Кіріспе

Орлеан герцогы, Людовик XIV-нің немересі. Луи, Орлеан герцогы (4 тамыз 1703 – 4 ақпан 1752) Бурбон әулетінің мүшесі және осылайша қандық ханзада (prince du sang) болған. Әкесі қайтыс болғаннан кейін ол Қанның бірінші ханзадасы (Premier Prince du Sang) және Орлеан герцогы атағын алды. Луи ле Пье және Луи ле Женевефаин деп белгілі болған Луи – ізгі, қайырымды және білімді ханзада, ол сол заманғы саясатқа көбінесе араласпаған.

Алғашқы жылдар

Луи д’Орлеан 1703 жылы Версаль сарайында Орлеан герцогы Филипп II және оның әйелі Франсуаза Мария де Бурбон отбасында дүниеге келді, Франсуаза Мария де Бурбон – Людовик XIV пен оның сүйіктісі Мадам де Монтеспанның кіші заңды қызы. Ол сегіз баланың жалғыз ұлы болды және туғаннан кейін Орлеан байлығы мен атақтарының мұрагері ретінде Шартр герцогы деген құрметті атақ алды. Оның анасының әкесі, Франция королі Людовик XIV, оған қанның бірінші ханзадасына бөлінетін жәрдемақыны берді, бірақ ол осы лауазымға ие болуға әлі лайық емес еді. Оны анасы және әжесі, Пфальц әйелі Елизавета Шарлотта тәрбиеледі, ал оның ұстазы Жан-Батист Колбердің туысы, Жан-Батист Колбер де Сент-Пуанждің заңсыз ұлы Николас Губер Монго болды, Жан-Батист Колбер Людовик XIV-нің министрі еді. Ол анасымен өте жақын болды, олар 1749 жылы қайтыс болғанға дейін жақын қарым-қатынаста болды. Луи өзінің кіші әпкесі Луиза Элизавета д’Орлеанмен өте жақын болды, ол 1724 жылы жеті айға Испанияның ханышасы атанды. Дегенмен, ол үлкен әпкесі Шарлотта Агла д’Орлеанмен, Модена герцогы Франческо д’Эстедің әйелімен жақын болған жоқ. Олар Моденадан француз сарайына қайта келген сайын жиі дауласып отырды.

Регенттік

1715 жылы анасының әкесі Людовик XIV қайтыс болғаннан кейін, оның әкесі, бұрынғы патшаның жүрегі елдің регенті болып таңдалды, бес жасар жаңа патша Людовик XV үшін. Патшаның әкесі елді жас патшамен бірге билеуі үшін сарай Парижге көшірілді. Людовик XV Орлеан әулетінің Париждегі үйі Корольдік сарайға қарама-қарсы Тюильри сарайына орналастырылды. Регенттік кезінде Орлеан Людовик XV және оның әкесі, регенттен кейін «патшалықтың үшінші тұлғасы» ретінде қарастырылды. Ол 1718 жылдың 30 қаңтарында Регенттік кеңесіне ресми түрде қабылданды. Бірақ, әкесінің қалауына қарамастан, Орлеан әулеті Францияда ешқашан аса көпке танымал немесе саяси рөл атқармады. Келесі жылы ол Дофиннің губернаторы болып тағайындалды. Жаңа міндеттерін орындау үшін оның көшіп баруы қажет болған жоқ. Кейін ол лауазымынан бас тартты. 1720 жылы ол Сент-Лазар және Иерусалим орденінің Ұлы магистрі болды. 1721 жылы әкесінің ықпалымен ол Инфантерия полковнигі-генералы болып тағайындалды, және ол 1730 жылға дейін осы лауазымды иеленді.

