Кіріспе
Мандалай () – Мьянмадағы Янгоннан кейінгі екінші ірі қала. Ирравадди өзенінің шығыс жағалауында, Янгоннан солтүстікке қарай 631 км (392 миль; автомобильдік қашықтық) жерде орналасқан. 2014 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 1 225 553 адамды құрайды. Мандалай 1857 жылы король Миндон құрған қала, ол Амарапураның орнына Конбаунг әулетінің жаңа астанасы болды. 1885 жылы Британ империясының Бирманы аннексиялауына дейін бұл Бирманың соңғы патшалық астанасы еді. Британдық үкім кезінде Мандалай Британдық Бирманың жаңа астанасы Янгонның дамуына қарамастан, сауда және мәдени орталық ретінде маңыздылығын сақтап қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияның Бирманы басып алуы салдарынан қала ауыр қирауларға ұшырады. 1948 жылы Мандалай жаңадан тәуелсіз Бирма Одағының құрамына кірді. Бүгінде Мандалай Жоғарғы Мьянманың экономикалық орталығы және Бирма мәдениетінің орталығы болып есептеледі. 20 ғасырдың соңынан бері, әсіресе Юньнань провинциясынан келген, жүйесіз қытай иммигранттарының үнемі келуі қаланың этникалық құрамын өзгертіп, Қытаймен сауда байланыстарын күшейтті. Немесе Мандара – индуист мифологиясындағы тау. 1857 жылы қала құрылғанда, патшалық қала ресми түрде Яданарбон (, ) деп аталды, бұл пали тіліндегі Ратанапура ("Асыл тастар қаласы") сөзінен алынған. Ол сондай-ақ Лей Кюн Аунг Мьей ("Төрт арал үстінен жеңіс") және Мандалай сарайы ("Даңқты патшалық зөңрөң сарайы") деп те аталды.
Mandalay (,/m//æ//n//d//ə/'/l//eɪ/ or '/m//æ//n//d//əl//eɪ/; ) is the second largest city in Myanmar, after Yangon. Located on the east bank of the Irrawaddy River, 631 km (392 miles; road distance) north of Yangon, the city has a population of 1,225,553 (2014 census). Mandalay was founded in 1857 by King Mindon, replacing Amarapura as the new royal capital of the Konbaung dynasty. It was Burma's final royal capital before the kingdom's annexation by the British Empire in 1885. Under British rule, Mandalay remained commercially and culturally important despite the rise of Yangon, the new capital of British Burma. The city suffered extensive destruction during the Japanese conquest of Burma in the Second World War. In 1948, Mandalay became part of the newly independent Union of Burma. Today, Mandalay is the economic centre of Upper Myanmar and considered the centre of Burmese culture. A continuing influx of irregular Chinese immigrants, mostly from Yunnan, since the late 20th century, has reshaped the city's ethnic makeup and increased commerce with China. or Mandara, a mountain from Hindu mythology. When it was founded in 1857, the royal city was officially named Yadanarbon (, ), a loan of the Pali name Ratanapūra "City of Gems." It was also called Lay Kyun Aung Myei (, , "Victorious Land over the Four Islands") and Mandalay Palace (, , "Famed Royal Emerald Palace").
Ерте тарих
Бірманың бұрынғы (және қазіргі) астаналарының көпшілігі сияқты, Мандалай да сол кездегі билеушінің тілегі бойынша құрылған. 1857 жылдың 13 ақпанында король Миндон Мандалай төбесінің етегінде жаңа патшалық астананы құрды, бұл Буддизмнің 2400 жылдығына орай дәл сол жерде буддизмнің іргелі қаласы құрылатындығы туралы болжамды орындау мақсатында жасалды. Жаңа астана орналасқан жері төрт өзенмен қоршалған. Жоспар бойынша 144 шаршы блоктан тұратын торлы цитадель салынды, ал оның ортасында Мандалай төбесіне қарайтын 16 шаршы блоктан тұратын патша сарайының кешені орналастырылды. 1,020 акр (413 гектар) аумақты алып жатқан цитадель төрт 2031,80 метрлік қабырға және 64,01 метр ені, 4,57 метр тереңдігі бар суармен қоршалған. Қабырға бойында 169,16 метр сайын күзетшілерге арналған алтын қыры бар мұнаралар орнатылған. Қабырғаның әр жағында үш қақпа және суардан өту үшін бес көпір болған.
