Кіріспе
Жаңа Зеландияда Өкілдер палатасының төрағасы, көбінесе Палата спикері деп аталады, Жаңа Зеландия Өкілдер палатасының төрағасы және жоғары құқықты иеленуші болып табылады. Бұл лауазымға ие адам әр жалпы сайлаудан кейінгі бірінші сессияда Палата мүшелері тарапынан өздерінен сайланады. Олар Жаңа Зеландиядағы ең жоғары дәрежелі лауазымдардың бірін иеленеді. Қазіргі спикер – 2023 жылдың 5 желтоқсанында сайланған Джерри Браунли. Жаңа Зеландияның Өкілдер палатасына төрағалық етудегі спикердің рөлі Вестминстер жүйесін қолданатын басқа елдердің спикерлеріне ұқсас. Спикер Палатаның пікірсайыстарын жүргізеді, қай мүшелер сөйлей алатынын анықтайды; спикер сондай-ақ пікірсайыстар кезінде тәртіпті сақтауға жауапты және Палата ережелерін бұзған мүшелерді тәртіпке тарта алады. Палатаға төрағалық етуге қатысты міндеттерінен өзге, спикер әкімшілік және процедуралық функцияларды да орындайды және Парламент депутаты болып қала береді.
In New Zealand, the speaker of the House of Representatives, commonly known as the speaker of the House , is the presiding officer and highest authority of the New Zealand House of Representatives. The individual who holds the position is elected by members of the House from among their number in the first session after each general election. They hold one of the highest ranking offices in New Zealand. The current Speaker is Gerry Brownlee, who was elected on 5 December 2023. The speaker's role in presiding over New Zealand's House of Representatives is similar to that of speakers elsewhere in other countries that use the Westminster system. The speaker presides over the House's debates, determining which members may speak; the speaker is also responsible for maintaining order during debate, and may discipline members who break the rules of the House. Aside from duties relating to presiding over the House, the speaker also performs administrative and procedural functions, and remains a member of Parliament (MP).
Талқылау залында
Спикердің ең айқын рөлі – Өкілдер палатасы отырыста болған кезде оған төрағалық ету. Спикер баяндамалар залындағы үстелдің артындағы биік орындықтан төрағалық жүргізеді. Бұл, өз кезегінде, мәселелерді қамту тәртібін және кімнің, қашан сөйлейтінін анықтауды қамтиды. Спикер сондай-ақ, белгілі бір шараларға қатысты өтініштерді, мысалы, нақты мәселе бойынша шұғыл пікірсайыс өткізуді мақұлдау немесе қабылдамау үшін жауапты. Спикердің қызметінің маңызды бөлігі – палатада тәртіпті сақтау. Спикер «Жұмыс регламентіне» сүйенеді, ол палатаның жұмысын басқаратын жазбаша ережелер жиынтығы. Бұл ережелерге депутаттардың лайықты мінез-құлқына кепілдік беру үшін спикерге берілген белгілі бір өкілеттіктер кіреді, соның ішінде тәртіпсіз депутаттарды баяндамалар залынан шығарып жіберу құқығы бар. Дәстүр бойынша, спикерлерге баяндамалар залында «Мырза Спикер» немесе «Ханым Спикер» деп тіл қату қабылданған.
Бейтараптық
Спикер, әдетте басқарушы партияның мүшесі болғанмен, кеңсе міндеттерін бейтараптықпен орындауы тиіс. Дауыс беру нәтижесі тең шыққан жағдайда, қаралып жатқан мәселе өз күшін жояды.
Сайлау
Спикер әрқашан Парламент мүшесі болып табылады және оны парламенттік сессияның басында немесе спикер қайтыс болғанда, отставкаға шыққанда немесе сессия ішінде (сенімсіздік дауысы арқылы) қызметтен алынғанда, басқа депутаттар сайлайды. 1996 жылы спикерге екінші рет дауыс беру үшін 73 жыл кетті. Егер екі үміткер болса, депутаттар өздеріне ұнайтын үміткерге лоббиде дауыс береді. Егер үш немесе одан көп үміткер болса, тізім бойынша дауыс беру жүргізіледі және ең аз дауыс жинаған үміткер іріктеп алынады, бұл процесс бір үміткер көпшілік дауысқа ие болғанға дейін жалғасады (немесе екі үміткердің арасындағы сайысқа қайта оралады). Депутаттар тек жеке қатысқан жағдайда ғана дауыс бере алады: сенімхат бойынша дауыс беруге рұқсат жоқ. Бұл практика, британ спикерлері патшаға жағымсыз хабар жеткізгені үшін өлім жазасына кесілген заманнан бері сақталған. Палата сайлағаннан кейін, сайланған спикер генерал-губернатормен ресми түрде бекітіледі. Парламенттік сессияның басында, жаңа бекітілген спикер Палатаның құқықтарын талап ету дәстүрін сақтайды.
Басымдық, жалақы және артықшылықтар
Күн сайын, Өкілдер палатасының отырысы басталар алдында спикер және басқа да шенеуніктер спикердің жеке пәтерінен пікіс айтылатын залға салтанатты шерумен келеді. Шеруға қақпашы, қарулы сақшы, спикер және спикердің көмекшісі қатысады. Спикер залға келгенде, қарулы сақшы спикердің келгенін жариялайды және Маце палата үстеліне қояды. Конституция бойынша бұл лауазым генерал-губернатор мен премьер-министрден кейін үшінші маңызды лауазым болып табылады. (Жаңа Зеландияның басымдық ретін қараңыз.)
Ресми киім
Бастапқыда спикерлер палатада көйлек және ресми парикті киеді. 1990 жылдардан бері бұл әдеттен қол үзді.