Кіріспе

Камераны қолдайтын жабдықтар бойынша техниктер АҚШ, Канада және Ұлыбританияда кино және бейне өндірісі салаларында камераны қолдайтын жабдықтар бойынша техниктер болып табылады. Олар түсірілім алаңында өз бөлімшесін құрайды және кілт ұстаушы (key grip) басқарады. Тұтқалардың (grips) екі негізгі міндеті бар: Біріншісі – камера бөлімімен тығыз жұмыс істеу, әсіресе камера долыға, кранға немесе қалыпты емес жағдайда, мысалы, баспақыш үстіне орнатылған кезде. Кейбір тұтқалар камера долыларын немесе камера крандарын басқаруда маманданған болуы мүмкін. Екінші міндеті – оператор-суретшінің (director of photography) басшылығымен түсірілімге қажетті жарықтандыруды жасау үшін электр бөлімімен тығыз жұмыс істеу. «Жақсы тұтқалар фильмнің өнеркәсіптік сипатын сақтау және камера қозғалысының мүмкіндігінше тегіс болуын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады». Тұтқаларды әдетте оператор-суретші немесе камера операторы шақыртады. Жұмыс физикалық тұрғыдан қиын және жұмыс сағаттары ұзақ болғанымен, ол өте сыйлы болуы мүмкін. Көптеген тұтқалар жарнамалық роликтер мен толық метражды фильмдерде жұмыс істейді. Media Match Inc. АҚШ-тағы тұтқалар көбінесе Халықаралық Театрлық Сахна Қызметкерлерінің Альянсына (IATSE) мүше болады. Канадалық тұтқалар IATSE-ге немесе Канаданың басқа кәсіби кәсіподақтарына, соның ішінде Торонтодағы Nabet 700 немесе Ванкувердегі ACFC-ге де мүше болуы мүмкін. Ұлыбританиялық тұтқалар көбінесе BECTU (Broadcasting Entertainment Cinematograph & Theatre Union) ұйымына мүше болады.

Жарықтандыру

Барлық кәсіподақ жұмыстарында тұтқалар шамдардың өзіне тиіспейді. Жарықтандыру құралдарын орналастыру және электр қуатын тарату электршілердің жұмысына жатады, олар гаффердің басшылығымен жұмыс істейді. Тұтқалар жарықты өзгертетін электрлік емес барлық жабдықтарды басқарады. Бұл жұмыс флагтарды, торларды, диффузиялық материалдарды немесе жарықтың сапасын, қарқындылығын немесе пішінін басқаратын басқа гоболарды ұстайтын стендтерді орнату арқылы жасалады. Тұтқалар сондай-ақ "пассивті толтыруды" орнатады, яғни жарықтың "кері шағылысуын" – нысанға жарық түспейтін жаққа шағылыстырылатын жарықты. Көптеген кино режиссерлердің бірінші таңдауы – АҚШ-та "бидборд" деп белгілі, ал Еуропада "поли" деп аталатын өнім, ол полистиролдың қысқартылған түрі. Бұл құрылыс саласында қолданылатын қатаң жылу оқшаулағыш, бірақ "ақ түсінің тазалығы" мен "жұмсақ шағылысуы" үшін кино индустриясында қабылданды. Сондай-ақ тұтқалар "негативті толтыруды" орнатуға тартылуы мүмкін, ол – нысанның контрастын арттыру үшін қоршаған ортаның немесе бағытталмаған жарықтың, мысалы, күн сәулесінің мөлшерін азайту. Бұл қара матадан жасалған "қатты" желектерді (4' × 4' дейін) немесе шүберектерді (6' × 6' немесе одан үлкен) жарық түспейтін жаққа немесе негативті толтыру қажет болған жерге орнату арқылы жүзеге асырылады. Күндізгі сыртқы түсірілімдерде тұтқалар ұқсас функцияларды орындайды, бірақ күн негізгі жарық көзі болып табылады. Тұтқалар күн сәулесін пішіндеу немесе сүзгілеу үшін 20' × 20' немесе одан үлкен өлшемдегі жоғары орнатылған жақтауларды қолданады. Сыртқы түсірілімдер үшін жарықтандыруды орнату өте кеңейтілген болуы мүмкін, сондықтан бум-лифттерді ("кондорлар" деп те аталады) пайдалану жиі кездеседі. Кондорлар әсіресе түнде жарық немесе диффузиялық материалды көтеру үшін (жерден 120 футқа дейін) айдың жарығын имитациялау үшін өте пайдалы.