Колониалды Мандалай (18851948)
Британдық отаршылдық билік кезінде Мандалай Жоғарғы Бирманың басты қаласы болып қала бергенімен, коммерциялық және саяси маңызы қайта оралмайтын түрде Янгонға ауысты. Британдықтардың Мандалайды (және Бирманы) дамытуға қатысты көзқарасы басты назарда коммерциялық мүдделер болды. Теміржол көлігі 1889 жылы Мандалайға жетті, аннексиядан кейін төрт жыл өткен соң, ал Мандалайдағы алғашқы колледж, Мандалай колледжі, 40 жылдан кейін ғана, 1925 жылы құрылды. Британдықтар сарайды тонады, ал кейбір қазыналар Виктория және Альберт мұражайында қойылды; 1964 жылы олар жақсы ниет белгісі ретінде Бирмаға қайтарылды. Британдықтар сарай аумағын Форт-Дюфферен деп атап, оны әскерлерді орналастыру үшін пайдаланды. Отаршылдық жылдар бойы Мандалай Бирма мәдениетінің және буддалық білімнің орталығы болды, ал соңғы патшалық астана ретінде Бирмалықтар оны егемендік пен ұлттық ерекшеліктің маңызды символы деп есептеді. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында қала Британдық үкіметке қарсы бүкіл елде өткен наразылықтардың орталық нүктесі болды. Британдық билік Үндістаннан көптеген көшпендерді қалаға әкелді. 1904-1905 жылдары болған обадан қала халқының үштен бірі қашып кетті. 1942 жылдың мамырынан 1945 жылдың наурызына дейін қала жапондықтардың бақылауында болған кезде көптеген тұрғындар да қашып кетті. Жапондықтардың жабдықтау қоймасына айналған сарай цитаделі одақтастардың бомбалауынан толығымен өртеніп кетті; тек патшалық монета және қарау мұнарасы ғана сақталды. (Сарайдың дәл көшірмесі 1990 жылдары қайта салынды.)
Қазіргі Мандалай (1948 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
1948 жылы ел Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін Мандалай Жоғарғы Бирманың маңызды мәдени, білім беру және экономикалық орталығы болып қала берді. 1990 жылдардың басына дейін Жоғарғы Бирмадан келген студенттердің көпшілігі университет білімін Мандалайда алды. 1991 жылға дейін Мандалай университеті, Мандалай медицина университеті және Қорғаныс академиясы – Жоғарғы Бирмадағы үш университет еді. Басқа да бірнеше қалаларда Мандалай университетіне қарасты, бірақ шектеулі мамандықтарды ұсынатын "Бакалавр колледждері" болды. Бүгінде қала бұрынғыдай көп студенттерді тартпайды, себебі әскери үкімет студенттердің бір орында жиналуын азайту мақсатында оларды жергілікті университеттерге баруға міндеттейді. 1959 жылдың қараша айында Мандалай Мандалай төбесінде фестиваль өткізіп, құрылғанының 100 жылдығын тойлады. Осы мерейлі оқиғаға арналған еске алу маркалары шығарылды. Не Виннің оқшауланған билеу кезеңінде (1962–1988) қаланың инфрақұрылымы нашарлап, тозығы жетті. 1980 жылдардың басында Бирманың екінші ірі қаласы көбінесе велосипедтермен толған, шаңды көшелері және төмен қабатты ғимараттары бар шағын қалаға айналды. 1980 жылдары қалада екі ірі өрт болды. 1981 жылдың мамыр айында болған өрт 6000-нан астам үй мен қоғамдық ғимаратты қиратты, нәтижесінде 90 000-нан астам адам үйсіз қалды. 1984 жылдың 24 наурызында тағы бір өрт 2700 ғимаратты жойды және 23 000 адамды баспанасыз қалдырды. Өрттен келген зиян 96 миллион АҚШ долларын құрады.
