Кіріспе

Бапом (түпнұсқа голланд тілінде Батпальмен) – Францияның солтүстігіндегі О-де-Франс аймағындағы Па-де-Кале департаментіндегі коммуна.

География

Bapaume – Арастан оңтүстік-шығысқа қарай 23 шақырым, Амиеннен солтүстік-шығысқа қарай 50 шақырым жерде орналасқан шаруашылық және жеңіл өнеркәсіптік қала. Коммунаға D 917 тас жолы арқылы кіруге болады, ол солтүстіктегі Эрвильерден басталып, коммуна ішінде зигзаг тәрізді өтеді де, оңтүстік-шығысқа қарай Боленкортқа дейін жалғасады. D 930 жолы шығыс-солтүстік-шығысқа қарай Фремикортқа барады. D 929 жолы коммуна шекарасында D 917 жолынан бөлініп, оңтүстік-батысқа қарай Уорленкур-Эукурға дейін созылады. A1 автожолы коммунаның шығыс жағынан оңтүстікке қарай өтеді және 14-шы шығу арқылы қалаға қосылады.

Бапум шегі

Бапум бір жағынан Артуа мен Фландрия жазығы, екінші жағынан Сома аңғары мен Париж алабы арасындағы маңызды торап болғандықтан, «Бапум табалдырығы» (Seuil de Bapaume) деп аталды. 11 ғасырдың ортасынан бастап Бапумде жол ақысы алынып келді, ол 1202 және 1442 жылдары жаңартылды. Бапум арқылы көптеген жолдар өтеді, оның ішінде екі аймақты байланыстырған ежелгі жолдар, сондай-ақ 1965 жылы салынған автожол және 1993 жылы іске қосылған жоғары жылдамдықты теміржол (TGV). Дегенмен, 19 ғасырда қала әкімшілігі Париж-Лилль теміржолының қала аумағынан өтуіне қарсылық көрсетті. 1859 жылға қарай бұл шешімге өкініш білдірілді, сонда муниципалитет Ашие-ле-Гран (Париж-Лилль бағытында) мен Бапумды жануарлармен тартатын теміржолмен байланыстыруды ұсынды (мүмкін, олар бу машинасынан қорқып жүрген). Ашие-Маркоинг теміржолының бірінші бөлігі екі коммунаны байланыстырып, 1871 жылы бу көмегімен пайдалануға берілді. Кейіннен бұл желі Маркоингке дейін созылды. 1993 жылы қалаға жоғары жылдамдықты теміржол (TGV) келді.

Топонимика

Бапауме (фламанд тілінде Батпальмен немесе Бапальмен) жердің қоныстанғандығы немесе бұрынғы қирау салдарынан туған "азаптау" мағынасында "алақандарыңды соғу" дегенді білдіреді.

Бастапқы Бапум

Қазіргі қала бастапқы орнында емес. Галл дәуірінде қала батысқа қарай шамамен 1500 метр жерде, мол су көзінің жанында орналасқан: Сенсе өзенінің бастауы. Рим империясы кезінде қала гүлденді, себебі ол Бавай мен Амиенді байланыстыратын жолдың жанында еді. Бұл кезең шамамен үш ғасырға созылды. 255–280 жылдардағы варварлардың шабуылдары алғашқы Бапумді толығымен қиратты. Кейінгі Рим империясы кезінде қала сол жерде Батав қоныс аударушыларымен қайта жаңартылды, олар әскерші-шаруалар ретінде жұмыс істеді. Қазіргі Бапумның орнына қорғаныс үйінділері салынды, ал Аррас, Сент-Квентин және Пероннеге баратын жол қорғаныс қабырғаларының жанынан өту үшін өз бағытын өзгертті. Бұл қала Елена деп аталды және 448 жылы Аэций франктардың басып кіру әрекетін осы жерде тойтарды. Бұл шабуыл 454 жылы сәтті аяқталып, Рим үстемдігіне нүкте қойды. Келесі ғасырларда қала бірнеше рет қиратылды. Франктар римдік төбеге қамал салды, себебі бұл аймақта Арруаза орманында тығылатын қарақшылар мекен еткен. Беренгер есімді қарақшы хитромен қамалға ие болып, оны өз ықпалына алды. Ол қайтыс болғаннан кейін Хеллюин (Елена) халқы қамал маңында паналап, осылайша Бапум пайда болды. Хеллюин біртіндеп жоғалып кетті. Осы орында жүргізілген бірнеше қазба жұмыстары арқасында осы қаланың және оның тарихының іздері табылды.