Орлеан герцогы

1723 жылы 2 желтоқсанда әкесі қайтыс болғаннан кейін, жиырма жастағы Людовик Орлеан герцогының мұрагерлік атағын қабылдады және Орлеан үйінің басшысы болды. 1729 жылы Людовик XV-нің тұңғыш ұлының дүниеге келгеніне дейін ол Франция тағына мұрагер болып саналды. Бұл, Испания патшасы Филипп V, Ұлы дофиннің екінші ұлы және жас патшаның інісі, 1700 жылы Испания тағына отырғанда өзінің және ұрпақтарының француз тағына құқығынан бас тартқаны себепті болды. Регент өзінің ұлы үкіметте өзі сияқты маңызды рөл атқарады деп үміттенсе де, премьер-министр лауазымы регент қайтыс болғанда Луидің аға кузені, Луи Анри, Бурбон герцогына берілді. Өзінің билігін нығайтуға және сарайдағы ықпалын сақтап тұруға тырысқан Бурбон герцогы, Людовиктің ниетіне үнемі күдікпен қарап, оған жиі қарсы шықты. 1723 жылы Орлеан үйі бұрынғы премьер-министр, кардинал Дюбуаға деген ашық қарсылығымен көзге түсті. Орлеандықтар сонымен қатар Клод Ле Бланк пен Николас Проспер Бауин д'Анжервилльермен бірге соғыс министрі лауазымында қызмет етті; ал Луи өзі 1723 жылдан 1730 жылға дейін осы лауазымды атқарды.

Неке

Сегіз баланың бесіншісі және жалғыз ұлы болған ол әкесі қайтыс болған кезде әлі үйленбеген еді. 1721 жылы Францияның Ресейдегі елшісі оны Ресейдің Петр I-нің екі тұрмысқа шықпаған қызының бірімен – Ұлы герцогиня Анна Петровнамен (француз тілінде еркін сөйлейтінімен танымал) немесе оның кіші әпкесі, Ұлы герцогиня Елизавета Петровнамен үйлендіруді ұсынды. Бірақ орыс ұлы князесімен неке құру туралы идея дін және мәртебелік рет қатысты туындаған қиындықтарға байланысты тоқтатылды. Луи Франция патшасының «жалғыз» шөбересі болғандықтан, оған тек «Серендік Билік» атағы ғана берілді. Ал Ресейдің Ұлы герцогинясы, патшаның қызы болғандықтан, «Императорлық Билік» атағына ие болды. Анна Петровна кейін Шлезвиг-Гольштейн-Готторп герцогіне тұрмысқа шықты. Ол үшін тағы бір мүмкін келін – оның бірінші туысы Элизабет Александрин де Бурбон болды. Ол анасының үлкен әпкесі Луиза Франсуаза де Бурбонның кіші қызы еді. Элизабет Александрин оның басты қарсыласы Бурбон герцогының кіші қарындасы болды. 1723 жылы неміс ханшайымы ұсынылды. Ол Баден-Баденнің Августасы, Баден-Баденнің маркграфы Людовик Вильгельм мен оның әйелі Саксен-Лауенбургтың Сибилла Августасының қызы еді. Оның анасы келісім берді, ал келіннің кішкентай қоржыны 80 000 ливрге белгіленді. 1724 жылдың 18 маусымында Германияның Баден-Вюртемберг штатындағы Раштатт қаласында, ал 13 шілдеде Францияның Марна департаментіндегі Сарри қаласында жақын туысы арқылы неке қиылды. Ерлі-зайыптылар алғаш рет Сарриде кездесті. Олар бір көріскенде ғашық болды. Француз сарайында жаңа Орлеан герцогинясы Августа де Баде деп танылды. Герцогтық отбасы екі балаға ие болды, бірақ олардың тек біреуі ғана нәрестелік шақтан өтті.