Қытайдың заңсыз көші-қоны
1980 жылдардағы өрттер қаланың физикалық бейнесі мен этникалық құрамында маңызды өзгерістердің бастауын берді. Өрттен босаған кең аумақтар кейіннен, көбінесе этникалық хан қытайларынан сатып алынды, олардың көпшілігі Юньнаннан жақында көшіп келгендер еді. 1988 жылы Мемлекеттік бейбітшілік және даму кеңесі билікке келгеннен кейін қытайлықтардың келуі күшейді. 1990 жылдары Юньнан мен Січуаньнан келген көптеген қытай иммигранттары Жоғарғы Бирмаға ағылып келді, соның көпшілігі Мандалайда заңсыз тұрып жатты. Бүгінде қала тұрғындарының шамамен 40-50% этникалық қытайлар құрайды, бұл көрсеткіш жергілікті халықтың санымен салыстырылады.
География
Мандалай Мьянманың орталық құрғақ аймағында, Ирравадди өзенінің жанында, 21.98° солтүстік ендігі, 96.08° шығыс бойламында, теңіз деңгейінен 80 метр биіктікте орналасқан. Оның стандартты уақыт белдеуі UTC/GMT +6:30 сағат және Янгон қаласынан 626 км қашықтықта жатыр. Мандалай Сагаинг жарылысы бойында орналасқан, бұл Үндістан және Сунда плиталары арасындағы тектоникалық плиталар шекарасы. Тарихындағы ең ірі жер сілкінісі 1839 жылдың 23 наурызында болған, шамамен 8,2 балға жеткен, ол бұрынғы астана Аваны қиратқан және жақын жердегі қалаларда зор қирауларға әкелген. Соңғы жер сілкінісі 1956 жылы 7 балға дейін жеткен. Сағайинг қаласының жанында болғандықтан, бұл оқиға "Ұлы Сағайинг жер сілкінісі" деп аталды. Мандалайға жақын су көздері – Мандалай Кантавги, шағын көл және қаланың батысынан ағатын Ирравадди өзені.
Қала бойынша
Атумаши монастыры: "Атумаши кяунг", сөзбе-сөз "теңдесі жоқ вихара" дегенді білдіреді, сонымен қатар белгілі бір көрікті жерлердің бірі. Бастапқы құрылысы 1890 жылы өрт салдарынан қирады, бірақ тас негізі сақталды. Үкімет 1995 жылдың 2 мамырында қайта құру жобасын бастап, 1996 жылдың маусымында аяқтады. Будданың тіс реликвиясы пагодасы: Будданың қасиетті тіс реликвиясының бірі Амарапура қалашығындағы Маха Дхаммаянти төбесіндегі Мандалай Шведау пагодасында сақталған. Пагода Бірма халқының және әлемнің түкпір-түкпірінен келген буддалық жомарттардың ақшалай үлесімен, Мемлекеттік бейбітшілік және даму кеңесінің қадағалауымен салынды. Билік және жомарттар 1996 жылдың 13 желтоқсанында Будданың тіс реликвиясы пагодасының Мандалайдың Шве Хтидавын (қасиетті алтын шатыр), Хнетмятнадавты (қасиетті құс тұрғызылатын қондырғы) және Сейнхпудавты (қасиетті алма бұршақ) орнату рәсімін өткізді. Кутходав пагодасы (Әлемдегі ең үлкен кітап): 1857 жылы Мидон патшаның тапсырысымен Ньяунг-Удағы Швизегон пагодасының үлгісі бойынша салынған бұл пагода 729 тік тас тақташалармен қоршалған, олардың үстіне Бесінші буддалық кеңес редакциялап, бекіткен Типитаканың толық мәтіні жазылған. Тастан жазылған кітаптары үшін ол "әлемдегі ең үлкен кітап" деп танымал. Кяуктауги пагодасы: Мандалай төбесіне қарайтын оңтүстік жаққа жақын жерде 1853-1878 жылдары Мидон патша салған Кяуктауги Будда мүсіні орналасқан. Мүсін бір үлкен мәрмәр блогынан қашалған. Мүсіннің әр жағынан 20-дан, барлығы 80 араханның мүсіндері орналасқан. Қашау жұмысы 1865 жылы аяқталды. Махамуни Будда ғибадатханасы: Махамуни Будда ғибадатханасындағы Гаутама Будданың бейнесі Гаутама Будданың өмірлік кезеңінде құйылған және Будда оны жеті рет құшақтап, оған жан берген делінеді. Сондықтан да, терең иманды буддалар оны тірі деп санайды және оны Махамуни қасиетті тірі бейнесі деп атайды. Мандалайдағы ең қасиетті пагода ретінде құрметтелген бұл пагода 1784 жылы Бодавайя патша салған. Отырып тұрған бейнесінің биіктігі 12 фут 7 дюйм (3.8 метр). Ол Рахин штатынан әкелгендіктен, оны Ұлы Рахин Буддасы деп те атайды. Будда бейнесіне таңертең ерте жуыну рәсіміне күн сайын көптеген ізбасар жиналады. Мандалай төбесі: Бұл төбе ұзақ жылдар бойы қасиетті орын болып саналады. Аңыз бойынша, Будда осы жерге келгенде, оның табанында ұлы қала салынатынын болжаған. 