Фландрия графтары

Қаланың маңызы бірте-бірте артты, негізгі трафик шығыс-батыс емес, солтүстік-оңтүстік бағытында болды. Тонаушылардан қауіпсіз өтуді қамтамасыз ету үшін Фландрия графтары жол ақысын орнатып, саудагерлерді Арруаза орманнан және қаланың солтүстігінен өтетін кезеңде әскерилермен сүйемелдеді. Осы жол ақысының есебінен шіркеулер салынды. Бапум билеушілері Фландрия графтарына бағынышты болды. 1180 жылдың 28 сәуірінде Бальдуин V-нің қызы Изабелла Геннаут пен Филипп II Августтың некесі Бапумде тойланды. Осы одақ нәтижесінде 1191 жылы Бапум Франция королінің билігіне көшті.

Франция Корольдігі және Артуа графлығы

Филип Август Бапумге бірнеше рет келіп, қалалық харталарды таратты. Қала, сағаналы қалалық үйдің салынуымен, елтаңба мен мөрдің жасалуымен, сондай-ақ азаматтық жасақ құрылуымен тәуелсіздік алды. 1202 жылы алым алғаш рет қайта қаралып, 1291 жылы тағы бір рет қайта қаралды. 1237 жылы Людовик IX Францияның Бапумді Роберт д'Артуаның, өзінің інісінің билігінен Артуа графтығына қосып берді, бірақ Франция патшаларына адалдық көрсететін болса. Қала алымнан түсетін табыс пен ауылдық малшылардың (мулькиньелер) жасаған жоғары сапалы зығыр матасынан (Батист) гүлденді. Артуа графтығын Роберт I басқарғаннан кейін, Роберт II, сосын Мааут, Артуа графинясы басқарды. Маауттың жүрегінен туған немересі Роберт III Артуалық деп атанып, ұзақ уақыт бойы таққа таласып, кек қайтарғандықтан ағылшындарға көмектесті. Содан соң ұзақ соғыс пен апаттар кезеңі басталды. Графиня Мааут жиі қамалда тұратын, өйткені ол көп саяхаттады. Ол онда жеке бөлмесі болды және көптеген нығайту жұмыстарын жүргізді. Оның қайтысынан кейін 1330 жылы Бапум Фландрия графына өтті. Ол 1335 жылы қаланың айналасына қабырға мен үлкен орларды салды. Тұтас қамал мен қала ең әдемі бекіністердің бірі болып есептелді және «Артуа кілті» деп аталды. 19 ғасырда Бапум қабырғалы қала деп есептелмеді. Сондықтан 1847 жылы бекіністерді бұзу жұмыстары жүргізілді. Бұл әскери маневрлер мен жарылғыш заттармен тәжірибелер аясында жасалды. Қабырғалар мен бастиондар қиратылып, орлар толтырылды. Қазірде тек мұнара мен Дофин бастионының бір бөлігі ғана көрінеді. Жақында жер асты галереяларын қалпына келтіру және оларды зыяраттау үшін ашу жұмыстары жүргізілді: біріншіден, қаланың оңтүстік-шығысындағы Рейне бастионы, содан кейін, екінші жағынан, Дофин бастионы. Бұл туннельдер екі дүниежүзілік соғыс кезінде паналау орны ретінде пайдаланылды.

Француз төңкерісі

Бапум қоғамы Француз революциясы кезінде өзгеріске ұшырады. Террор кезінде Қамал революцияға қарсы көзқарасы бар деген күдікпен ұсталған азаматтарды қамауға жеткіліксіз болды. Қашып кеткен тұрғындардың бос қалған үйлері түрме ретінде пайдаланылды. Жозеф Ле Бон коммунаға революциялық комитеттің қызметін қайта жандандыру үшін келді. Қала 1790 жылдан 1795 жылға дейін округ орталығы болды.

Бапум шайқасы 1871 жылы 2 және 3 қаңтарда

Бапум шайқасы 1871 жылғы 2 және 3 қаңтарда 1870 жылғы франко-пруссия соғысы барысында Бифвиллер-ле-Бапум және Бапум аумақтарында болды. Солтүстік армияны басқарған генерал Луи Леон Сезар Файдербе пруссиялықтарды тоқтатты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бапуме тағы да қызу шайқастар ошағы болды. Қала әкімі Абель Гвидет Қарсылық қозғалысының мүшесі болды, тұтқындалып, Гросс Розен лагеріне жер аударылды, ол 1944 жылғы 27 қарашада қайтыс болды. 1948 жылдан бері оның құрметіне тұтқындалған сәтін бейнелейтін ескерткіш орнатылған. Қалалық әкімдікте Гросс Розеннен әкелінген топырақ салынған урна мен қала әкімінің суреті ілулі тұр.

Экономика

Бұл ұстау орталығы ерекше түрде Францияның (және Еуропаның) ең қарт тұтқыны болған Люсьен Легерді (1937–2008) қабылдаған соңғы ұстау орталығы ретінде танымал. Ол 2005 жылы босатылғанға дейін бірнеше жыл бойы сол жерде ұсталды.

