Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Grangemouth – Шотландиядағы Фолкирк округіне қарасты қала. Тарихи тұрғыдан Стирлингшир графтығының құрамына кірген, қала Форт аңғарында, Форт фиордының жағасында, Фолкирк қаласынан шығысқа қарай 3 миль (5 км), Бонесс қаласынан батысқа қарай 5 миль (8 км) және Стирлинг қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 13 миль (21 км) қашықтықта орналасқан. 2001 жылғы халық санауы бойынша Грангемут қаласында 17 906 адам тұрады. Атау Форт және Клайд каналының теңізге қосылған жерін және Форт өзеніне құятын жерін көрсетеді. 1781 жылы Дундас қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Томас Дундас сәулетші Генри Холландқа қаланы қайта жоспарлауды тапсырды, оның ішінде канал мен оның бассейнінің орналасуын да ескеруді сұрады. Бір кезде бұл елді мекен Грангебернмут деп аталды, кейін Грангемут деп өзгертілді. Шотландия Ұлттық кітапханасындағы Джон Грассомның 1817 жылғы картасында қала Грангемут деп көрсетілген. Қалаға канал және кеме қатынасы келгеннен кейін аймақ дамыды. Бұған Leith портындағы жоғары тарифтер ықпал етті, нәтижесінде Grangemouth арқылы көлік ағыны артты. Сонымен қатар, Каррон өзенінің тереңдігін арттыру және оны қайта бағыттау, сондай-ақ қаланың солтүстігінде көмір шахталарын ашу Балтық елдерімен сауданың өсуіне мүмкіндік берді. Әлемдік аты бар Каррон компаниясынан төмен орналасқандықтан, қалаға кемелердің саны да артты, себебі құйма темір және қару-жарақтар бүкіл әлемге тасымалданды. 1810 жылға дейін жүктер үшін кеденді Бонесс қаласындағы кеден үйінде төлеуге тура келді, бұл төленген баждардан түскен кіріспен қамтамасыз етілді және әр бағытта шамамен төрт-бес шақырымдық сапарды талап етті. Қалалар арасындағы жолдардың жағдайы нашар болғандықтан, кеме капитандары мен агенттер жүктерін тіркеу және кеденді төлеу үшін жаяу немесе атпен, арбамен бірнеше рет сапар шегуге мәжбүр болды. Көп жылдық өтініштерден кейін Грангемут өз кеден үйін алды және порттың солтүстік жағында үш қабатты тас ғимарат салынды. 1830 жылдары портта 750 кеме тоқтады және канал арқылы 3000-нан астам сауда сапары жасалды. Жергілікті кеме жасау шеберханасы 1811 жылы Зетланд графының тапсырысымен құрғақ док немесе гравировкалық док салып, одан да үлкен кемелерді салуға кірісті. Порт пен өзен кемелердің көлемін қабылдай алмады, сондықтан үлкен кемелер өзен жағалауындағы кемежайларға жету үшін толығымен ағысқа тәуелді болды. Жаңа док салуға тапсырыс берілді және Каррон өзенінің тереңдігін арттыру және оны қайта бағыттау жұмыстары жүргізілді. 200 адам қазіргі Ескі док деп аталатын жерді қазып шықты және шлюздер салынды, бұл кемелерге кез келген уақытта және ағысқа қарамастан портқа кіруге мүмкіндік берді. Оңтүстік-батысқа қарай каналмен байланысқан шлюз Junction lock деп аталды және ол да каналға қосылды. Бұл Скандинавиядан келген ағаштарды өңдеу зауыттарына шамамен бір шақырым қашықтықта жеткізуге мүмкіндік берді. Келесі 50 жыл ішінде доктардың көлемі төрт есеге немесе одан да көп ұлғайды, ал 1890 жылдардың соңында жерді кеңейту арқасында доктардың кіреберісі Форт өзеніне жақындатылып, шектеулі тереңдігі мен ені бар Карронды жаңғырту қажеттігі болды. 1885 жылы Grangemouth кемежай компаниясы құрылды. Грангемут қалалық әкімшілік ғимаратын Уильям Блэк жобалап, сол жылы құрылысын аяқтады. 1914 жылдың қараша айында Әскери-теңіз министрлігі Грангемут доктарын реквизициялады және Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін оны сауда кемелеріне жабуға мәжбүр болды. Осы кезеңде док әскери ортада HMS Rameses деп аталды. 1936 жылғы LMS жарнамасында доктардың су көлемі (ағаш бассейндерін қоспағанда), Форт және Клайд каналына тікелей кіру ("Глазго және Клайдқа қарай өтуге мүмкіндік береді") және жылына 3,250,000 тонна тауар тасымалданатыны айтылды. Қайта ашылған канал енді Грангемуттың ескі бөлігі арқылы өтпейді, бірақ Каррон өзенінің сағасына қосылады. Алғашқы екі қалашық 1960 жылдары дұрыс емес жоспарлау салдарынан толығымен бұзылды. Ескі қаланың соңғы қалдықтары – Куинс қонақ үйі мен 1876 жылы салынған Институт ғимараты, олар сол кезде бұзылды.