230 метр биіктігіндегі Мандалай төбесінен қала мен айналасындағы жазықтардың әсем көрінісі ашылады. Тау басына дейін жететін автокөлік жолының құрылысы аяқталды. Мандалай сарайы: Сарайдың барлық кешені Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өртеніп кетті. Сарай қабырғалары, ағаш павильондарымен әшекейленген қала қақпалары және "Мя нан сан кяу Швенандау" деп аталатын қоршаудағы суарнасы мәжбүрлі еңбекпен қайта салынды. Сарай аумағында Мандалай сарайының макеті, Нанминьт саунг және Мандалай мәдени мұражайы орналасқан. Швенандау монастыры: ағаштан жасалған ою-өрнектерімен танымал, ол бұрынғы сарайдың бір бөлігі болған. 1880 жылы Тибау патша оны Атумаши монастырының жанындағы қазіргі орнына көшірді. У-Бин көпірі: әлемдегі ең көне және (бір кезде) ең ұзын тик ағашынан жасалған көпір. Ол Ава патшалығының астанасы Амарапураға көшірілген кезде салынды. Яданабон зоологиялық бағы: Мандалай сарайы мен Мандалай төбесінің арасындағы шағын зообақ. Мұнда 300-ден астам түр мекендейді, соның ішінде бірмалық жабық тасбақалары бар жалғыз зообақ осы жерде орналасқан.
Көлік
Мандалайдың Орталық Бирмадағы стратегиялық орналасуы оны адамдар мен тауарларды тасымалдау үшін маңызды торапқа айналдырады. Қала елдің басқа аймақтарымен, сондай-ақ Қытаймен және Үндістанмен түрлі көлік түрлері арқылы байланысқан.
Ауа
Мандалай халықаралық әуежайы (MDL) 2008 жылы Янгон халықаралық әуежайы жаңғыртылғанға дейін Мьянмадағы ең ірі және ең заманауи әуежайлардың бірі болды. 2000 жылы 150 миллион АҚШ долларына салынған бұл әуежай жеткілікті пайдаланылмайды; ол көбінесе ішкі рейстерге, сондай-ақ Кунминге, Бангкок пен Чиангмайға қатынайтын рейстерге қызмет етеді, Air Asia және Bangkok Airways әуекомпаниялары күн сайын рейстер орындайды. Бұл әуежай әскери режимнің нашар жоспарлауға және пайдасыз жобаларға бейімділігін көрсетеді. Мьянманың туризмге қатысты жаңа саясатының арқасында Бангкок пен Чиангмайдан келетін саяхатшылардың саны артып келеді. Әуежай қаладан шалқары орналасқан, заманауи тас жол бойында жатыр. Осы әуежай салынғанға дейін Мандалай Чанмьятази әуежайы қаланың басты әуежайы еді. Әуежай Мьянманың түрлі қалаларына рейстер ұсынады.
Өзен
Айярвади өзені күріш, бұршақ, дәнді дақылдар, тамақ майы, қыш ыдыстар, бамбук және терек сияқты ауыл шаруашылығы өнімдерін тасымалдау үшін маңызды артериялық жол болып қалады.
Темір жол
Мандалай орталық теміржол станциясы – Мьянма теміржолдарының Янгондан (Янгон-Мандалай теміржолы) метрлік ең басты магистральдық желісінің соңғы станциясы және Пин У Лвинге (Маймё), Лашиоға (Мандалай-Лашио теміржолы), Моньяға, Пакоккуға, Калайға, Гангауға, сондай-ақ солтүстікке қарай Швебо, Каулин, Наба, Канбалу, Мохнин, Хопин, Могаунг және Миткинаға (Мандалай-Миткина теміржолы) дейінгі тармақ желілерінің басталу орны. Мандалай стандартты тетікпен жүретін Куньмин (Қытай) – Кяукфю порты теміржолындағы станцияға ие. Мандалай қала ішіндегі метро жүйесіне ие емес. Мандалайдағы бұрынғы трамвайлар тоқтатылды.
