Джон Септимус Роу: Австралия саяхатшысы және картографы

Кіріспе

Австралиялық саясаткер

Джон Септимус Роу (8 мамыр 1797 – 28 мамыр 1878) – Батыс Австралияның алғашқы бас геодезисі. Ол белгілі зерттеуші, шамамен 40 жыл бойы Батыс Австралияның заң шығару және атқару кеңестерінің мүшесі болды, сонымен қатар 1834 жылғы 28 қазандағы Пинжарра қырғынына қатысқан.

Ерте өмір

Джон Септимус Роу 1797 жылдың 8 мамырында Беркширдегі Ньюбери қаласында дүниеге келді. Ол сол жерде математикаға қабілетті екенін көрсетті және Корольдік теңіз флотына қызмет ету үшін студенттерді даярлайтын Математикалық мектепке оқуға іріктеліп алынды. 1817 жылдың 4 ақпанында Адмиралтейство оны капитан Филип Паркер Кингтің басшылығымен Жаңа Оңтүстік Уэльстегі топографиялық қызметке тағайындады. Роу 1817 жылдың 3 қыркүйегінде "Дик" әскери кемесімен Жаңа Оңтүстік Уэльске аттанды.

Жаңа Оңтүстік Уэльстің зерттеу қызметі

Роудың корольдің көмекшісі ретінде жасаған алғашқы саяхаты 1817 жылғы Кинг экспедициясы болды, ол Австралияның солтүстік және солтүстік-батыс жағалауларын зерттеумен айналысты. Экспедиция 1817 жылғы 21 желтоқсанда Порт-Джексоннан (Сидней порты) Австралияның оңтүстік жағалауымен оңтүстікке, содан кейін батысқа қарай жүзіп кетті. 1818 жылдың қаңтар айында Кинг-Джордж шығанағында тоқтағанда, Роу Ойстер портын айналып өтуге тырылғанда Калган өзенінде жаймен суға батып кетті. Кейін Роу солтүстік-батыс жағалаудағы шығанаққа ат қоюға рұқсат алды және оны теңізде жоғалған адамның құрметіне Николь шығанағы деп атады. Солтүстік жағалауда Кинг түбектегі бір нүктеге Роу тауы деп ат қойды. "Мермейд" батыс және оңтүстік жағалаулар арқылы Сиднейге қайтып келді. 1818 жылдың желтоқсанының соңында "Мермейд" Ван-Димен жеріне (қазіргі Тасмания) Деруент өзенін және Маккуари портына дейінгі шығыс жағалауын зерттеу үшін жүзіп кетті. Бұл оңай міндет болды және олар 1819 жылдың ақпан айының ортасында Сиднейге оралды. Екі жылдан кейін (1819 жылы) Кинг экспедициясы сегіз-тоғыз айға созылуы күтілді. Олардың мақсаты солтүстік жағалауды мұқият зерттеу болды. 1819 жылдың 8 мамырында Сиднейден шыққаннан кейін "Мермейд" Кейп-Йорк айналып, Карпентария шығанағын кесіп өтті. Содан кейін олар Арнем жерінің жағалауы мен аралдарын зерттеуге көп уақыт жұмсады, содан кейін Батерст аралын, одан кейін Кембридж шығанағын зерттеді. Олар Лондондерри мүйісінен өтіп, Бонапарт архипелагына дейін жағалауды зерттеуді жалғастырды. Азық-түлік алу үшін Тиморға қайта барып, кейін Сиднейге оралды. Роу келесі жылы тағы да солтүстік жағалауды зерттеу үшін сапарға шықты, бірақ Сиднейден шыққаннан кейін бірден қатты дауылға тап болды. "Мермейдтің" бастиясы жоғалып, үш фут су кеме ішіне кіргендіктен, Сиднейге қайтуға мәжбүр болды. Жөндеуден кейін ол оқиғасыз кетіп, Кейп-Йорк айналып, Арнем жерінің жағалауымен батысқа қарай қайта бет алды. Гулберн аралында Роу жергілікті тұрғындардың шабуылына ұшырап, өмірінен асығып қалды. Батысқа қарай жалғасқанда, "Мермейд" соншалықты нашар ағып кетті, Кинг оны Керининг шығанағында құрға қоюға шешім қабылдады. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін де "Мермейд" әлі де ағып жатқаны анықталды, сондықтан батыс және оңтүстік жағалаулар арқылы Сиднейге қайтуға шешім қабылданды. Йорк шығанағынан екі өзен табылды және олардың бірі Роудың әкесінің құрметіне Роу өзені деп аталды. Порт-Джексонға оралғанда "Мермейд" теңізге жарамсыз болып шықты және оны бригпен ауыстырды. 1821 жылдың мамыр айында Кинг экспедициясында Роу "Батерст" кемесімен жүзіп кетті. Олар жағалаудан солтүстікке қарай жүзіп, 30 маусымда нашар ауа райына байланысты Кэрнкросс аралына тоқтады. Желкендерді жинағанда, алдыңғы масттың желкені қағып тұрған желкендер қапылыстан босап, оларды ұстап тұрған Роу палубаға 15 метрден құлап түсті. Ол есінен танып қалды, бірақ ауыр жарақат алмады; ол тез жазылып кетті, бірақ кейінгі жылдары осы оқиғадан оң көзінің көру қабілетін жоғалтқанын айтты. Апатқа қарамастан, экспедиция батыс жағалауға қарай жүріп, Роубк шығанағына дейін зерттелді. Тамыз айының соңында олар Маврикийге жөнелтілді. Үш аптадан кейін олар оңтүстікке қарай Кинг-Джордж шығанағына бет алды. Содан кейін олар Порт-Джексонға қайтып келгенге дейін батыс жағалаудан солтүстікке қарай жүзіп, барлығын зерттеді. Бұл сапар кезінде Роу лейтенант атағына көтерілді. Сиднейге оралғанда Роу Сидней портын зерттеуді жүргізді. 1822 жылдың 19 тамызында оның қайығының айналуына қарамастан, төрт адамның өмірін жоғалтуына қарамастан, зерттеу аяқталды және 1826 жылы Адмиралтейство оны жариялады. Сауалнаманы аяқтағаннан кейін көп ұзамай Роу "Батерст" кемесімен Англияға оралып, 1823 жылдың маусым айында келді. Роу өзінің келесі тапсырмасын 1824 жылдың 2 ақпанында алды. Оның тапсырмасы Австралияға шілде айында Сиднейге келген кемемен оралу және келесі айда Мелвилл аралында қоныс аударуға көмектесу болды. Форт-Дандас қонысы ресми түрде 21 қазанда құрылды, одан кейін көп ұзамай "Тамар" Бомбейге жөнелтілді, онда ол қайта жабдықталды және қайта жабдықталды. Кейін ол Сейлон, Үндістан және Рангун аралығында геодезиялық және теңіздік міндеттерді атқарды. "Тамар" кемесінде Роу Бірінші ағылшын-бұрма соғысында қызмет етті. Тағы бірнеше сапардан кейін "Тамар" 1827 жылдың қараша айының соңында Англияға оралды.