Қала әкімдігі мен қоңырау шалу ғимараты

Қазіргі колокольнясы бар қалалық әкімдік 1931 және 1932 жылдары, 1610 жылы салынған және 1917 жылы қиратылған бұрынғы ғимарат сияқты архитектуралық стильде салынды. Алғашқы колокольня 12 ғасырда Бапуме қаласына берілген жарғылар бойынша салынған. Кейіннен ғимарат тым кішкентай болып, 1374 жылы қала басшылары оны кеңейтуге рұқсат алды. Соңынан соғыстардың салдарынан колокольня қауіпті болып, 1537 жылы бұзылды. 1583 жылы жаңа колокольня салу басталды, бірақ көптеген қиындықтардан кейін ғимарат салынды да, қайта қирады. 1590 жылы Испанияның Филипп II жаңа ғимарат құрылысына рұқсат берді, ол 1610 жылы аяқталды. Оның фасады Аррас қалалық әкімдігіне ұқсас бағаналар мен аркалармен жасалған. Оны салу үшін Бапуме қала басшыларына өту құқығын белгілеуге рұқсат берілді.

Генерал Файдербе мүсіні

Луи Файдербтің мүсіні 1891 жылғы 27 қыркүйекте ашылды және бастапқыда Луи Ноэль салған. 1916 жылғы 29 қыркүйекте мүсін қоладан жасалған деп ойлаған немістер мүсінді алып кетті, содан бері ол жоғалып кетті. Шрапнельден зардап шеккен тұғыры 13 жыл бойы бос тұрды. 1926 жылы қала Луи Ноэльдің кеңіті Луи Дешинді Парижден бастапқы жоспар бойынша мүсінді қайта жасауды сұрады. Жаңа ескерткіш 1929 жылғы 18 тамызда соғыс министрі Поль Пэнлеве тарапынан салтанатты түрде ашылды. 1997 жылы алаңды жаңарту кезінде мүсін 26 қыркүйекте бірнеше метр төменге жылжытылды.

Брике мен Тайландьерге арналған ескерткіш

Қала әкімшілігі алдында Альберт Тайландье мен Рауль Брике қаза болғандарының еске алуына ескерткіш орнатылды, олар 1917 жылғы 25 наурызда қала әкімшілігінің жарылысында көз жұмды. Екеуі де Па-де-Каледен сайланған өкілдер болған, бірақ әртүрлі партияларды ұстанып, Тайландье консерватор, ал Брике социалист болды. Олар Франция Ұлттық Ассамблеясының тапсырмасымен майданды тексеруге барған және сол ғимаратта түнуді жоспарлаған, алайда жарылыстан қаза табады. Эрнст Юнгер өзінің "Сталь дауыл" атты кітабында жарылыстың неміс әскерлері шегінетін кезінде қалдырған импровизациялық жарылғыш құрылғысынан (ИЭД) болғанын жазды.

Соғыс ескерткіші

Бұл құрылым қаланың гербімен әшекейленген фронтонмен жабылған тас қабырғадан тұрады, екі жағынан балюстрадамен шектеледі. 1914–1918 жылдары қаза тапқан әскерлердің үш бағаннан тұратын тізімінің астындағы фронтонның ішінде ірі әріптермен "Pro Patria" сөздері, одан кейін "La ville de Bapaume à ses enfants" (Бапаум қаласы өз балаларына) деген мәтін жазылған. Жағында, төмен қарай, жесір мен жетімді бейнелейтін балалы әйел бейнеленген. Шашының бір бөлігі орамалмен жабылған әйел оң қолын көтеріп, алақанымен бір есімді көрсетеді. Сол қолын баланың сол иығына қойып, оны қорғап тұрғандай, бала қысқа шалбар киіп, басын тік ұстап, оң қолында берет, сол қолында гүл шоғын ұстап тұр. Ескерткіштің төменгі бөлігінде 1939–1945 жылдары жоғалып кеткендердің тізімі төрт бағанға бөлініп жазылған.

Басқа қызықты жерлер

Мотта мен Бейли қамалы. Ескі қамалдан қаланың бекіністерінен қалған қабырға бөліктері ғана сақталған. Жердің өзі кратер тәрізді пішінін сақтап, жасыл саябаққа және серуендеуге арналған орынға айналдырылған. Бапум халқы бұл жерді "Le Donjon" (Түрме) деп лақаптайды. Австралиялық әскери зираты 459 м² аумақты құрайды, онда Бірінші дүниежүзілік соғыстан 88 қабір орналасқан. Бұл зират 1917 жылдың наурыз айында 3-ші австралиялық жарақат алғандарды емдеу станциясымен ашылып, 1917 жылдың маусымына дейін қолданылды. 1918 жылдың сәуір және мамыр айларында 23 неміс қабірі қосылды.