Кіріспе

Хансом кабинасы – 1834 жылы Йорк қаласындағы архитектор Джозеф Хансом жасаған және патент алған атпен жүретін күйме түрі. Көлік Англияның Лестершир графтығындағы Хинкли қаласында Хансом жасап, сынақтан өткізді. Бастапқыда «Хансом қауіпсіздік кабинасы» деп аталған бұл көлік жылдамдықты қауіпсіздікпен үйлестіру үшін, бұрылыстарда қауіпсіз болуы үшін салмақ орталығы төмендетілген. Хансомның бастапқы дизайнын Джон Чапман және басқалар оның қолдануға ыңғайлылығын арттыру үшін өзгертті, бірақ Хансомтың атын сақтады. «Cab» сөзі – «кабриолет» сөзінің қысқартылған түрі, ол көліктің дизайнын көрсетеді. Бұл көлік хакни каретасын жалдауға арналған көлік ретінде алмастырды. Бағаны өлшеу үшін механикалық таксометрлер енгізілгеннен кейін, бұл атау «такси» болып өзгерді. Хансом таксилері жоғары жылдамдығы, жеңілдігі (бір аттың тарта алатындай) және 19 ғасырдағы Лондонның көлік қанағаттандырмас жағдайында атпен жүретін көліктер арасында маневр жасай алатындығы үшін үлкен танымалдылыққа ие болды. Олардың танымалдылығының шарықталу кезеңінде 7500-ге дейін Хансом таксилері пайдаланылды және олар Ұлыбританияның басқа қалаларына (соның ішінде Ирландияға), сондай-ақ Еуропаның басқа қалаларына, әсіресе Париж, Берлин және Санкт-Петербургке кеңінен тарады. 19 ғасырдың соңында бұл көлік Британ империясының басқа қалаларына және АҚШ-қа енгізілді, ең көп қолданылған жері Нью-Йорк қаласы болды.

Дизайн

Такси, бір түрі шыбық сияқты, екі жолаушыны (егер тығылып отырса, үш) және көліктің артында серіппелі орындықта отырған жүргізушіні тасыды. Жолаушылар жүргізушіге нұсқауларын артқы жағындағы люк арқылы жеткізе алатын. Олар жүргізушіге люк арқылы төлейтін, содан кейін ол есіктерді ашу үшін рычагты қолданып, олардың түсуіне мүмкіндік беретін. Кейбір таксилерде жүргізуші таксидің тепе-теңдігін сақтап, жылқыға түсетін жүктемені азайтатын құрылғыны қолдана алатын. Жолаушылар таксидің өзі және аяқтары мен тізелерін жауып, киімдерін шашыраған лайдан қорғайтын бүктелетін ағаш есіктер арқылы ауа райынан қорғалды. Кейінірек шыққан үлгілерде жолаушыларды толық қоршау үшін есіктердің үстіне ашылатын шыны терезе қосылды. Сонымен қатар, есіктердің алдында орналасқан қисайған қанат жолаушыларды жылқының қамытынан шашыраған тастардан қорғады. Хансом таксиіне ұқсас басқа көліктерге нан сияқты тауарларды жеткізуге арналған американдық жеңіл тауар арбасы, толық жабылып, бүйір есіктен кіретін алдыңғы бөлігі қисайған хансом және артқы жағынан кіріп, шатырдың алдыңғы бөлігіндегі орындықтан басқарылатын Брогам хансомы жатады.

Хансом такси компаниясы

Хансом Кэб Компаниясы Нью-Йорк және Бруклин қалаларында көлік қызметін ұсыну үшін 1869 жылдың мамыр айында құрылды. Офисі Бруклиндегі 133 Уотер-стрит мекенжайында орналасқан; Дункан, Шерман және Компания жаңа компанияны капиталдандыру үшін акциялардың бастапқы тізімін (абоненттік кітаптарды) жүргізді. Кәсіпорынды президенті болған Эд У. Брэндон ұйымдастырды. Нью-Йорктегі карета жасаушыларға таксилердің екі партиясын тапсырыс берілді. Баға қашықтыққа немесе уақытқа қарай белгіленді: бір адам үшін бір шақырымға немесе оның бөлігіне 0,30 доллар, екі адам үшін 0,40 доллар. Ал уақыт бойынша, бір адам үшін бір сағатқа немесе оның бөлігіне 0,75 доллар, екі адам үшін 1 доллар төленді.

