Кіріспе

Ерте жаңа жоғарғы неміс тілі (ENHG) – неміс тілі тарихындағы 1350–1650 жылдар аралығын қамтитын кезең. Бұл кезең Вильгельм Шерердің еңбектерінде осылай анықталған. Термин неміс тіліндегі Frühneuhochdeutsch (Frnhd., Fnhd.) терминінің аудармасы болып табылады, бұл термин Шерердің ұсынуымен пайда болған. Кейде бұл кезеңді «ерте заманауи жоғарғы неміс тілі» деп те атайды (бірақ EMHG аббревиатурасы көбінесе ерте орта жоғарғы неміс тілі үшін қолданылады).

Кезеңдеу

ENHG-нің басталу және аяқталу күндері, барлық тілдік кезеңдемелер сияқты, белгілі бір шарттылықты қамтиды. Көптеген балама ұсыныстарға қарамастан, Шерердің көрсеткен мерзімдері бүгінгі күнге дейін кеңінен қабылданып келеді. Тіл білімі тұрғысынан, 14 ғасырдың ортасы қазіргі стандартты тілді сипаттайтын дауыстылар жүйесіндегі фонетикалық өзгерістермен ерекшеленеді; ал 17 ғасырдың ортасында аймақтық тілдердің мәртебесі төмендеп, неміс тілі латын тілінен басым, кейіннен қоғамдық дискурс үшін жалғыз тіл ретінде жеңіске жетеді. Шерердің көрсеткен мерзімдерінің артықшылығы, тілдік салдарлары бар екі ірі демографиялық апатпен сәйкес келуінде: Қара өлім және Отыз жылдық соғыстың аяқталуы. Шын мәнінде, 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шарты діни соғыстарды тоқтатып, көптеген шағын тәуелсіз мемлекеттерден тұратын Германияны құру арқылы, келесі Жаңа Жоғары неміс кезеңінде барлыққа қабылданған стандартты тілдің толыққанды дамуына қажетті саяси жағдайларды жасады. Балама кезеңдемелер бұл кезеңді кейінірек, мысалы, 1450 жылдардағы жылжымалы әріптермен баспаның ойлап табылуынан бастауды ұсынады.

Географиялық өзгерісі

Ерте жаңа жоғарғы неміс тілінің жалпыға қабылданған стандарты болған жоқ, тілдің барлық түрлерінде жергілікті немесе аймақтық ерекшеліктер кездеседі. Дегенмен, жазба және басылымдарда тілдің үйлесімділігі арта бастады, бұл жаңа жоғарғы неміс тілі кезеңінде қалыптасқан біртұтас стандартқа қарай дамудың бастамасы болды.

Төменгі неміс

Орта ғасырлық Германияның бүкіл Солтүстік Германиясында Бенрат сызығының солтүстігінде сөйленген Орта төменгі неміс тілі ерекше Батыс герман тілі болды. Бірақ, 16 ғасырдың басынан бастап, осы аймақта жоғарғы неміс тілі жазуда ғана емес, діни уағыздарда және мектептерде де жиі қолданыла бастады. ENHG кезеңінің соңына қарай төменгі неміс тілі жазуда немесе ресми және қоғамдық сөйлеуде дерлік тоқтатылды және diglossic жағдайында жоғарғы неміс тілі жоғары мәртебелі нұсқа болса, төменгі мәртебелі нұсқаға айналды.

Әуелі дауыстылар

Орта тевтон дауыстылар жүйесі ерте жаңа тевтон тіліне ауысу кезінде маңызды өзгерістерге ұшырады, ал олардың теңсіз географиялық таралуы қазіргі диалекттерді одан әрі ерекшелендіруге себеп болды.

Қосындылар

Неміс тілінің жалпы дауыстық жүйесі орта неміс тілінен (MHG) қазіргі неміс тіліне ауысу кезінде көбінесе өзгеріссіз қалды. Дегенмен, көп жағдайда дыбыстар нақты ортада өзгеріп, таралу аймағына әсер етті. Ең маңыздыларының бірнешеуі төменде келтірілген. (Сонымен қатар, жеке диалекттерде немесе жеке сөздерде көптеген басқа өзгерістер де болды.)

