Кіріспе

Исламдық көзқарас Якуб ибн Исхак ибн Ибрахим (يَعْقُوب ابْنُ إِسْحَٰق ابْنُ إِبْرَاهِيم, ), кейіннен Исраил (إِسْرَآءِيْل, ) деп аталған, мұсылмандар тарапынан ислам пайғамбары ретінде танылады. Ол ата-бабалары Ыбырайым, Ысмайыл және Ысқақ сияқты тәухидті (бір Құдайға сенуді) уағыздаған деп есептеледі. Якуб Құранда он алты рет есімдері айтылады. "Исраил" деген сөздің тағы екі рет қолданылуы да Якубқа сілтеме деп саналады. Осы аяттардың көпшілігінде Якуб, Ысқақтың ұлы ретінде, еврейлермен бірге ежелгі және ізгі пайғамбар ретінде көрсетіледі. Ол "сайланғандардың қатарында" болып, өмір бойы тәухидті (Құдайдың бірлігін) нығайтқан. Ислам, яһуди және христиан діндерінде Якубтың он екі ұлы болғаны, олардың ұрпақтары Исраилдің он екі руының негізін қалағаны айтылады. Якубтың ұлы Жүсіп туралы оқиғада оның маңызды рөлі бар. Құранда Якубтың Алламен одаласқаны және Алланың әмірімен адал басшы болғаны нақты көрсетілген. Оның әкесі Ыбырайым, әкесі Ысқақ, інісі Ысмайыл және ұлы Жүсіп ислам пайғамбарлары ретінде танылады.

Құранда

Жақыптың аты Құранда он алты рет айтылады. Құранда Жақыпқа қатысты ең алғашқы оқиға – періштелердің Ыбырайым мен Сараға болашақта Ысқақ есімді пайғамбар ұл және Жақып есімді пайғамбар немеренің дүниеге келетінін хабарлауы. Құранда былай делінген:

Құран сонымен қатар Ыбырайымның Исмайыл мен Ысқақ, сондай-ақ Жақыпқа таза тәухид дінін үйреткенін айтады. Құран Ыбырайымның Исмайыл, Ысқақ және Жақыпқа: "Әй, ұлдарым! Алла сендер үшін дінді таңдады, енді тек осы дінде, Исламда өлген күйіңде болыңдар" дегенін жазды. Құран Жақыпқа берілген нығматтарды, сондай-ақ оның жасы ұлғайған сайын нығайған иман күшін де еске алады. Құранда Жақыптың "жолға салынғаны", "білім" берілгені, "уахи" алғаны және "ақиқатты айту тілі" сыйланғаны айтылған. Құранда кейін Жақып туралы былай делінеді:

Жақып пен оның ұлдары

Жақыптың Құрандағы келесі маңызды айтылуы Юсуф сүресінің баянында. Жүсіптің (ғ.с.) Құрандағы хикаясы бір түні көрген арманымен басталады. Содан кейін Жүсіп әкесіне: «Әке! Мен он бір планета, күн мен айды көрдім, олар маған бас иіп сағаттанатын болды!» – деді. Жас Жүсіптен естігеніне Жақыптың жүрегі қуанышпен толып, қарт пайғамбар арманның мәнін дереу түсінді. Жақып ұлының Ыбырайым пайғамбардың ұрпағынан болашақ пайғамбар болатынын және алдағы жылдары Ислам дінінің үндеуін жалғастыратынын болжады. Алайда Жақыптың үлкен ұлдары әкесінің Жүсіп пен кіші ұлы Бинъяминді өздерінен артық жақсы көретінін сезінді. Жақып олардың қызғаныштарын біліп, жас Жүсіпті ескертті. Сосын Жүсіптің он ағасы оны өлтіруге бейімделді. Құран олардың әңгімелесуін былайша баяндайды:

