Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дигрессия (грек тілінде parékbasis, латын тілінде egressio, digressio және экскурсия) – тақырыптың уақытша ауысуын көрсететін шығарманың немесе сөйлеудің бөлігі; дигрессия жазушы немесе сөйлеуші негізгі тақырыпқа оралғанда аяқталады. Дигрессиялар стильдік немесе риторикалық тәсіл ретінде қасақана қолданылуы мүмкін. Сиракуздық Корактан бері классикалық риторикада, әсіресе Квинтилианның «Institutio Oratoria» еңбегінде, дигрессия кез келген сөйлеудің немесе шығарманың тұрақты бөлігі болды. Шығарманың тақырыбын белгілеп, назар аудару қажеттігін көрсеткеннен кейін, спикер немесе автор шығарма тақырыбын дамытуға, оның дұрыстығын дәлелдеуге және қорытындыға оралғанға дейін сырттай байланыссыз сияқты тақырыпқа ауысады. Шизотемия – ұзақ естелік арқылы жасалатын дигрессия. Цицерон дигрессия шебері болды, әсіресе қолдағы нақты сұрақтан немесе мәселеден (гипотезадан) оған байланысты жалпырақ мәселеге немесе сұраққа (тезиске) ауысу қабілетімен. Көне ораторлардың көпшілігі сияқты, Цицеронның көрінеуіндегі ауытқулары әрқашан қолдағы мәселеге тікелей қатысты болып шықты. Екінші Софистика дәуірінде (Императорлық Римде) сөйлеуді белгілі бір тақырыптан шешіп алып, содан кейін оны көркемдік пен шеберлікпен қайтару қабілеті – нағыз шешендіктің белгісі саналды.
Digression (parékbasis in Greek, egressio, digressio and excursion in Latin) is a section of a composition or speech that marks a temporary shift of subject; the digression ends when the writer or speaker returns to the main topic. Digressions can be used intentionally as a stylistic or rhetorical device. In classical rhetoric since Corax of Syracuse, especially in Institutio Oratoria of Quintilian, the digression was a regular part of any oration or composition. After setting out the topic of a work and establishing the need for attention to be given, the speaker or author would digress to a seemingly disconnected subject before returning to a development of the composition's theme, a proof of its validity, and a conclusion. A schizothemia is a digression by means of a long reminiscence. Cicero was a master of digression, particularly in his ability to shift from the specific question or issue at hand (the hypothesis) to the more general issue or question that it depended upon (the thesis). As was the case with most ancient orators, Cicero's apparent digression always turned out to bear directly upon the issue at hand. During the Second Sophistic (in Imperial Rome), the ability to guide a speech away from a stated theme and then back again with grace and skill came to be a mark of true eloquence.
Этимология
"Дигрессия" термині латын тіліндегі digressio сөзінен шыққан: "бір орыннан басқаға кету, жолдан шығу", digredi ("жолдан тайып кету") етістігінің өткен шақ қатарынан жасалған іс-әрекетті білдіретін есімдік, dis ("ажырап, бөлініп") + gradi ("қадам басу, жүру") сөздерінен құралған.
The term "digression" comes from the Latin word digressio: "a going away, departing," noun of action from past participle stem of digredi "to deviate", from dis "apart, aside" + gradi "to step, go".
Әдебиеттік қолданысы
Әдеби мәтіндегі сырға салулар түрлі мақсаттарға қызмет етеді, мысалы, қосымша ақпарат беру, мысал немесе оқиға арқылы ойды көрсету немесе күшейту, тіпті бір мәселенің әжуасын шығару мүмкіндігін береді.
Digressions in a literary text serve a diverse array of functions, such as a means to provide background information, a way to illustrate or emphasize a point through example or anecdote, and even a channel through which to satirize a subject.
800-500 б.з.д.
800-500 жж. б.з.б. Гомер "Илиадасын" жазу барысында, тыңдаушыларына негізгі оқиғадан демалыс беру, қосымша ақпарат ұсыну және, ең бастысы, оқиғаның сенімділігін арттыру мақсатында дигрессияны (сырға салуды) пайдаланады. Осы сырға салулар арқылы Гомер тыңдаушыларының кейіпкерлерге деген құрметін және сюжетке деген қызығушылығын күшейтеді. Мысалы, он бірінші кітапта Гомер Агамемнон шайқаста Писандр мен Гипполохос ағайындыларын кездестіргенде шағын сырға салуды қолданады. Олар Агамемнонға жалбарынып келген соң, ол олардың әкесі Менелайдың елшілерін қабылдамағанын және сол кезде оларды өлтіруге дайын болғанын есіне алады. Бұл қысқа үзіліс тыңдаушыларға соғыстың басталған жағдайы және тараптардың табиғаты туралы маңызды мәлімет береді.
In 800 500 BCE, Homer relies upon digression in his composition of The Iliad in order to provide his audience with a break from the primary narrative, to offer background information, and, most importantly, to enhance the story's verisimilitude. Through these digressions Homer ensures his audience's devotion to the characters and interest in the plot. For example, in Book Eleven, Homer employs a mini digression when Agamemnon comes upon brothers Peisandros and Hippolokhos in battle. After they come to Agamemnon as suppliants, he remembers that their father was one who denied Menelaos’ emissaries and “held out for killing [them] then and there”. This short interlude from the action provides the audience with a critical fact about the beginning of the war and the nature of the opposing parties.
