Кіріспе

Сөзсіз/дауыссыз қарым-қатынас түрі

Жест – бұл сөзсіз немесе дауыссыз қарым-қатынас түрі, онда көзге көрінетін дене қимылдары белгілі бір хабарламаларды сөйлеудің орнына немесе сөйлеумен бірге жеткізеді. Жесттерге қолдардың, бет-пішіннің немесе дененің басқа бөліктерінің қозғалыстары жатады. Жесттер, нақты хабарламаларды жеткізбейтін физикалық сөзсіз қарым-қатынастан, мысалы, таза эмоциялық білдірістерден, проксимикадан немесе бірлескен назар көрсетуден ерекшеленеді. Жесттер адамдарға түрлі сезімдер мен ойларды – жек көруден және ашудан бастап, мақұлдау мен мейірімге дейін жеткізуге мүмкіндік береді, көбінесе сөйлеген кезде дене тілімен бірге сөздермен байланыстырады. Жестикуляция мен сөйлеу бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істейді, бірақ бірігіп, мәнді күшейтіп, түсінікті жасайды. Жесттерді өңдеу мидың Брока және Вернике аймақтарында жүзеге асады, бұл аймақтар сөйлеу және қол тілі үшін де қолданылады. Шындығында, кейбір ғалымдар тілдің Homo sapiens-те ертеректе қол қимылдарынан құралған жүйеден пайда болғанын айтады. Тілдің қол қимылдарынан пайда болғандығы туралы теория, Жест теориясы деп аталады, 18-ғасыр философы және дін қызметкері Аббе де Кондиллақтың еңбектеріне дейін жетеді және 1973 жылы қазіргі антрополог Гордон В. Хьюз тілдің пайда болуы туралы талқылау аясында қайта жаңғыртты.

Ғасырлар бойы жүргізілген зерттеулер

Жүсіндер әр түрлі философтар арқылы зерттеліп келеді. Маркус Фабий Квинтилиан өзінің "Institutio Oratoria" еңбегінде реторикалық сөздерде қалай қолданылатынын зерттеген римдік риторик. Оның ең маңызды шығармаларының бірі және коммуникацияның негізі – "Institutio Oratoria", онда ол өзінің байқауларын және әртүрлі сөз өнерінің сипатын түсіндіреді. 1644 жылы ағылшын дәрігері және бакониандық философ Джон Булвер, адамның жүсіндер арқылы қарым-қатынасын зерттейтін бес еңбек жазды. Ол қол қимылдарына арналған "Chirologia" атты кітабында ондаған жүсіндерді талдап, нұсқаулық берді. 19 ғасырда итальяндық антиквари Андреа Де Жорио дене тілі туралы көп зерттеулер жүргізіп, жүсіндердің кеңінен сипаттамасын жариялады. 1977 жылы америкалық психолог Эндрю Мелтзофф нәрестелер мен балалардың дамуы бойынша халықаралық деңгейде танымал зерттеу жүргізді. Зерттеудің қорытындысы бойынша, "12-21 күндік нәрестелер ата-аналарының бет-әлпеті мен қол қимылдарын еліктей алады". 1992 жылы Чикаго университетінің тіл білімі мен психологиясының профессоры Дэвид Макнилл он жылдық зерттеулеріне негізделген кітап жазып, "жүсіндер тек айтылған сөздердің бір бөлігі ғана емес, ойдың өзіне де әсер етеді" деген тұжырымға келді. Мелтзофф жүсіндердің ойларды тікелей көрінетін формаға ауыстыратынын, идеялар мен тілді әрқашан толыққанды жеткізе алмайтынын көрсетеді. 2001 жылдан бері "Gesture" журналы жарық көріп келеді, ал Халықаралық жүсіндерді зерттеу қоғамы (ISGS) 2002 жылы құрылды. Би және қойылымдарды зерттеу саласындағы зерттеушілер жүсіндерді мәдени және контексттік тұрғыдан өзгертілетін жолдарды атап өтетін тәсілдермен жиі қолданады. Қойылым зерттеушісі Кэрри Ноланд жүсіндерді "денеге сіңген тәсілдер" деп сипаттайды және жүсіндердің мәдени коммуникацияның денелік формаларын бейнелейтінін баса айтады. Бірақ ол жүсіндердің бір мәдени контекстке ғана емес, денелер мен орындарда жаңа мәдени мағыналар мен байланыстар құру үшін қалай көшіп-қонып жатқанын сипаттайды. Ол сондай-ақ олардың "біртектілікке қарсы тұру" түрінде қалай жұмыс істейтінін айтады, өйткені олар оларды орындайтындардың ерекшеліктеріне өте тәуелді. Жүсіндер квир теориясы, этникалық зерттеулер және олардың қойылымдардағы қиылысулары аясында қозғалатын дененің әлеуметтік мағынаға қалай ие болатыны туралы ойлау тәсілі ретінде қолданылды. Хосе Эстебан Муньос жүсіндер идеясын шектілік пен нақтылықтан бас тартуды белгілеу үшін қолданады және жүсіндерді оның эфемерлік идеяларымен байланыстырады. Муньос афроамерикалық биші және драг-королева Кевин Авианске сүйеніп, оның қызығушылығын квир жүсіндердің не білдіруіне емес, олардың не орындайтынына байланысты. Хуана Мария Родригес феноменология идеяларын алады және квир сексуалдық тәжірибелерде жүсіндердің қалай жұмыс істейтінін зерттеу үшін Ноланд пен Муньосқа сүйенеді, соның арқылы гендерді қайта жазуға және билік қатынастарын келісімге келтіруге тырысады. Ол сондай-ақ жүсіндерді Жорджо Агамбеннің "соңы жоқ құралдар" идеясымен байланыстырып, толық емес, ішінара және мәдени және әлеуметтік тұрғыдан анықталған мағына аясында түсіндірілетін әлеуметтік әділеттіліктің саяси жобалары туралы ойлау үшін пайдаланады. Тіл білімі саласында жүсіндердің ең қызу талас тудыратын аспектісі – лексикалық немесе иконалық сөйлеуге байланысты жүсіндер деген кіші категорияға қатысты. Адам Кендон олардың мақсатын алғашқы болып болжады, ол лексикалық жүсіндер олармен бірге болатын ауызша сөздің лексикалық-семантикалық мазмұнын күшейту немесе өзгерту үшін жұмыс істейді деп айтқан. Зерттеушілер Голдин Медоу мен Брентари Д. 2015 жылы зерттеу жүргізіп, қол тілі арқылы қарым-қатынас жасау сөйлеу тілінен ешқандай айырмашылығы жоқ деген қорытындыға келді.