Roe's first survey journey as assistant to King was the King expedition of 1817, a rough survey of the northern and north west coast of Australia. The party sailed from Port Jackson (Sydney Harbour) on board the on 21 December 1817, sailing south then west along the south coast of Australia. While anchored at King George Sound in January 1818, Roe nearly drowned in the Kalgan River while trying to circumnavigate Oyster Harbour. Later, Roe was permitted to name a bay on the northwest coast, which he named Nickol Bay in honour of a man who had been lost overboard. On the north coast, King named a point on the peninsula called Mount Roe in Roe's honour. The Mermaid eventually returned down the west coast and back along the south coast to Sydney, arriving on 29 July. At the end of December 1818, the Mermaid sailed to Van Diemen's Land (now Tasmania) to survey the Derwent River and the eastern coast to Macquarie Harbour. It was a simple task, and they were back in Sydney by the middle of February 1819. The King expedition two years later (1819) was expected to last eight or nine months. Their mission was to make a proper survey of the northern coast. After leaving Sydney on 8 May 1819, the Mermaid rounded Cape York and crossed the Gulf of Carpentaria. They then spent a substantial period exploring and surveying the coast and islands of Arnhem Land, before surveying Bathurst Island, then exploring and surveying Cambridge Gulf. They then continued their survey of the coast, past Cape Londonderry and westwards as far as the Bonaparte Archipelago. Again they crossed to Timor for provisions, then returned to Sydney. Roe's following voyage the following year was again intended to survey along the north coast, but they ran into violent weather almost as soon as they left Sydney. Mermaids bowsprit was lost, and she was forced to return to Sydney with three feet of water in the hold. After taking repairs, she left without incident, rounded Cape York and again headed west along the coast of Arnhem Land. At Goulburn Island, Roe was ambushed by natives and narrowly escaped with his life. Continuing west, Mermaid developed such a bad leak that King decided to careen her at a bay that was consequently named Careening Bay. Upon completion of repairs, the Mermaid was still found to be leaking, so the decision was taken to return to Sydney along the west and south coasts. Two rivers were discovered in York Sound and traced, one of them being named Roe River in honour of Roe's father. On return to Port Jackson, the Mermaid was found to be no longer seaworthy, and was replaced by the brig In the May 1821 King expedition, Roe sailed in the Bathurst. They sailed north up the coast, anchoring at Cairncross Island in bad weather on 30 June. When the sails were hauled in, the fore top mast stay sail halliards were accidentally let go, and Roe, who was at the masthead holding onto them, fell 50 feet (15 m) onto the deck. He was knocked unconscious, but was not badly hurt; he recovered quickly, but in later years would attribute to this accident the loss of sight in his right eye. Despite the accident, the expedition proceeded to the west coast, which was surveyed as far as Roebuck Bay. At the end of August, they sailed for Mauritius. After three weeks there, they headed south to King George Sound. They then sailed north up the west coast, surveying as they went, before returning to Port Jackson. During this voyage, Roe was promoted to lieutenant. Back in Sydney, Roe carried out a survey of Sydney Harbour. Despite the capsizing of his boat on 19 August 1822, with the loss of four lives, the survey was completed, to be published by the Admiralty in 1826. Shortly after completion of the survey, Roe returned to England on the Bathurst, arriving in June 1823. Roe received his next commission on 2 February 1824. His instructions were to return to Australia on board the , which arrived in Sydney in July, and the following month was sent to help establish a settlement at Melville Island. The Fort Dundas settlement was officially established on 21 October, and shortly afterwards the Tamar sailed for Bombay, where she was refitted and reprovisioned. She then spent some time in surveying and naval duties between Ceylon, India and Rangoon. Whilst on Tamar Roe served in the First Anglo Burmese War. After a number of other excursions, Tamar returned to England, arriving late in November 1827.