Grangemouth (; Inbhir Ghrainnse, ) is a town in the Falkirk council area, Scotland. Historically part of the county of Stirlingshire, the town lies in the Forth Valley, on the banks of the Firth of Forth, 3 mile (5 km) east of Falkirk, 5 mile (8 km) west of Bo'ness and 13 mile (21 km) south east of Stirling. Grangemouth had a resident population of 17,906 according to the 2001 Census. the name referred to the Forth and Clyde Canal connection to the sea and where it flowed into the River Forth. After Dundas died in 1781 his son Thomas Dundas commissioned the architect Henry Holland to re plan the town including the layout around the canal and its basin. The settlement was also named Grangeburnmouth for a period and then finally to Grangemouth. A map held at the National Library of Scotland dated 1817 by John Grassom, records the town as Grangemouth. As canal and general shipping traffic came to the town the area became more prosperous. This was aided by the high tariffs at the port of Leith which caused more traffic to pass through Grangemouth instead. Additionally, the dredging and a major re alignment of the River Carron for deeper draught vessels and the founding of collieries to the North of the town saw the increase in trade to and from the Baltic States. Being downstream from the world famous Carron Company also increased the volume of shipping to the town as cast iron products and armaments were transported around the globe. Until 1810, duties had to paid on cargoes through the customs house at Bo'ness which benefited from the duties paid and involved a journey of some four or five miles each way. With poor roading between the towns, ships captains and agents had to undertake multiple journeys by foot or by horse and cart to register cargoes and pay their duties in weathers fair and foul. After years of appealing Grangemouth was granted its own Customhouse and a fine three storied stone building was erected on the Northern side of the harbour. The 1830s saw 750 ships in port and over 3,000 trade journeys using the canal. The local shipyard had a graving or drydock built by the Earl of Zetland in 1811 and commenced building larger and larger vessels. The harbour and the river were unable to handle the volume of shipping and larger vessels had to rely completely on the tide to reach wharves on the river bank. A new dock was commissioned to be built and dredging and further re alignment of the River Carron were undertaken. 200 men dug out what is now called the Old Dock and lock gates were built, allowing vessels to enter the port at any time and tide. A canal link to the south west was named Junction lock and it was also connected to the canal. This allowed timber logs from Scandinavia to be floated in rafts right up to the sawmills almost a mile inland. Over the next 50 years the docks would be increased in size fourfold or more with a major land reclamation in the late 1890s pushing the entrance of the docks to the River Forth and avoiding the Carron with its limited depth and width. There was also Grangemouth Dockyard Company established in 1885. Grangemouth Town Hall was designed by William Black and was completed the same year. In November 1914 the Admiralty requisitioned Grangemouth Docks and they were banned to merchant shipping for the remaining duration of the First World War. During this period the dock was referred to as HMS Rameses in military circles. A 1936 LMS advert said that the docks had of water (excluding timber basins), direct access to the Forth and Clyde Canal ("giving through access to Glasgow and the Clyde") and handled 3,250,000 tons of goods a year. The now re opened canal no longer passes through the old part of Grangemouth, but joins the tidal River Carron. The original two townships were almost totally demolished in the 1960s as a result of poor planning decisions. The last vestiges of the original old town were the Queens Hotel and the Institute Building (built 1876) which were demolished at that time.
