Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Қызыл кеуделі жаңғақ (Sitta canadensis) – кішкентай әнші құс. Ересегінің үстіңгі жағы көк-сұр, астыңғы жағы қызыл-ақ, ал кеудесі мен беті ақ, көздерінен қара жолақ өтеді, тіке сұр мүсіні және қара бас бөлігі болады. Оның дауысы қалайы кернейге ұқсас, жоғары және мұрынды. Ол Канада, Аляска және АҚШ-тың солтүстік-шығысы мен батысындағы қылқан жапырақты ормандарда көбейеді. Көбінесе тұрақты мекендейтін болса да, тамақ қоры жетіспеген жағдайда, оңтүстікке қарай жиі ұшып кетеді. Мексика шығанағының жағалауында және Мексиканың солтүстігінде кездесетін жағдайлар тіркелген. Ол ағаштардың діңгектері мен ірі бұтақтарында азықтанады, көбінесе басын төмен салып түседі, кейде ұшып бара жатқан жәндіктерді ұстап алады. Ол негізінен жәндіктер мен тұқымдарды, әсіресе қылқан жапырақты ағаштардың тұқымдарын жейді. Ол ұясын шіріген ағаштан қазып, көбінесе жерге жақын салады және кіреберісін шайырмен майлайды.
The red breasted nuthatch (Sitta canadensis) is a small songbird. The adult has blue grey upperparts with cinnamon underparts, a white throat and face with a black stripe through the eyes, a straight grey bill and a black crown. Its call, which has been likened to a tin trumpet, is high pitched and nasal. It breeds in coniferous forests across Canada, Alaska and the northeastern and western United States. Though often a permanent resident, it regularly irrupts further south if its food supply fails. There are records of vagrants occurring as far south as the Gulf Coast and northern Mexico. It forages on the trunks and large branches of trees, often descending head first, sometimes catching insects in flight. It eats mainly insects and seeds, especially from conifers. It excavates its nest in dead wood, often close to the ground, smearing the entrance with pitch.
Таксономия
1760 жылы француз зоологы Матурин Жак Бриссон Канадада табылған бір данаға сүйеніп, "Орнитология" еңбегінде қызыл кеуделі аққұбаның сипаттамасын жазды. Ол француз тілінде Le torchepot de Canada және латын тілінде Sitta Canadensis деген атауларды пайдаланды. Бриссон түрлерге латынша атау бергенімен, олар көбінесе екі атаулы жүйеге сай келмейді және Халықаралық зоологиялық номенклатура комиссиясы олардың ешқайсысын мойындамайды. 1766 жылы швед ғалымы Карл Линней өзінің "Система Натурае" еңбегінің он екінші басылымын жаңартқанда, Бриссон бұрын сипаттаған 240 түрді қосты. Барлық аққұбалар сияқты, қызыл кеуделі аққұба да Ситта туысына (Линней, 1758) жатады, бұл атау Еуразия аққұбасын білдіретін ежелгі грек тіліндегі ситте (σίττη) сөзінен алынған. Canadensis деген сөз нео-латын тілінде "Канадаға тән" деген мағынаны білдіреді. "Аққұба" атауы "nuthack" сөзінің тілдік өзгеруінен пайда болған, ол құстың ағаш қабығының жарықтарына жаңғақтарды тығып, оларды жарып жеу әдетімен байланысты. "Қызыл кеуделі" атауы еркек құстың тозаңдаған қызғылт түсіне сілтеме жасайды. Бұл бес түр "Sitta canadensis тобы" деп аталатын анықталған түрлер тобын құрайды және кейде жоғары түр деп есептеледі. Қызыл кеуделі аққұба кең таралған ареалында біртұтас түр болып табылады.
In 1760 the French zoologist Mathurin Jacques Brisson included a description of the red breasted nuthatch in his Ornithologie based on a specimen collected in Canada. He used the French name Le torchepot de Canada and the Latin Sitta Canadensis. Although Brisson coined Latin names for the species, these usually do not conform to the binomial system and none of them are recognised by the International Commission on Zoological Nomenclature. When in 1766 the Swedish naturalist Carl Linnaeus updated his Systema Naturae for the twelfth edition, he added 240 species that had been previously described by Brisson. Like all nuthatches, the red breasted nuthatch is assigned to the genus Sitta (Linnaeus, 1758), a name derived from sittē (σίττη), the Ancient Greek word for the Eurasian nuthatch. The specific epithet canadensis is Neo Latin for "belonging to Canada". "Nuthatch" is a linguistic corruption of "nuthack", referring to the bird's habit of wedging nuts into cracks in tree bark and hacking at them until they break open. "Red breasted" is a reference to the rusty colour of the male's underparts. These five make up a well defined species group known as the "Sitta canadensis group", and are sometimes considered to be a superspecies. The red breasted nuthatch is monotypic across its extensive range.