Жәшік салу

Тұтқалар түсірілім алаңында да қажетті жабдықтарды қамтамасыз етеді. Мысалы, бір тіреуден жарықтың биіктігін реттеуге мүмкіндік беретін "қауіпті қол" немесе екі тіреуден түсірілім алаңының үстінен жабатын "гол бағаналары" сияқты қарапайым құрылғыларды орнатуға болады. Күрделірек құрылғыларға шындыр, болат кабельдер немесе фермалар кіруі мүмкін. Тұтқалар процестік тіркемелерге көліктерді орнатып, олардың айналасына камера мен жарықтарды қояды, соның ішінде капотқа, бүйірге, сору тостағандарына және арнайы қысқыштарға бекітіп, көліктерге зақым келтірмей фильмдік жабдықты орнатады. Сондай-ақ, тұтқалар терезелер мен есіктерді "қараңғылатып" немесе "шатырлап" жабады. Локацияда интерьерді күндізгі түсірілімде түн ретінде көрсету үшін, тұтқалар түсірілім алаңына кіретін барлық күн сәулесін жоюы керек. Егер терезелер немесе басқа ашық жерлер кадрға түспесе, жарық дуветин немесе матамен, ал сирек жағдайларда пластик пленкамен жабылуы мүмкін. Егер терезелер немесе есіктер камераға көрінсе, терезелердің сыртында қараңғы шатырлар құрылуы керек, бұл жарықты сырттан орнатуға немесе терезе арқылы электршілердің жарықтарымен ғана жарықтандырылған жасыл экранды көрсетуге мүмкіндік береді.

Қауіпсіздік

Тұтқалар тартылыс күшімен байланысты түсірілім алаңындағы қауіпсіздікке де жауапты. Тұрақтар, баспалдақтар, мұражайлар және жоғарыдан ілінісқан құрылғылар дұрыс орнатылған болса, тұтқалар оларды қауіпсіз етуге міндетті, себебі басқа топ мүшелері оларға көтерілуі, айналасымен жүруі немесе басқаша қолдануы керек. Егер жарықтандыру құралының құлауынан жарақаттанса, тіпті бас тұтқа жауапкершілікке тартылуы мүмкін.

Құралдар

Тұтқалар механиктер мен құрылысшылар қолданатын кейбір құралдарды пайдаланады. Олардың жұмысындағыдай, тұтқалар да қолға ұсталатын құралдарды дайын күйде ұстауы керек. (Мысалы, иық белдеулер, клиндетер және қарапайым құрал сандықтары)