Экономика
Грангемут порты Ұлыбританиядағы маңызды порттардың бірі болып табылады, және Шотландиядағы ең ірі контейнерлік терминалы осында орналасқан. Жыл сайын док қондырғылары арқылы 9 миллион тонна жүк тасымалданады. Қаланың басқа бөліктеріндегі интермодальдық жүк тасымалдау орталықтарымен қаланың тас жолдары арқылы байланыс бар. Грангемут және оны қоршаған Фолкирк аймағының негізгі өнеркәсібі Грангемут мұнай өңдеу зауытына негізделген, ол көптеген адамдарды жұмыспен қамтиды және Еуропадағы осындай ірі зауыттардың бірі болып есептеледі. 1897 жылы құрылған, Шотландия кооперативтік көтерме сауда қоғамына тиесілі, сабын мен глицерин өндіретін Сабын зауыты ғимараты Шотландиядағы осындай ірі кәсіпорын болды және көптеген жергілікті тұрғындарды жұмысқа алды. 2005 жылдың қараша айында ол Whyte & Mackay компаниясының жаңа араластыру және бөтелкелеу зауытының құрылысы үшін бұзылды. Грангемутта Әуе оқу корпусының 1333 (Грангемут) эскадрильясы (Центральді даңғылдағы әскери орталықта орналасқан), Армия кадеттерінің отряды (сонымен қатар Центральді даңғылда) және Грангемут доктарында Теңіз және жағалау кадеттері корпусы бар. Қалада екі жалпы медициналық практика және бір тіс дәрігерінің кабинеті жұмыс істейді. Аймақ NHS Forth Valley жүйесімен қамтылған, және Фолкирк және Стирлинг ауруханаларының жақындағы деңгейі төмендетілгендіктен, барлық маңызды қызметтер жақын маңдағы Ларберттегі жаңа Forth Valley Royal ауруханасына көшірілді.
Grangemouth Port is one of the main ports in the UK with the largest container terminal in Scotland, with 9 million tonnes of cargo handled through the dock facilities each year. There are links to the inter modal freight facilities elsewhere in the town which use the town's motorway connections. The main industry of Grangemouth and the wider Falkirk council area is focused on the Grangemouth Refinery which employs a significant workforce and is one of the largest of its kind in Europe. The Soap Works building which was used to manufacture soap and glycerine, and owned by the Scottish Co operative Wholesale Society was established in 1897. This was the largest works of its kind in Scotland and employed a considerable number of local people. It was demolished in November 2005 to make way for a new Whyte & Mackay blending and bottling plant. Grangemouth has an Air Training Corps Squadron, 1333 (Grangemouth) Squadron (located at the TA Centre in Central Avenue), an Army Cadet Detachment (also in Central Avenue) and a Sea and Marine cadet corps at Grangemouth Docks. There are two general health practices, and a dentist's surgery in the town. The area is covered by NHS Forth Valley and with the recent downgrading of the Falkirk and Stirling Hospitals, all major services have been transferred to the newly built Forth Valley Royal Hospital in nearby Larbert.
Білім
Грангемут қаласында төрт бастауыш мектеп бар: Боухаус бастауыш мектебі, Бинкросс бастауыш мектебі, Морей бастауыш мектебі және Сакрад Харт Р. С. бастауыш мектебі. Алдыңғы үш мектеп Грангемут орта мектебінің аймағына жатады, ал соңғысы Сент-Мунго орта мектебіне қарасты бастауыш мектеп болып табылады. Грангемут орта мектебі жақында жабық жүзу бассейні, би студиясы, спорт залы және ашық футбол алаңы сияқты жаңа мүмкіндіктермен қайта салынды. Көп жылдар бойы Грангемут үш деңгейлі мектеп жүйесіне ие болған, Шотландиядағы жалғыз аймақ осылай болды. Бұл жүйе 1988 жылы тоқтатылды.
Grangemouth has four primary schools: Bowhouse Primary School, Beancross Primary School, Moray Primary School and Sacred Heart R. C. Primary School. The former three are within the catchment area of Grangemouth High School and the latter is a catchment primary school for St. Mungo's High School. Grangemouth High School was recently rebuilt with new facilities such as an indoor swimming pool, dance studio, a gym, and an outdoor football pitch. For many years Grangemouth had a three tier school system the only area in Scotland to do so. This ended in 1988.
