді. Бірақ Османдықтар өз күштерімен қалаларды қайтарып ала алмады, өйткені олардың басым бөлігі Еуропада соғыс қимылдарына жұмылдырылған болатын. 1809 жылы Мысыр вице-патшасы Мұхаммед Әлиге араб территорияларын қайта басып алу міндеті жүктелді. Оның ұлдарының бірі, Мысыр әскерлеріне басшылық етуші, 1813 жылы Хиджазды қайта басып алуға жетістікке қол жеткізді. Ол биліктегі материалдық игіліктерге қызығушылық танытты. Ол 1814 жылдың 27 сәуірінде Дирияда қайтыс болды. Саудтың басқа ұлдарына Мишари, Түркі, Насер және Саад кірді. Оның кіші ұлы Халид 1838-1841 жылдары Осман империясының қолдауымен Нежді әмірлігін, яки Екінші Сауд мемлекетін басқарды. Саудтың үш ұлы Дирия қоршауы кезінде Ибрагим Пашаның қолынан қаза тапты, ол сондай-ақ Саудтың мұрагері Абдулла бин Саудты тұтқындады. Мишари бин Сауд 1819 жылы Дирияға оралып, билігін орнатуға тырысты, бірақ әмірлік құлағаннан кейін аймақты басқарған Мұхаммед бин Мишари бин Муамар оны түрмеге қамады.