Кіріспе
Қазіргі кездегі жалпы құқық жүйелерінде маңызды жаңа құқықтық принципті немесе ұғымды анықтайтын, немесе қолданыстағы заңның түсіндірілуіне елеулі әсер ететін сот шешімдері прецеденттерді орнатады. Ұлыбритания және басқа да Ұлттар Достастығы елдерінде "белгілі іс" термині АҚШ-та қолданылатын "маңызды іс" орнына жиі қолданылады. Ұлттар Достастығы елдерінде жарияланған шешім, егер ол қарастырылып отырған мәселе бойынша заңды шешетін болып жалпы мойындалса, "белгілі шешім" деп аталады. 1914 жылы канадалық юрист Огастус Генри Фрейзер Лефрой "белгілі іс" – маңызды мәселе бойынша заңды шешетін іс деп атады. Белгілі шешім заңды бірнеше тәсілмен шеше алады: бұрынғы принципті нақтылайтын жаңа принципті бөліп көрсету арқылы, осылайша stare decisis қағидасын бұзбай бұрынғы тәжірибеден ерекшелену арқылы; соттар болашақ шешімдерде қолдана алатын өлшенетін стандартты, яғни "тестті" (мысалы, канадалық құқықтағы Oakes тесті немесе ағылшын құқықтағы Bolam тесті) белгілеу арқылы. Кейде жазбаша конституцияның нақты бір ережесіне қатысты тек бір сот шешімі шығарылады. Мұндай жағдайда, басқа шешімдер қабылданғанға дейін, бұл шешім белгілі іс болып саналады. Мысалы, Канадада "дауыс беру құқығы және сайлау шекараларын қайта қарау мәселесі бойынша белгілі іс – Картер. Шындығында, Картер – жоғары сотқа жеткен даулы сайлау шекаралары туралы жалғыз іс". Мұндай белгілі іс бойынша заңның "шешілгендігінің" дәрежесі, көптеген шешімдер сол принципті растаған жағдайларға қарағанда төмен болады.
Landmark court decisions, in present day common law legal systems, establish precedents that determine a significant new legal principle or concept, or otherwise substantially affect the interpretation of existing law. "Leading case" is commonly used in the United Kingdom and other Commonwealth jurisdictions instead of "landmark case", as used in the United States. In Commonwealth countries, a reported decision is said to be a leading decision when it has come to be generally regarded as settling the law of the question involved. In 1914, Canadian jurist Augustus Henry Frazer Lefroy said "a 'leading case' [is] one that settles the law upon some important point". A leading decision may settle the law in more than one way. It may do so by:
Distinguishing a new principle that refines a prior principle, thus departing from prior practice without violating the rule of stare decisis;
Establishing a "test" (that is, a measurable standard that can be applied by courts in future decisions), such as the Oakes test (in Canadian law) or the Bolam test (in English law). Sometimes, with regard to a particular provision of a written constitution, only one court decision has been made. By necessity, until further rulings are made, this ruling is the leading case. For example, in Canada, "[t]he leading case on voting rights and electoral boundary readjustment is Carter. In fact, Carter is the only case of disputed electoral boundaries to have reached the Supreme Court." The degree to which this kind of leading case can be said to have "settled" the law is less than in situations where many rulings have reaffirmed the same principle.