Бірақ ағайындылардың бірі (көбінесе Рубен деп түсініледі) Жүсіпті өлтірудің орнына, оны құдыққа тастауды ұсынды, сонда керуен келіп оны алып кетеді. Олар әкесінен: «Біз Жүсіпті серуендеуге алып кете берсек, оны қадағалап сақтауға уәде береміз» – деп рұқсат сұрады. Жақып ұлын қасқыр жеп қояды деп қорқыныш білдіргенімен, бауырлары Жүсіпті құдыққа тастап жіберді. Олар Жақыпқа қайтып келгенде, жылап, Жүсіпті қасқыр жеп қойғанын айтты. Олар оның киімін жалған қанға малып, әкесін алдауға тырысты. Бірақ, Алладан сыйланған біліммен Жақып олардың өтірігін білді. Жүсіптің жоғалуына қайғырғанмен, Жақып қайғысына қарамастан Аллаға берік болды. Жақып жиі Аллаға шағым айтса да, бір күні ұлдарын Жүсіп пен Бинъяминді іздеу үшін Мысырға жіберуге шешім қабылдады. Ұлдары алғаш рет әкесінің сөзін тыңдап, Мысырға аттанды. Жақыптың бір ұлы Жүсіп пен Бинъямин Мысырда екенін жақсы хабармен келді. Ол Жүсіптің өзі берген киімін әкеліп, оны әкесінің көзіне жабуға бұйырды, соның арқасында Жақыптың соқырлығы мен қайғысы жойылар еді. Ұлы осы нұсқауды орындады, нәтижесінде Жақыптың көзі ашылып, ақыл-есіне қайтты. Көзі қайта көрінетін болған соң, бүкіл отбасы Мысырға Жүсіп пен қалған ұлдарымен кездесу үшін сапарға шықты. Олар келгенде, әке мен бала бір-бірін қатты құшақтап, татулықта қайта қосылды. Есейген Жүсіп ата-анасына жайлы жағдай жасап, Құранда айтылғандай, оларды «қадірлі таққа» отырғызды. Осылайша, бүкіл отбасы Жақып пен Жүсіптің пайғамбарлық міндеттері арқылы Аллаға бет бұра алды.

Жақыптың өз халқына берген соңғы кеңесі

Жақыптың (Исраил ұлдарының) бәрі де Жақып дүниеден өткенге дейін Исламға (Аллаға бойынсұнуға) инабатан етуге шақырылды. Жақып өзінің балаларының тек Исламда ғана қайтыс болуын қалады, сондықтан олардан соңғы уәде алды. Ол: «Мен өлгеннен кейін кімге құлшылық етесіздер?» – деп сұрағанда, олар: «Біз Исламда болып, Аллаға бас иіп, ғибадат етеміз», – деп жауап берді. Өлім төсегіндегі оқиға еврей дәстүрімен байланысты болғанымен және «Текбарыс кітабында» айтылғанымен, Құран оны Ыбырайым, Ысқақ, Ысмайыл және Жақыптың барлығы мұсылман болғандығын көрсету үшін келтіреді, себебі олар Аллаға және жалғыз Аллаға толық сеніммен бойынсұнды. Құранда былай делінген:

Пайғамбарлық мұра

Жақып ата-бабаларының мұрасын жалғастырғаны үшін Исламда ерекше құрметке ие. Мұсылмандар Алланың Жақыпқа ең жоғары инаят-мейірім көрсетіп, оны ең қадірлі адамдардың қатарына қосқанына сенеді. Құран Кәрімде Жақыптың күшті және көрегендікке ие адам екендігі жиі айтылады және оның ізгілер мен таңдалғандардың арасында болғаны баса көрсетіледі. Құранда былай делінген:

Әли ибн Әбу Талиб Пайғамбарларға берілген есімдер туралы сұраққа жауап бергенде, хадисте Яъқұб ибн Исхақтың өз халқының арасында Исраил деп аталғанын айтады. Жақыптың періштемен күрескені туралы Киелі кітаптағы оқиғалар Құранда еске алынбаған, бірақ мұсылман түсіндірмелерінде талқыланады, сондай-ақ Яқыптың баспалдағының көрінісі де сонда кездеседі. Жақыптың Ысхақты алдап, оның егіз ұлы Есау болып көрініп, бата алуы да Құранда айтылмаған, бірақ мұсылман түсіндірмелерінде бар. Жақыптың ұлы патриарх болғанына сенетін мұсылмандар, оның ең маңыздысы – Аллаға толық бағынуы және дұрыс дінге берік сенімі екенін ерекше атап көрсетеді. Дәстүр бойынша, Яқып ата, Ыбырайыммен бірге, ең көп ұл-қызы бар патриархтардың бірі болуы мүмкін. Оның он екі ұлынан Жүніс, (Дәуіт), Сүлеймен және Иса сияқты көптеген ұлы пайғамбарлар тарады.

Хеброндағы қабір

Яқуп мұсылмандар мен яһудилердің арасында Патриархтар үңгірінде (мұсылмандар оны Ыбырайым қасиетті орны деп атайды) жерленгеніне сеніледі. Хеброн қаласында орналасқан бұл кешен яһудилер үшін екінші қасиетті орын (Иерусалимдегі ғибадатхана тауынан кейін), сонымен қатар христиандар мен мұсылмандар да оны құрметтейді. Екеуінің де дәстүрлерінде бұл орын Киелі кітаптағы үш жұптың – Ыбырайым мен Сара, Ысқақ пен Ребекка және Яқуп пен Леяның жерленген жері деп есептеледі.