Ұлыбритания

Екі ағылшын пэрі, лорд Шрусбери мен лорд Лонсдейл, Фордер жасаған, мыс әбзелдері, шусыз резеңке дөңгелектері және сәнді жабдықталған интерьері бар жаңартылған таксилерді сатып алып, Лондондағы барлық Хансом таксилерінің деңгейін көтерді. Олардың жылқылары таза қанды, жылқының жабдықтары да әдемі болған. Осыдан кейін бұл сәнді Хансомдарды кейде "Лондонның гондолалары" немесе "көше гондолалары" деп атаған. 1908 жылға дейін, таксометрлік машиналар (бензинмен жүретін таксилер) пайда бола бастағанда және олар тез қабылдана бастағанда, бұл таксилер Ұлыбританияда кеңінен қолданылды. 1920 жылдардың басына қарай атпен жүретін таксилердің орнына көбінесе автокөліктер келді. Лондонда атпен жүретін таксиге соңғы лицензия 1947 жылы тоқтатылды.

Мұражайлар

Альфред Гвинн Вандербильтке тиесілі болған, қалпына келтірілген хансом кабинасы Канаданың Альберта провинциясындағы Кардстон қаласындағы Ремингтон ат әбзелдері мұражайында қойылған. Лондондағы Шерлок Холмс мұражайына тиесілі және оны басқаратын тағы бір мысалы бар; басқа атпен жүретін көліктер сияқты, оған Корольдік саябақтардың ешқайсысына кіруге рұқсат етілмейді. Лестерширдегі Хинкли және Босворт округі кеңесінде де қалпына келтірілген хансом кабинасы бар.

Танымал мәдениетте

Анна Сеуэллдің "Қара сұлулық" кітабының орталық бөлімінде Виктория дәуіріндегі Лондонда хансом такси жүргізушісінің өмірі туралы әсерлі әңгіме бар, тіпті ол жылқының көзқарасынан жазылған болса да. Сер Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс әңгімелерінде хансом таксилері жиі еске алынады. Роберт Луис Стивенсонның "Өзін-өзі өлтіру клубы" циклындағы үшінші және соңғы әңгіме – "Хансом таксисінің оқиғасы" (1878). Британдық отставкадағы лейтенант Бракенбери Ричті сәнді хансомның артқы орындығына белгісіз таксист шақырады, ол оны бір кешке алып кетеді. 1886 жылы Фергус Хьюм "Хансом таксисінің құпиясы" романын жариялады, ол Австралияның Мельбурн қаласында алтын асырудан кейінгі кезеңде өтеді. Бұл оқиға 1911 жылы Австралияда сол атаумен түсірілді. 2012 жылы теледидар үшін фильм жасалды. 1889 жылы Уильям Фриз Грин түсірген "Жай серуендеушілер, ашық автобустар және жүгіріп бара жатқан жылқылары бар хансом таксилері" фильмінде лондондықтардың Апсли қақпасы, Хайд-парк бойымен атпен жүретін көліктермен қатар жүргені көрсетілген. Т. Х. Уайттың "Farewell Victoria" (1933) кітабында басты кейіпкер өмірін хансом такси операторы ретінде аяқтайды, бұл кітап аталымындағы тұрақты метафораның бір бөлігі. "Assassin's Creed: Syndicate" ойынында, Виктория дәуіріндегі Лондонға арналған хансомдар, жүргізілетін көлік түрі ретінде ұсынылған.