Австралиядағы маңызды шешімдер
Австралиядағы маңызды істер бойынша шешімдерді көбінесе Австралияның Жоғарғы соты қабылдайды, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда, кейбіреулерін Лондондағы Тайлық Кеңестің Сот комитеті де қабылдаған. Amalgamated Society of Engineers v Adelaide Steamship Co. Ltd. (Engineers' Case) (1920): Үкіметаралық иммунитеттер және мемлекеттік биліктерді сақтау туралы доктриналарды қабылдамады және федералдық биліктің әр саласы гранттың сөздерімен түсіндірілуі керек деп шешті. Re Judiciary and Navigation Acts (1921): соттың қарауы тиіс мәселелер мен соттың не тыңдай алатыны туралы мәселелерді қарастырды. 1948 жылы Австралияның Жоғарғы соты Чифли үкіметінің Австралияның жеке банктерін ұлттандыру туралы заңнамасы конституцияға қайшы екенін анықтады. 1951 жылы Австралияның Жоғарғы соты Роберт Мензистің Австралия Коммунистік партиясын тыйым салуға жасаған әрекеттері конституцияға қайшы екенін анықтады. Commonwealth v Tasmania (Tasmanian Dams Case) ісінде Жоғарғы сот Комонвеллдің сыртқы істер жөніндегі билігін пайдаланып, Австралияның халықаралық құқық бойынша міндеттемелерін орындауға, соның ішінде Әлемдік мұра аймағындағы Франклин бөгетін салуға жол бермеуге құқылы екенін анықтады. Eddie Mabo & Ors v The State of Queensland (No.2) ісінде terra nullius жариялануы жарамсыз деп танылды. Dietrich v The Queen ісінде, ауыр қылмыс жасады деген айыппен ұсталған австралиялықтардың әділ сот процесіне кепілдік беру үшін заңгерлік көмек алуға шектеулі құқығы бар екені анықталды. Plaintiff M70/2011 v Minister for Immigration and Citizenship (The Malaysian Solution Case) ісінде Жоғарғы сот босқындарды адам құқықтарын қорғаудың белгілі бір стандарттарына сай келмейтін елдерге депортациялауға болмайды деп шешті. Commonwealth v the ACT (Same Sex Marriage Case) ісінде Жоғарғы сот бір жынысты некелерді қамтитын неке заңдарын реформалауға қажетті заң шығару билігі тек Комонвеллде бар екенін анықтады. Williams v Commonwealth and Williams v Commonwealth (No 2) (School Chaplains Case) ісінде Жоғарғы сот Комонвеллдің Ұлттық мектеп шіркеушілері бағдарламасын қаржыландыруға қажетті конституциялық билігі жоқ екенін анықтады. Re Canavan (The Citizenship Seven Case) ісінде Жоғарғы соттың Sykes v Cleary ісі бойынша бұрынғы шешімі нақтыланды және екі азаматтығы бар адам, олардың азаматтық мәртебесін білгеніне қарамастан, егер шетелдік заң оларды шетелдік азаматтығынан бас тартуға кедергі келтірмесе, парламентте отыруға құқылы емес екені анықталды. 45-ші Парламенттің 15 мүшесі шетелдік азаматтығы болғандықтан қызмет етуге жарамсыз деп танылды немесе отставкаға кетті.
Италиядағы маңызды шешімдер
2018 жылы итальяндық жалған пікірлер бизнесі PromoSalento операторына қарсы қылмыстық іс "алаңдатпалы үкім" деп сипатталды.
Жаңа Зеландиядағы маңызды шешімдер
Жаңа Зеландиядағы маңызды істер бойынша шешімдер Жаңа Зеландияның Жоғарғы Соты құрылғанға дейін Жаңа Зеландияның Апелляциялық Соты тарапынан қабылданған, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда, кейбіреулері Лондондағы Ұлыбританияның Құпия Кеңесінің Сот комитетімен шешілген. 1976 жылы Веллингтон Жоғарғы Соты «Фицджеральд және Мулдун және басқалар» ісінде премьер-министр Роберт Мулдунның 1689 жылғы Құқық туралы Декларацияға қайшы келетін заңдарды күштен шығаруға тырысқанын анықтады. 1987 жылы «Жаңа Зеландия Маори Кеңесі мен Бас Прокурор» ісінде Апелляциялық Сот Уайтанги шартының принциптерін мойындады. 2022 жылы Жоғарғы Сот «Make It 16 Incorporated v Attorney General» ісінде 16 және 17 жастағы азаматтардың дауыс беру құқығын шектеудің Жаңа Зеландияның Құқықтар туралы заңына сәйкес жасқа қатысты негізсіз кемсітушілік екенін мәлімдеді.
Құрама Штаттардағы маңызды шешімдер
Америка Құрама Штаттарындағы маңызды істер көбінесе (бірақ тек қана емес) АҚШ Жоғарғы Сотынан шығады. Америка Құрама Штаттарының апелляциялық соттары да мұндай шешімдер қабылдауы мүмкін, әсіресе Жоғарғы Сот істі қараудан бас тартса немесе төменгі соттың шешімін қабылдаса. Көптеген штаттық жоғарғы соттардың істері сол штаттың заңын дамытуға маңызды болғанымен, олардың тек азы ғана басқа көптеген штаттық соттардың да қабылдайтын жаңа стандарттарды белгілейтіндей революциялық болып табылады.