Көлік
Грангемут үш жақын теміржол стансасына қол жеткізеді: Фолкирк Хай, Фолкирк Грэмстон және Полмонт.
Grangemouth has access to three nearby railway stations: Falkirk High, Falkirk Grahamston and Polmont.
Демалыс
Грангемут қаласында халықаралық стандарттағы спорт стадионы мен спорт орталығы бар. Грангемут стадионы 1966 жылы Грангемут тұрғындары үшін, ішінара BP компаниясының қаржыландыруымен салынған. Стадионға 150 метрлік жүгіру жолы, физиотерапия кабинеті және ауыр атлетика залы қосылды. Стадион Ұлттық жабық спорт стадионы ретінде және Стирлингширдегі футбол төрешілерінің дене шынықтыру сынағын өткізу үшін пайдаланылады. 2014 жылдың тамызында Хэмпден паркінде 2014 жылғы Достастық ойындарының жеңіл атлетика бағдарламасында қолданылған уақытша жүгіру жолы Грангемут стадионына орнатылатыны жарияланды. Ойындардың мұрагерлік бағдарламасы стадионды басқаратын Фолкирк қауымдастығына 30 000 фунт стерлинг сомасында спорттық жабдықтарды беруге келісті. Қалада спорт пен демалыс үшін пайдаланылатын бірнеше саябақтар бар. Стадионға жақын орналасқан Инчайра паркі, Боухаус ауданындағы Раннок паркі, ол Гранж Берн өзені қалаға құятын жерде жатыр, және қала орталығындағы Зетланд паркі. Грангемут гольф клубы, іс жүзінде, көршілес Полмонт ауылында орналасқан.
Grangemouth has an international standard sports stadium and sports centre. Grangemouth Stadium was built in 1966 for the citizens of Grangemouth, partly funded by BP. The stadium has been extended to host a 150 metre running track, physio room, and weight lifting. The stadium is used as the National Indoor Sports Stadium and for the Football Referees' Fitness Test for Stirlingshire. It was announced in August 2014 that the temporary running track used at Hampden Park for the athletics programme at the 2014 Commonwealth Games would be installed at Grangemouth Stadium. The Games legacy programme also agreed to donate £30,000 worth of sports equipment to Falkirk Community Trust, which runs the stadium. A number of parks exist in the town which are used for sports and recreational activities. Inchyra Park, which is situated close to the stadium, Rannoch Park in the Bowhouse area which is situated at the point where the Grange Burn flows into the town, and Zetland Park in the centre of the town. Grangemouth Golf Club is actually located in the neighbouring village of Polmont.
Футбол
Қалада көптеген әуесқой футбол командалары бар, олардың ішінде Зетланд АФК және Боухаус ФК.
The town has many amateur football teams, including Zetland AFC and Bowhouse F. C.
2011 жылы құрылған «Фолкерк Джуниорс» командасы 2016 жылы тарап қырылғанға дейін өз алаңдық ойындарын Грангемут стадионында өткізді. Олар Шотландия Жас Футбол Ассоциациясының Шығыс аймағында бақ сынасты.
Falkirk Juniors, who were established in 2011, played their home fixtures at the Grangemouth Stadium before folding in 2016. They competed in the Scottish Junior Football Association, East Region.
Дін
Грангемут қаласында көптеген шіркеулер орналасқан: Шотландия шіркеуінің үш шіркеуі, екі католик шіркеуі, бір епископ шіркеуі және Ехоба куәгерлерінің Патшалық залы сияқты бірнеше миссиялық типтес шіркеулер. Ең жақын мешіт – Фолкирк ислам орталығы.
Many churches are located in Grangemouth: three Church of Scotland, two Catholic Churches, one Episcopal Church and several mission type churches including a Kingdom Hall of Jehovah's Witnesses. The nearest Mosque is Falkirk Islamic Centre.
Туған қалалар
Грангемут АҚШ-тың Индиана штатындағы Ла-Порт қаласымен бауырласып, байланыс орнатқан.
Grangemouth is twinned with La Porte, Indiana, US.
Жерлеу
Грангемут қорымы, ресми түрде Грансабл қорымы деп аталады, қаланың оңтүстігінде, Полмонтқа жақын жерде орналасқан.
Grangemouth Cemetery, officially called Grandsable Cemetery lies south of the town, closer to Polmont.