Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Метафизикада кеңейту – "созылуды" (латынша: extensio) және кейіннен "кеңістік алып жатуды", ал соңғы кезде – ішкі саналық танымды сыртқы әлемге таратуды білдіреді. Кеңейту туралы ойлар тарихы кем дегенде Архитастың кеңістіктің шексіздігін түсіндіру үшін қолданған найза мысалына дейін жетеді. Адамның қолы немесе найзасы шындықтың шегіне дейін қаншалықты созылуы мүмкін? "Егер мен аспанның ең шетіне жетсем, онда сыртқа қарай қолымды немесе таяғымды созуға бола ма, болмай ма? [Кеңістік табиғаты туралы қалыпты түсініктерімізді ескере отырып] оны соза алмау – парадокс болар еді."
In metaphysics, extension signifies both 'stretching out' (Latin: extensio) as well as later 'taking up space', and most recently, spreading one's internal mental cognition into the external world. The history of thinking about extension can be traced back at least to Archytas' spear analogy for the infinity of space. How far can one's hand or spear stretch out until it reaches the edge of reality? "If I arrived at the outermost edge of the heaven, could I extend my hand or staff into what is outside or not? It would be paradoxical [given our normal assumptions about the nature of space] not to be able to extend it."
Декарт
Рене Декарт кеңейтуді бірнеше өлшемде болу қасиеті деп анықтады, бұл қасиет кейін Грасманның n өлшемді алгебрасында дамытылды. Декарт үшін материяның басты ерекшелігі – кеңейтім (res extensa), ал сананың басты ерекшелігі – ойлау (res cogitans).
René Descartes defined extension as the property of existing in more than one dimension, a property that was later followed up in Grassmann's n dimensional algebra. For Descartes, the primary characteristic of matter is extension (res extensa), just as the primary characteristic of mind is thought (res cogitans).
Ньютон
Картезиандық денені кеңейтумен теңестіруден бас тартып, Ньютон "қозғалмайтын болмыстың" – кеңейтудің өзінің негізгі сипаты қандай деген сұраққа көшеді. Ол кеңейтудің үш мүмкін анықтамасын ұсынады: зат ретінде; немесе атрибут үшін стандартты философиялық термин – кездейсоқ жағдай ретінде (затқа қатысты айтылатын кез келген нәрсе); немесе "жай ғана ештеңе" (атомизмге сілтеме), олардың барлығын жоққа шығарады. Оның орнына, кеңейтудің "заттармен де, кездейсоқ жағдайлармен де үйлеспейтін, өзіндік бір өмір сүру жолы бар" екенін ұсынады. Осы мәселемен күрескеннен кейін Ньютон кеңейтудің ең айқын анықтамаларының бірін береді.
After rejecting Cartesian identification of body with extension, Newton turns to the question of what the nature of the "immobile being"—space or extension itself, distinguished from body—was. He raises three possible definitions for extension: as a kind of substance; or as a kind of accident (a standard philosophical term for attribute: anything that can be predicated of substance); or "simply nothing" (a reference to atomism), all of which he repudiates. Instead he proposes that extension "has a certain mode of existence of its own, which agrees neither with substances nor accidents." After struggling with this question, Newton provides perhaps one of the clearest definitions of extension
Цитата: Егер Декартпен бірге кеңейту – дене десек, онда біз атеизмге жол ашпаймыз ба? Себебі кеңейту – жаратылыс емес, мәңгілік, және біз оны Құдаймен байланыссыз абсолютті түсінік ретінде қабылдаймыз, сондықтан Құдай жоқ деп ойлап, оны бар деп елестете аламыз. Бұл – дененің иеленген кеңістігі. Локк кеңейтуді, материяның өзге де негізгі қасиеттері – тығыздық және өткізбеушілікпен бірге қарастырады.
quote|If we say with Descartes that extension is body, do we not manifestly offer a path to Atheism, both because extension is not a creature but has existed eternally, and because we have an absolute Idea of it without any relationship to God, and therefore we are able to conceive of it as existent while feigning the non existence of God? It is the space possessed by a body. Locke refers to the extension in conjunction with solidity and impenetrability, the other primary characteristics of matter.
Спиноза
Кеңейту Барух Спинозаның философиясында да маңызды рөл атқарады. Ол заттың (кеңейтілген нәрсе) тек өзімен бірдей затпен ғана шектелуі мүмкін дейді, яғни материя идеялармен, ал идеялар материямен шектеле алмайды. Осы принциптен өзге, ол заттың шексіз екенін тұжырымдайды. Бұл шексіз затты Спиноза Құдай деп атайды, немесе одан да дұрысы – табиғат, және ол шексіз кеңейіп, шексіз санаға ие.
Extension also plays an important part in the philosophy of Baruch Spinoza, who says that substance (that which has extension) can be limited only by substance of the same sort, i. e. matter cannot be limited by ideas and vice versa. From this principle, he determines that substance is infinite. This infinite substance is what Spinoza calls God, or better yet nature, and it possesses both unlimited extension and unlimited consciousness.
Шексіз бөлінбестік
Шексіз бөлінушілік – кеңейтім немесе сан, шексіз бөлінгенде де, одан әрі бөлінгенде де нөлдік шамаға жете алмайтындығы туралы идея. Оны өте кішкентай немесе мардымсыз шамаға бөлуге болады, бірақ нөлге немесе мүлдем шамаға бөлінбейді. Готфрид Лейбниц және Декарт математикалық тәсілдерді, әсіресе геометриялық модельдерді қолданып, кеңейтімнің шексіз бөлінуі туралы талқылады. Нақты бөліну мүмкіндігі кесу құралдарының жетіспеуіне байланысты шектелуі мүмкін, бірақ оны одан да кішкентай бөліктерге бөлу мүмкіндігі шексіз.
Infinite divisibility refers to the idea that extension, or quantity, when divided and further divided infinitely, cannot reach the point of zero quantity. It can be divided into very small or negligible quantity but not zero or no quantity at all. Using a mathematical approach, specifically geometric models, Gottfried Leibniz and Descartes discussed the infinite divisibility of extension. Actual divisibility may be limited due to unavailability of cutting instruments, but its possibility of breaking into smaller pieces is infinite.
Компенетрация
Компетенция – екі немесе одан көп кеңейтімнің бір уақытта бір кеңістікте болуы. Схоластикалық философтардың пікірінше, мұндай жағдай мүмкін емес; осы көзқарас бойынша, тек рухтар немесе руханиланған материя ғана бұрыннан бір нәрсе (материя немесе рух) иеленген орынды басып ала алады.
Compenetration refers to two or more extensions occupying the same space at the same time. This, according to scholastic philosophers, is impossible; according to this view, only spirits or spiritualized matter can occupy a place occupied already by an entity (matter or spirit)
Кеңейтілген ақыл-ой тезисі
Соңғы жұмыстарында философтар Дэвид Чалмерс пен Энди Кларк 1998 жылы "The Extended Mind" атты еңбегін жариялады. Бұл эпистемология, сана философиясы, когнитивтік және нейроғылымдар, динамикалық жүйелерді зерттеу, ғылым, технология және инновациялар салаларының тоғысқан жерінде жаңа зерттеулерге кең мүмкіндік ашты.
In more recent work, philosophers David Chalmers and Andy Clark in 1998 published "The Extended Mind." This has opened a wide channel of new research at the nexus of epistemology, philosophy of mind, cognitive and neuro science, dynamic systems thinking, science, technology & innovation studies.