Жақияның Ізгі хабары, 1:15

Лютер, 1545 Лютер Киелі кітабы, 2017 жыл Король Джеймс нұсқасы 1 Бастапқыда Сөз болды, және Сөз Құдаймен бірге болды, және Сөз Құдай еді. Бастапқыда Сөз болды, Сөз Құдаймен бірге болды, және Сөз Құдай еді. Бастапқыда Сөз болды, және Сөз Құдаймен бірге болды, және Сөз Құдай еді.2 Осы Сөз бастапқыда Құдаймен бірге болды. Осы Сөз бастапқыда Құдаймен бірге болды. Осы Сөз бастапқыда Құдаймен бірге болды.3 Барлық нәрсе Оның арқылы жаратылды, және Оныңсыз жаратылған еш нәрсе болған жоқ. Барлық нәрсе Оның арқылы жаратылды, және Оныңсыз жаратылған еш нәрсе болған жоқ. Барлық нәрсе Оның арқылы жаратылды; және Оныңсыз еш нәрсе жаратылмады, не жаратылған.4 Онда өмір болды, және өмір адамдардың нұры еді. Онда өмір болды, және өмір адамдардың нұры еді. Онда өмір болды; және өмір адамдардың нұры еді.5 Және нұр қараңғыда жарқырайды, және қараңғы оны ұстап алмайды. Және нұр қараңғыда жарқырайды, және қараңғы оны ұстап алмайды. Нұр қараңғыда жарқырайды; және қараңғы оны түсінбеді.6 Құдайдан жіберілген адам болды, оның аты Жохан. Құдайдан жіберілген адам болды, оның аты Жохан. Құдайдан жіберілген бір адам болды, оның аты Жохан еді.7 Ол куәлік беру үшін келді, оның нұрға куәлік етуі үшін, осылайша барлығы оның арқылы сенуі мүмкін. Ол куәлік беру үшін келді, оның нұрға куәлік етуі үшін, осылайша барлығы оның арқылы сенуі мүмкін. Ол куәлік беру үшін келді, нұр туралы куәлік беру үшін, сонда барлық адамдар оның арқылы сенсін.8 Ол нұр емес, ол нұрға куәлік ету үшін жіберілді. Ол нұр емес, ол нұрға куәлік ету үшін жіберілді. Ол сол нұр емес, ол сол нұрға куәлік ету үшін жіберілді.9 Сол шынайы нұр, әлемге келетін әр адамды нұрландырады. Сол шынайы нұр, әлемге келетін әр адамды нұрландырады. Сол шынайы нұр, әлемге келетін әр адамды нұрландырады.

Фортунаттың

Кипр деген елде, күн шығатын теңізге жақын орналасқан арал, патшалық бар. Бұл арал әдемі, көңілді, құнарлы, барлық жақсы жемістерге толы. Иерусалимге қасиетті жерге сапар шегу үшін келгендердің көптегені осы Кипр аймағына қонып, біраз уақыт өткізген. Онда Фамагоста деген тамаша қала бар, бұл қала бұрын ежелгі текті ақсүйектің ордасы болған. Оның ата-анасы оған көп байлық пен мүлік қалдырғандықтан, ол өте бай, қуатты және жас болды, сонымен қатар еркін мінезді еді. Ата-анасының ақшаны қалай жинап, көбейткеніне ол көп мән бермеді, ал оның ойы тек атақ-даңқ пен дене қуанышын іздеумен айналысты. Ол өзін жоғары деңгейде ұстады, садақпен ату, турнирлерге қатысу, патша сарайымен саяхаттау және басқа да істермен шұғылданды. Осының нәтижесінде ол көп ақша жоғалтты. Оның достары, оның қаржысының шегінен асып кету қаупі бар екенін байқаған соң, оған әйел беруді ойлады, оның шығындарын бақылауға көмектеседі деп үміттенді. Олар оған бұл туралы айтқанда, ол қатты қуанды және олардың кеңесін орындауға уәде берді. Сөйтіп, олар оған лайықты жар іздеуге кірісті.

Негізгі дереккөздер

"Editio princeps" ағылшын тіліне толық аударылған тұңғыш басылым.

Сөздіктер

Альфред Гёц. Frühneuhochdeutsches Glossar. 2-басылым. Бонн 1920 (= Лекциялар мен жаттығуларға арналған кіші мәтіндер, 101); 5-басылым. Берлин 1956; 1960 ж. және одан кейінгі жылдары қайта басылды. Екінші басылым (1920) онлайн режимінде қолжетімді: archive.org. Криста Бауфельд, Kleines frühneuhochdeutsches Wörterbuch. Нимейер, Тюбинген 1996, Frühneuhochdeutsches Wörterbuch. Роберт Р. Андерсон (1-том үшін) / Ульрих Гобель / Аня Лобенштейн Райхманн (5, 6, 11–13 томдары үшін) және Оскар Райхманн редакторында. Берлин / Нью-Йорк 1989 ж. және одан кейінгі жылдар.