Кейінгі өмірі

1725 жылдың 5 қыркүйегінде, сарай Людовик XV-нің поляк ханшайымы Мари Лесчинскаямен Фонтенблодағы үйлену тойын тойлады. Бұрын, Орлеандар 15 тамызда Страсбургте өткен шартты неке рәсімінде Людовик XV-тің өкілі болған еді. Жас патшайым кейіннен тыныш және ізгі ниетті герцогқа көңіл бөлетін болды. Келесі жылы, 1726 жылдың 8 тамызында герцогтің жас әйелі екінші баласы Луиза Мари дүниеге келгеннен кейін үш күн өткен соң Париждегі Корольдік сарайда қайтыс болды. Әйелі ерте қайтыс болғаннан кейін, 1752 жылы қайтыс болғанға дейін Людовик қатаң тәртіптермен өмір сүрді. Оның тәтесі, Лотарингия герцогинясы Элизабет Шарлотта, екі қызын – Элизабет Тереза де Лотарингия мен Анна Шарлотта де Лотарингияны әйелдікке үміткер ретінде ұсынды; Людовик түбегейлі бас тартты. 1730 жылы кардинал Флюри герцогті тоғыз жыл бойы атқарып келген жаяу әскер генерал-полковнигі лауазымынан босатып, қызметтен шеттетті. Содан кейін ол дінге терең бойырып кетті. 1740 жыл шамасында ол ауру кезінде өзімен бірге болу үшін Корольдік сарайда дін қызметкерін жұмысқа алуға бұйрық берді. Кейін ол Париждегі Сент-Женевьева аббаттығында зейнетке шығуға шешім қабылдады. Осыдан кейін ол Луи ле Женевефен деп танылды. Зейнетке шыққаннан кейін, Людовик уақытын Забур мен Пауыл хаттарын аударуға, ғалымдарды қолдауға және мүлкін басқаруға арнады. Ол өзінің туысы Пентиевр герцогы сияқты қайырымдылық істерімен атақты болды. Ұлының дүниеге келгеннен кейін Орлеан ұлының білімімен айналысып, оның тәрбиесіне көңіл бөлді. Оның ұлы Людовик Филипп Людовик XV-нің екінші қызы Мадам Генриеттаға үйленгісі келді, бірақ Людовик XV бас тартты. Патша Орлеан әулетінің оның Орлеан әкесінің регенттігі кезінде болғандай күшті болмауын қалады. 1737 жылы ол өзінің тәтесі, Бурбонның жесір герцогинясымен бірге корольдің ұлы, Франция дофині Луи де Франстың крестәтасы болуын сұрады. 1743 жылдың 17 желтоқсанында оның ұлы Луиза Анриетта де Бурбонға үйленді, ол Луи Арман, Конти князі мен оның әйелі Луиза Элизабет де Бурбонның қызы еді. Конде мен Орлеан отбасылары 1709 жылдан бері, Орлеандардың қанның бірінші ханзадасы дәрежесін алғаннан бері келіспеушілікте болды және осы неке олардың дауын реттеуге көмектеседі деп үміттенді. Бастапқыда құштар болғанмен, неке жас келіннің тәртіпсіздігі салдарынан тез бақытсызға айналды. Луи Филипп Орлеан өзінің немерелері Луи Филипп пен Батильданың дүниеге келгенін көрді, олар 1789 жылғы Француз революциясы кезінде сәйкесінше Филипп Теңдігі және Азаматтық Шындық деп танылды. Анасының ұятты мінез-құлқына байланысты ол немерелерінің заңдылығын мойындаудан бас тартты. 1749 жылы анасы қайтыс болды; ол көп ұзамай 1752 жылы, қырық сегіз жасында, ақыл-есінің көп бөлігін жоғалтып, Сент-Женевьева аббаттығында қайтыс болды. Өлім төсегінде ол янсенизмге қатысты көзқарастарына күдікпен қарап, Сент-Этьен дю Монт шіркеуінің аббат Буэтинінен қауымға қабылданудан бас тартты, бірақ оған өзінің капелланы соңғы рәсімдерді жасады. Луи Орлеан Модена мен Реджио герцогинясы Шарлотта Аглаеден басқа барлық бауырларын басып өтті. Ол Париждегі Валь-де-Грацияда жерленген.

Мұра

Луи өте қайырымды адам ретінде мақталды; Версальдегі, қазір бұзылған Орлеан колледжі, колледж құрылысына оның жомарт демеушілігінің арқасында оның атымен аталып кетті. Ол сондай-ақ Корольдік сарайдың бақтарын, сондай-ақ Орлеанның ауылдық резиденциясын – Сент-Клауд сарайын (шамамен 1735 жылы) қайта жаңартуға қатысты. Луи 1731 жылы және 1740 жылы Луардағы су тасқынынан зардап шеккендерге жомарт қаржылық көмек көрсеткені үшін де мақтан тұтты.