18-19 ғасырлар
18 ғасыр әдебиетінде дигрессия (қосалқы сюжетпен шатастырмау керек) сатирикалық шығармалардың маңызды бөлігі болды. Джонатан Свифттің "Арна туралы әңгіме", Лоренс Стерннің "Тристрам Шэнди" және Дидроның "Жак ле фаталист және оның қожасы" сияқты шығармалары тіпті дигрессияны сатираның өзінің бір бөлігіне айналдырды. Стерннің романы, әсіресе, дигрессияға көп тәуелді болды, ол былай деп жазды: "Дигрессиялар, сөзсіз, күн сәулесі; олар оқудың өмірі, жаны; мысалы, оларды осы кітаптан (Тристрам Шэнди) алып тастасаңыз, кітапты да алып кетуге болады". Бұл дигрессияны сатира ретінде пайдалану кейін Томас Карлайлдың шығармаларында да көрінді. Дигрессия көркем әдебиетте сатирикалық емес мақсаттарда да қолданылды. Генри Филддингтің "Том Джонстың тарихы, табылған бала" романында автордың көптеген сырлы ойлары мен дигрессивті мәлімдемелері бар, олар қосымша әңгімелер сияқты, ал осы сияқты дигрессиялар кейінірек Чарльз Диккенс, Мачадо де Ассис, Уильям Мейкпис Такерей, Герман Мелвилл, Виктор Гюго және басқалардың шығармаларында кездеседі. Лев Толстой, Дж.Д.Сэлинджер, Марсель Пруст, Генри Миллер, Милан Кундера және Роберт Мусилдың романдары да дигрессияларға толы.
In 18th century literature, the digression (not to be confused with subplot) was a substantial part of satiric works. Works such as Jonathan Swift's A Tale of a Tub, Laurence Sterne's Tristram Shandy and Diderot's Jacques le fataliste et son maître even made digressiveness itself a part of the satire. Sterne's novel, in particular, depended upon the digression, and he wrote, "Digressions, incontestably, are the sunshine; — they are the life, the soul of reading; — take them out of this book (Tristram Shandy) for instance, — you might as well take the book along with them." This use of digression as satire later showed up in Thomas Carlyle's work. The digression was also used for non satiric purposes in fiction. In Henry Fielding's The History of Tom Jones, a Foundling, the author has numerous asides and digressive statements that are a side fiction, and this sort of digression within chapters shows up later in the work of Charles Dickens, Machado de Assis, William Makepeace Thackeray, Herman Melville, Victor Hugo and others. The novels of Leo Tolstoy, J. D. Salinger, Marcel Proust, Henry Miller, Milan Kundera and Robert Musil are also full of digressions.
20 ғасыр
XX ғасырдың соңындағы әдебиетте (постмодерндік көркем әдебиетте) авторлар оқырмандарды туындыдан алшақтату және ойынға толы сезімді күшейту мақсатымен дигрессияларды пайдалана бастады. Джон Фаулздың "Француз лейтенантының әйелі" және Лоуренс Норфолктің "Лемпиер сөздігі" шығармаларында дигрессиялар туындыға ғылыми тұрғыдан көзқарас ұсыну үшін қолданылса, Гилберт Соррентиноның "Муллиганның сорпасы" сияқты туындыларда дигрессия туындының иллюзиясын бұзуға бағытталған.
In late twentieth century literature (in postmodern fiction), authors began to use digressions as a way of distancing the reader from the fiction and for creating a greater sense of play. John Fowles's The French Lieutenant's Woman and Lawrence Norfolk's Lemprière's Dictionary both employ digressions to offer scholarly background to the fiction, while others, like Gilbert Sorrentino in Mulligan Stew, use digression to prevent the functioning of the fiction's illusions.
Нақты өмірдегі мысалдар
Дигрессия риторикалық құрал ретінде қазіргі уағыздарда да кездеседі: тақырыпты енгізгеннен кейін, спикер көбінесе тікелей байланысы жоқ сияқты көрінетін оқиғаны айтады, бастапқы тақырыпқа оралып, содан кейін оқиғаны өз ойын түсіндіру үшін пайдаланады. Бейресми әңгімелер мен талқылауларда ойдан шашу немесе мақсаттан ауытқу жиі кездеседі. Спикерлер көбінесе "Бірақ мен ойдан шашырап кеттім" деген фразаны негізгі тақырыпқа қайта оралуды білдіру үшін қолданады. Мұндай қолданысқа қатысты көптеген мысалдарды 19 ғасырғы басылымдарда табуға болады. Егер спикер "дигрессияны" талқыланып жатқан мәселеге байланыстырмаса, тақырыптың өзгеруі риторикалық дигрессия болып саналмайды.
Digression as a rhetorical device can also be found in present day sermons: after introducing the topic, the speaker will introduce a story that seems to be unrelated, return to the original topic, and then use the story to illustrate the speaker's point. Unintentional digressions in informal conversation and discussion are common. Speakers commonly use the phrase "But I digress " after a digression to express the shift back to the main topic. Many examples of this use can already be found in 19th century publications. Unless the speaker ties the "digression" back into the subject at hand, that shift in subject does not strictly constitute a rhetorical digression.