Кіріспе

Итальяндық астроном (шамамен 1510–1576 жж.)

Алоизий Лилий (1510 – 1576), сондай-ақ Луиджи Лилио немесе Луиджи Джильо деп те аталатын, итальяндық дәрігер, астроном, философ және хронолог, сонымен қатар 1582 жылғы Григориан күнтізбесі реформасының негізі болған ұсынысты жасаған "басты автор" болды. Айдың Лилий кратері және 2346 Лилио астероиді оның құрметіне аталған. Компьютер ғылымында Лилиан күні – 15 қазан 1582 жылы Григориан күнтізбесі қабылданғаннан бергі күндер саны.

Өмір және жұмыс

Лилиус/Лилио/Гиглионың ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол Италияның Калабрия аймағындағы Кротоне провинциясындағы Чиро коммунасынан шыққандығы белгілі. Ол Неапольде медицина мен астрономияны оқыды, содан кейін граф Карафаның қызметінде болды. Веронаға қоныстанды және 1576 жылы қайтыс болды. Римде оның ұсынысы талқыланған кезде ол әлі тірі болғанмен, ұсынысты жасаған өзі емес; оны оның ағасы Антонио, дәрігер және астроном, жүргізді. Ол ең алдымен Григориан күнтізбесін ойлап тапқан ретінде танымал: ол күнтізбе реформасының негізі болған ұсынысты жазды (кейін түзетулер енгізілді). Лилионың ағасы Антонио қолжазбаны Папа Григорий XIII-ке ұсынды; ол 1575 жылы күнтізбе реформасы комиссиясына жіберілді. Комиссия 1577 жылы «Compendium novae rationis restituendi kalendarium» (Көне күнтізбені жаңару жоспарының жинағы) атты жинақты басып шығарды және 1578 жылдың басында Рим-католик әлемінде консультациялық құжат ретінде таратты. Лилионың қолжазбасының сақталғаны белгісіз; оның мазмұны бойынша ең жақын дереккөз – басылған жинақ. Консультациялар мен талқылаулардың нәтижесінде күнтізбе реформасы 1582 жылға дейін, Луиджи Лилионың 1576 жылы қайтыс болғаннан кейін алты жыл өткен соң жүзеге асты. Комиссия реформаның кейбір егжей-тегжейлерін өзгертті, оның ішіндегі жетекші мүшелерінің бірі Кристофер Клав болды. Ол кейіннен реформаланған күнтізбені қорғап, түсіндірме жазды, соның ішінде Лилионың еңбегін, әсіресе ай циклын жақсартудағы пайдалы реформасын ерекше атап өтті: «Біз Луиджи Жильоға зор алғыс айтамыз және оның тапқан өте тапқыр Эпакт циклына жоғары баға береміз. Бұл цикл күнтізбеге енгізілгенде әрқашан жаңа айды көрсетеді және жылдың ұзақтығына оңай бейімделеді, егер дұрыс уақытта тиісті түзетулер енгізілсе». Папалық бұйрық (Inter gravissimas) 1582 жылдың 24 ақпанында (Флоренциялық Пасха есебі бойынша 1581 жыл) жарияланды, ол католик дін қызметкерлеріне жаңа күнтізбені қабылдауды бұйрықтап, барлық католик билеушілерін де солай етуге шақырды.