Батыс Австралияның бас геодезигі

Англияға оралған Ро, денсаулығын жақсартуға және отбасына баруға біраз уақыт бөлді. Жаңа Оңтүстік Уэльс бас геодезисі лауазымы бос қалғанда ол үміттенді, бірақ ол лауазымның қанағаттандырылғанын естіді. Бірақ, көп ұзамай, оған Батыс Австралия бас геодезисі лауазымы ұсынылды, ол Сван өзеніндегі жоспарланған жаңа елді мекенге бекітілді. Роу, теңізшіліктен кетуге ниеттенгендіктен, лауазымның әскери емес, азаматтық болуы шартымен келісті. Лауазымды қабылдағаннан кейін, Роу істерін ретке келтіруге уақыты аз болды, себебі ресми делегация жақын арада "Parmelia" кемесімен жолға шығатын еді. Одан кейін ол өзінің және геодезия кеңсесінің қажеттілігі үшін жабдықтар сатып алуға кірісті. Роулар 1829 жылдың 3 ақпанында "Parmelia" баржасына мінді.

Неке және отбасы

Роу Матильда Беннеттке үйлену ұсынысын жасады және олар 1829 жылдың ақпан айында Австралияға аттанбас бұрын неке қиды. Матильда Роудың бағбандарлыққа құштарлығы Перттің орталық бизнес ауданындағы басты көшелер – Сент-Жорж террасасы мен Аделаида террасасы арасындағы қисықтың себебі деп есептеледі. Олар Батыс Австралияда көп жылдар бойы "Мандалай" деген үйde тұрды, ол Ортаңғы Лебедь өзенінің жанында орналасқан, кейіннен сурет сатушы және меценат Клод Хотчиннің үйіне айналды. Роу мен оның әйелінің он үш баласы болды. Бесінші ұлы, Фредерик Макки Роу, 1866 жылы Чарльз Кук Ханттың Кулгардия аймағындағы Лефрой көліне жасаған экспедициясындағы екінші тұлға болды.

Сван өзенінің колониясын құру

Пармелия 1829 жылдың 1 маусымында Суан өзеніне келді. Роу дереу порты, өзені және айналасындағы жерді алдын ала зерттеу жұмыстарын бастады. Перт және Фримантл қалалары оның ұсынысы бойынша таңдалды, ал қалаларды жоспарлау оның міндеті болды. Осы кезеңде Роудың көмекшісі тек бір адам болды. Портты зерттеу және қалаларды жоспарлау қажеттілігі болғандықтан, қыркүйекке дейін ауылдық учаскелер зерттелмеді. Тамыз айында үш кемемен күтпеген жерден қоныс аударушылар келді, олардың барлығы дереу жер телімдерін алуды күтті, бұл Роудың бөліміне үлкен қысым жасады. Келесі жылдың сәуір айына дейін 36 кеме колонияға қоныс аударушылар әкелді, ал Роудың бөлімінде зерттеуді күтіп тұрған көптеген учаскелер жиналды. Кейіннен Роу осы кезең туралы былай деді: «Мен сол жерге алғашқы кемемен, алғашқы губернатор, капитан Стирлингпен бірге бардым. Менің штатымда тек бір көмекші геодезист болды, және бір көмекшімен қанша жұмыс істеуге болады? Барлық қалаларды орнатып, зерттеуге, елді тексеруге, қоныс аударушыларды орналастыруға, порттарды зерттеуге және тағы басқалар… Бізден артық істеу мүмкін емес еді. Барлық істеуге болатын жұмыстар жасалды, бірақ адамдардың үлкен шығынға ұшырауына жол бермеу үшін оларды өз жерлеріне уақтылы орналастыру жеткіліксіз болды».

Кейінгі өмірі

1871 жылы Матильданың қайтысымен Роу зейнетке шығуға рұқсат сұрады. 73 жасқа толған ол осы колонияға 40 жылдан астам қызмет еткен еді. Бұрыннан бір көзі нашар көріп, келесі бес жылда денсаулығы нашарлай берді. Ол 1878 жылдың 28 мамырында қайтыс болды және Шығыс Перт зиратында қоғамдық жерлеу рәсімімен құрметтелді.