Демография
БҰҰ-ның 2007 жылғы бағалауынша, Мандалайдың халқы шамамен 1 миллионға жуық. Қала халқының саны 2025 жылға қарай шамамен 1,5 миллионға жетеді деп күтілуде. Көптеген этникалық ханқытайлар бірма азаматтығын ала алмаса да, шетелде туған юньнаньдықтар қара нарықта бірма азаматтығын алуға оңайлықпен қол жеткізе алады. Бүгінде этникалық ханқытайлардың үлесі қаланың 50% құрайды (ал юньнаньдықтар Мандалай халқының шамамен 30% құрайды), және бұл көрсеткіш этникалық бамарлардың үлесімен шамалас деп саналады. Мандалайда үнді иммигранттарының (көбінесе тамилдер) көптеген өкілдері тұрады. Бірма тілі – қаланың басты тілі, ал қытай тілі қаланың сауда орталықтарында екінші тіл ретінде көбірек естіледі. Ағылшын тілі үшінші тіл болып табылады және оны тек қала тұрғындарының бір бөлігі ғана біледі.
Мәдениет
Мандалай – Буддизмнің мәдени және діни орталығы, онда көптеген монастырлар мен 700-ден астам пагода бар. Мандалай төбесінің етегінде Кутходав пагодасында әлемдегі ресми "Будда Киелі кітабы", сондай-ақ әлемдегі ең үлкен кітап орналасқан. Король Мандон, терең сенімді будда болғандықтан, Мандалайды Будда бейнелері мен мүсіндерімен толтырды, осылайша Мандалай буддалық өнері Мьянманың таза өнері ретінде қалыптасты. 729 тас тақташа бар, олардың әрқайсысы өз ақ ступасында орналасқан және олардың барлығына Пали каноны жазылған. Қамалмен қоршалған және соңғы уақытта түрме жұмысымен жөнделген ескі Мандалай қала қабырғаларының ішінде Мандалай сарайы орналасқан, ол Екінші дүниежүзілік соғыста көбінесе қирады. Қазір оның орнына көшірме, әскери түрме және әскери гарнизон, Орталық әскери басқару штабы орналасқан.
Медиа
Мандалайдағы ақпарат құралдарының көп бөлігі – Мьянманың басқа аймақтарындағыдай – Янгоннан келеді. Қаланың спутниктік емес телебағдарламалары Янгон қаласындағы мемлекеттік "Мьянма" телеарнасы мен әскери басқарудағы "Мьявадди" телеарнасынан таратылады. Екеуі де бирма тілінде жаңалықтар мен ойын-сауық бағдарламаларын ұсынады. 2006 жылдың желтоқсанынан бері бұрын төлемді болған "МРТВ 4" арнасы да Мандалайда қолжетімді. Мандалайда екі радиостанция бар. Найпидауда орналасқан "Мьянма радиосының ұлттық қызметі" – ұлттық радио қызметі болып табылады және көбінесе бирма тілінде (ал белгілі бір уақытта – ағылшын тілінде) хабар таратады. Жартылай мемлекеттік "Мандалай Сити FM" (87.9FM) – Мандалай қалалық аймағының поп-мәдениетке бағытталған радиостанциясы. Бирмадағы барлық күнделікті газеттерді бақылайтын әскери үкімет Мандалай қаласын өзінің үш ұлттық газетін – бирма тіліндегі "Мьянма Алин" және "Кеймон", сондай-ақ ағылшын тіліндегі "Мьянманың жаңа жарығы" газеттерін басып шығару және тарату үшін пайдаланады. Мемлекеттік "Яданабон" газеті Мандалайда шығарылады және Жоғарғы Бирма нарығына қызмет етеді. "The Mandalay Daily" газетін 1997 жылдың 30 қарашасынан бастап Мандалай қалалық даму комитеті басып шығарады.