Тұтқалар мен тұтқаларға арналған жалпы терминдер

Қолын көтеру (қолын төмендету) – Кранның қолын көтеру (немесе төмендету). Сәби – 750-1000 Вт аралығындағы шамдар, олар монтаждау құралдарына бекіту үшін 5/8 дюймдік ұрғашы ұямен жасалған. Сәби тақтасы – 5/8 дюймдік ұясы бар шамдарды, сондай-ақ "сәби" деп аталатын, қабырға немесе еден сияқты тегіс бетке орнату үшін қолданылады. Рейка – Жарық жабдықтарын ілуге арналған көлденең металл түтік. Бағана – Жабдықты бекітуге немесе орнатуға арналған тар тікбұрыш немесе металл бөлігі. Рейкалық қысқыш (Жәдігерлік қысқыш) – Кішкентай шамды орнатуға арналған екі жақшысы бар қысқыш, ол рейкаға бекітіледі. Бір жақшысы рейкаға бекітілген, ал екіншісі бұрандалы механизммен реттеледі. Рейкалық адаптермен бірге жиі жинақта қолданылады. Күшті шам – Шамның қуатын білдіреді, мысалы, "күшін арттыру". Үлкен шам (Big Fat Light) – Жинақтағы кез келген үлкен, ауыр шамдарды білдіруі мүмкін. Қара орама – Жылу оқшаулағышы ретінде немесе жарықтың бағытын өзгерту үшін қолданылатын қара алюминий фольгасы. Блондинка – 2000 Вт ашық шамдар, көбінесе итальяндық өндіруші жасаған. Бум операторы – Микрофонды ұстап тұрған адам. Бумды көтеру (Бумды төмендету) – Кранға немесе долыға орнатылған камераны немесе микрофонды көтеру немесе төмендету. Көбелек кадр – Сыртқы түсірілімдерде жиі қолданылатын, мата шеттеріне созылып, жарықты сүзгіден өткізетін үлкен алюминий кадр. C 47 – Бардоорлардағы гельдерді ұстауға арналған кеңселік қысқыш. C Тұрағы – Бастапқыда ғасырлық тұрақ деп аталған, ол аз орын алу үшін жасалған және әдетте төрт бөліктен тұрады: негіз, бірнеше тіректері бар тік аяқ, гобо басы және гобо қолы. Фильм түсіру жиынтығындағы ең көп қолданылатын жабдықтардың бірі, ол әртүрлі рефлекторларды, шамдарды, шоу карталарын немесе бум микрофондарын ұстай алады. Тізбекті қысқыш – Шамдарды немесе жабдықты ілуге жиі қолданылатын тізбекті қысқыш. Кондор – Бастапқыда кеңейтілетін бум қолдарын жасаған компанияның атымен аталған, қазір ол әртүрлі көтергіш құрылғыларды, соның ішінде вишня жинаушыларды білдіреді. Әдетте, жарықты 30-120 фут биіктікте орналастыру үшін қолданылады. Печенье (Cucoloris) – Жарықты бөлуге немесе көлеңке үлгісін жасауға арналған тесілген материал. Клеткадан немесе плакаттан кесілген кездейсоқ пішіндер "қатты печенье" деп аталады, ал пластикпен сіңген экраннан кесілген кездейсоқ пішіндер "жұмсақ печенье" деп аталады. Табиғи печеньелер табиғатта кездесетін, мысалы, ағаш бұтақтары сияқты, жарық көзі мен актер немесе нысан арасында орналасқан заттар арқылы жасалады. Түсірілімдегі тағам – Суретшілер мен актерлік құрамға түсірілім күні бойы жеңіл тағамдар мен сусындар ұсынатын тамақтандыру қызметі. Түскі ас немесе кешкі ас сияқты толық, ыстық тағам беру үшін жалданатын басқа тамақтандыру компанияларымен шатастырмау керек. Жарықтан бұғаттағыштар – Әдетте, 30 дюймнен 36 дюймге дейін үлкен, сондай-ақ 12 дюймнен 42 дюймге дейін немесе 18 дюймнен 48 дюймге дейін ерекше пішінді жарықтан бұғаттағыштар, олар жиынның белгілі бір аймақтарынан жарықты тоқтату үшін қолданылады. Күндізгі кадрлар (Rushes) – Күндізгі түсірілімнің өңделмеген кадрлары, көбінесе режиссер, оператор және негізгі өндіріс қызметкерлері түсірілім аяқталғаннан кейін көреді. Би алаңы – Үйлену тойына немесе арнайы іс-шараларға арналған дәстүрлі би алаңымен шатастырмау керек. Өндірістік би алаңы, әдетте, камераның кез-келген бағытта тегіс жүруіне мүмкіндік беру үшін, 3/4 дюймдік фанераның екі қабатты қабаттарын тігістеріне қарама-қарсы орналастырып, үстіне мезонитпен жабылады. Бұл процесс әдетте еден немесе бет тегіс болмағанда қолданылады. Нүкте – Жарықты электронды түрде басаңдатуға болмайтын жағдайда жиі қолданылатын жарықтың жарықтылығын басаңдату немесе басқару үшін қолданылатын шағын дөңгелек сым, тор, тор немесе қатты материал. Сондай-ақ, жарықты күңгірттеу оның түсі өзгеруіне әкелетін кезде, мысалы, флуоресцентті шамдар апельсин түске ауысқанда қолданылуы мүмкін. Дуветин – Желектер, жарықтан бұғаттағыштар мен көбелектер жасауға қолданылатын қара мата. Түссіз материал жарықтың шағылысуын