Сипаттама
Қызыл кеуделік жаңқа – кішкентай сайрақ, ұзындығы шамамен сантиметрге жетеді. Арқасы мен жоғарғы құйрығы көкшіл, ал төсі тот түсті. Оның қара бас қақпағы және көз сызығы, сондай-ақ ақ суперцилийі (қабау). Еркек және ұрғашы құстардың қауырсындары ұқсас, бірақ ұрғашылар мен жас құстардың басы мен төсі ақшыл келеді. Оның әні – баяу қайталанитын, анық, мұрыннан шығатын, көтерілетін ноталар тізбегі. Бұрын Мексиканың батыс жағалауындағы Гвадалупе аралында мекендеген, бірақ қазір сол жерде жойылған. Аралдағы түрдің соңғы белгілі жазбасы 1971 жылға дейін сақталып қалған. Мексиканың Сокорро аралында бір ғана шатасқан құс тіркелген. Еуропаға өте сирек келмейтін құс, Батыс Палеарктикада екі рет тіркелген; бір құс Шығыс Англияда қыстаудан сәтті өтті.
The red breasted nuthatch is a small passerine, measuring in length, Its back and uppertail are bluish, and its underparts rust colored. It has a black cap and eye line and a white supercilium (eyebrow). Sexes are similarly plumaged, though females and youngsters have duller heads and paler underparts. Its song is a slowly repeated series of clear, nasal, rising notes, transcribed as Though formerly resident on Isla Guadalupe, an island off the western coast of Mexico, it appears to have been extirpated there, with the last known record of the species on the island dating from 1971. There is a single vagrant record for Mexico's Isla Socorro. It is an extremely rare vagrant to Europe, with two records in the western Palearctic; one bird successfully overwintered in eastern England.
Тамақтандыру тәртібі мен диета
Барлық жаңғақтар сияқты, қызыл кеуделік жаңғақ та акробатикалық түр, ағаш діңгектері мен бұтақтарында жоғары-төмен жылдам қозғалып, тамақ іздейді. Тамақтандыру орындарында ол күнбағыс тұқымдарын, арахис майын және майлы тағамдарды жейді. Ол көбінесе тамақ бөліктерін қабық тіліктеріне тығып, мұнықпен (өткір ұшымен) бөліп жейді (қара бас кикірегі сияқты аяқтарымен ұстаудың орнына).
Like all nuthatches, the red breasted nuthatch is an acrobatic species, hitching itself up and down tree trunks and branches to look for food. At feeders it will take sunflower seeds, peanut butter, and suet. It often wedges food pieces in bark crevices in order to break them up with the bill (as opposed to holding the food in their feet, like the black capped chickadee does).
Өсіру
Қызыл кеуделі жаңғақ, барлық жаңғақтар сияқты, моногамды. Аталық аналыққа ерекше дақ көрсетумен ұмтылады, басын және құйрығын көтеріп, оған арқасын бұрып, қанаттарын түсіріп, оңнан-солға қарай иіліп билейді. Бұл құс өзіне қажетті ұяны жер үстінде (әдетте, шамамен) қазады. Ұя қазу жұмысын екі жыныс та атқарады және бірден сегіз аптаға дейін уақыт алады. Жұп ұяның кіреберісіне шайын жағып, мүмкін, жыртқыштарды қорғауға тырысады. Ұя шөп, мүк, қабықталған қабық және тамыршалармен төселген. Ұя салу екі жынысқа да тән, бірақ көбінесе аналық атқарады. Аналық 2–8 жұмыртқа (әдетте 5–6) салады, олар ақ, қаймақты немесе қызғылт түсті болып келеді және қызғылт қоңыр ұсақ дақтармен жабылады. Жұмыртқалардың өлшемі ұзындығы және ені шамасында болады. Аналық 12–13 күнге дейін жұмыртқаларды жатыр. Балапандар ұядан шықпай, 2–3 апта бойы ұяда қалады, аналық оларды жылытады, ал екі жыныс та тамақтандырады. Әдетте жылына бір рет балапандар туады. Өмір сүру ұзақтығы шамамен 6 жылды құрайды.
The red breasted nuthatch, like all nuthatches, is monogamous. The male courts the female with a peculiar display, lifting his head and tail while turning his back to her, drooping his wings, and swaying from side to side. This bird excavates its own cavity nest, above ground (usually around ). Excavation is by both sexes and takes one to eight weeks. The pair smears sap around the entrance hole, presumably to help deter predators. The nest is lined with grass, moss, shredded bark and rootlets. Nest building is by both sexes, but mostly by the female. The female lays 2–8 eggs (usually 5–6), which are white, creamy or pinkish, and covered with reddish brown speckles. The eggs measure long by wide. Incubation is by the female and lasts 12–13 days. The young are altricial and stay in the nest for 2–3 weeks, brooded by the female but fed by both sexes. Normally there is only one brood per year. Lifespan is around 6 years.
Қорғалу жағдайы және қауіп-қатерлер
Кең географиялық ареалы мен өсіп келе жатқан популяциясының арқасында, қызылкөз тағайындысы Халықаралық табиғатты қорғау одағының "Тәуекел аймағында емес" санатында тіркелген.
Because of its large global range and its increasing population, the red breasted nuthatch is rated as a species of Least Concern by the International Union for Conservation of Nature.