Спорт
Мандалайдың спорттық жақсы жағдайлары халықаралық стандарттармен салыстырғанда өте нашар, бірақ олар Жоғарғы Бирмадағы ең жақсылары болып табылады. 17 000 орындық Бахту стадионы Мандалартири стадионы салынар алдында Жоғарғы Мьянмадағы ең ірі стадион болды және көбінесе жергілікті және аймақтық футбол және жеңіл атлетика турнирлерін қабылдайды. 2009 жылдың мамыр айынан бастап кәсіби футбол Мандалайға келді, ал Яданабон ФК елдегі алғашқы кәсіби футбол лигасы – жаңа құрылған Мьянма Ұлттық лигасының құрамында қаланың намысын қорғайды. 2013 жылы 27-ші Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарының әйелдер футбол матчтарын өткізу үшін Мандалартири стадионы салынды, ол Мандалай мен Жоғарғы Мьянмадағы ең үлкен стадион атанды.
Спорттық альпинизм
Waterfall Hill-де 2010 жылдан бері Стив, Тайлор және Мьянма Техникалық Альпинистік Клубы жетекшілігіндегі Мандалай альпинистерінің көмегімен Мьянмадағы алғашқы бұғатталған тауға өрмелеу аймағы дамытылды.
Экономика
Мандалай – Солтүстік және орталық Бирманың маңызды сауда және коммуникация орталығы. Қытай мен Үндістанға Бирманың сыртқы сауда айналымының көп бөлігі Мандалай арқылы жүзеге асырылады. Негізгі дәстүрлі өнеркәсіптердің қатарында жібек тоқу, гобелен жасау, жаде тасын кесу және жылтырату, тас және ағаштан ою-өрнек салу, мәрмәр мен қоладан Будда мүсіндерін жасау, ғибадатханаларға арналған әшекейлер мен құрал-жабдықтар, алтын жапырақтары мен күміс бұйымдарын өңдеу, тұтыну тауары (мейіз) және сыра қайнату, арақ айдау сияқты салалар бар. АҚШ пен Еуропалық Одақ 1990 жылдары санкциялар салғаннан бері қытай иммигранттары Мандалай экономикасында басымдыққа ие болып отыр.
Білім
Мандалай, Янгондан кейін Мьянмадағы ең жақсы білім беру мекемелері мен оқу орындарына ие, ал елдегі білім беруге мемлекеттік қаржыландыру әлемдегі ең төменгі деңгейде. Кедей аудандардағы оқушылар орта мектепті жиі тастап кетеді, себебі мектептерге барлық шығын – мектепті күтіп ұстаудан бастап мұғалімдердің жалақысына дейін ата-аналардан міндетті "қорлықтар" мен түрлі төлемдер түседі. Шетелге оқуға мүмкіндігі жоқ студенттер үшін Мандалай Жоғарғы Бирманың ең жақсы жоғары білім ошақтарын ұсынады. Қалада 15-тен астам университет бар. Қаланың Мандалай университеті, Мандалай медицина университеті, Мандалай стоматологиялық медицина университеті, Мандалай технологиялық университеті және Мандалай компьютерлік зерттеулер университеті – елдің ең іріктелген университеттерінің қатарында.
Денсаулық сақтау
Бірмадағы денсаулық сақтау жүйесінің жалпы жағдайы нашар. Әскери үкімет денсаулық сақтауға елдің ЖІӨ-нің 0,5%-дан 3%-ға дейін жұмсайды, бұл көрсеткіш әлемдік деңгейде ең төменгі саналады. 2005 жылы 7,6 миллионнан астам халқы бар Мандалай облысының мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесінде 44 аурухана мен 44 денсаулық сақтау орталығында 1000-нан астам дәрігер және 2000-ға жуық медбике жұмыс істеді. Олардың 30-дан астамы 100 төсек-орыннан кем болатын шағын ауруханалар еді. Себебі, ірі мемлекеттік және жеке ауруханалардың көп бөлігі Мандалайда орналасқан. Қалада он мемлекеттік аурухана және дәстүрлі бірма медицинасына маманданған бір аурухана бар. Жоғары Бирмадан келген жағдайы жақсы адамдар тиісті медициналық көмек алу үшін Мандалайдағы жеке ауруханалар мен клиникаларға жүгінеді. Күрделі емдеулер үшін олар Янгонға немесе шетелге баруға мәжбүр. Әулетті бірмалықтар көбінесе емделу үшін шетелге (әдетте Бангкокқа немесе Сингапурға) барады.