азайту үшін де пайдаланылуы мүмкін. Тегіс жүргізу – Камераның долысын өте тегіс тежеу және жылдамдату процесі. Мысалы, толығымен тоқтағаннан бастап, камераның долысы түсірілімді түсіру үшін қажетті жылдамдыққа дейін тегіс қозғалуы керек, содан кейін толық тоқтауға дейін тегіс қозғалуы керек. Желек – Жағымсыз жарықтан қорғау үшін немесе жинақтағы көлеңкелі аймақтарды жасау үшін қолданылатын дуветинмен жабылған металл кадр. Оны қатты немесе гобо деп те атайды. Гобо – "Go Between", "Go BlackOut" немесе "Goes Before Optics" деген сөздердің қысқартылған түрі, ол жарық көзінің алдына линзаны қорғау және шығарылатын жарықтың пішінін басқару үшін қойылған қара пластина, экран немесе жартылай экран. Оны желек деп те атайды. Тұрақтың басы – Желектерді немесе жарықтан бұғаттағыштарды бекітуге арналған тұрақтың үстіндегі бекіткіш. Үлкен тұрақ – 20 футқа дейін созылатын кең негізді тұрақ, ол орналасқан жерде көбелектер мен жоғарыдан жарықтандыруды қолдау үшін тұрақтылықты қамтамасыз етеді немесе студияда үлкен фонды қолдайды. Кішкентай шам – 1 1/8 дюймдік штырғысы бар 2000 Вт шам, ол тұрақтың ұрғашы ұясына орнатылады. Кішкентай шам тақтасы – Кішкентай шамды қабырға сияқты тегіс бетке орнату үшін қолданылады. Өшір – Шамды өшіру немесе жарықтандыру сұранысын жою командасы. Басты жарық – Сахнадағы негізгі жарық көзі. Көтеруші (Яблоко ящик, блин, жарты яблоко, төрттен бірі яблоко) – Актерді, экипажды немесе нысанды биік ету үшін қойылатын берік ағаш қорап. Қажетті биіктікке қарай, қораптар бір дюйм, екі дюйм, төрт дюйм және сегіз дюйм биіктігінде болуы мүмкін. Мафер қысқышы – Бір жағы жалпақ, ал екіншісі V тәрізді ойықпен, екеуі де жастықшалы ұстағыш беттері бар қысқыш, ол жиһаз сияқты бейінді беттерге жабдықты бекіту үшін қолданылады. Киножазба – Клэперборд: Әрбір сахнаның әрбір кадрының басында және кейде соңында камераның алдына қойылған тақта. Тақта көбінесе қара және ақ болады және сахна мен кадр нөмірін анықтау үшін қолданылады. Қосымша қол – Қабырғаға немесе басқа нысанға қарама-қарсы созылатын шамды тұрақтың үстіне орнатылатын құрылғы. Қызыл шам – 1000 Вт ашық шамдар. Құм қаптары – Жабдықты жинақта бекіту үшін қолданылатын құммен толтырылған ауыр мата қаптары. Әртүрлі салмақта қол жетімді, өндіріс компаниялары қолданатын құм қаптары жылдам жылжуға арналған, мысалы, шам тұрағының аяқтары сияқты тегіс емес нысандардың үстіне жабылады. Бүйірлік қол – Шамды немесе жарықтандыру құрылғысын сәл ығыстырылған орналасуына мүмкіндік беретін тұраққа бекітілген кеңейтім құралы. Кішкентай немесе үлкен шамдармен қол жетімді, тұрақтың бүйірлік қолдан қарама-қарсы аяғын құммен сақтау тұрақтының аударылып кетпеуіне көмектеседі. Желімдеу таспасы – Жарқыраған гельдерді кадрларына жабыстыру үшін қолданылатын жабысқақ таспа, 3M Scotch 1/2 дюймдік таспасы. Сюжеттік тақта – Сахнаның немесе фильмнің сюжеттік тізбегінің суреттелген сызбасы. Үштік шам – Шам тұрағына орнатылған, бір тұрақта бірнеше шамдарды орнатуға мүмкіндік беретін құрылғы. Үштік шам – Шам тұрағына орнатылған, бір тұрақта бірнеше шамдарды орнатуға мүмкіндік беретін құрылғы. Аяқтау – Сахнаның, түсірілім күнінің немесе бүкіл өндірістің аяқталуы.

Тұтқаның түрлері

Кілтті ұстаушы немесе бірінші компания ұстаушысы: ұстау бөлімінің бастығы немесе жетекшісі. Ең жақсы бала ұстаушы немесе екінші компания ұстаушысы: бұл кілтті ұстаушының жақын көмекшісі. Ол команданы жинау және жабдықты жалға алу сияқты мәселелерде кілтті ұстаушының өкілі ретінде әрекет етеді. Үшінші ұстаушы, компания ұстаушысы немесе топ ұстаушысы: ұстаушылардың көп бөлігі осы санатқа жатады. Олар кілттің басшылығымен түсірілім алаңында жұмыс істейді. Құрылыс ұстаушысы: түсірілім декорациясын құрастырып, бөлшектейді. Дыбыс студиясында құрылыс ұстаушылары камераны немесе жарықты қою үшін бір нәрсені жылжыту қажет болғанда негізгі элементтерді (мысалы, қабырғалар, төбелік панельдер) орналастыруға, салуға, жылжытуға және реттеуге жауапты. Сондай-ақ құрылыс ұстаушылары палубалар мен платформаларды да құрастырады. Доли ұстаушысы: долилерді және кейде камералық крандарды басқарады.