Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс генералы (1894–1966)
German general (1894–1966)
Дитрих Гюго Герман фон Хольтиц (9 қараша 1894 – 5 қараша 1966) – неміс генералы. Кейде «Парижді құтқарушы» деп атайды, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның Вермахтында (қарулы күштерінде) қызмет етті, сондай-ақ Веймар Республикасының Рейхсверінде және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік саксон армиясында қызмет еткен. Ұзақ тарихы бар әскери отбасында туған Хольтиц жас кезінде армияға қосылып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Батыс майданында қызмет етті (1914–1918). Соғыстың соңында ол лейтенант шеніне көтерілді және соғыс аралық кезеңде Германияның қарулы күштерін қайта құруға көмектесті. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға басып кірген кезде ол Герд фон Рундштедт басқаратын Оңтүстік армия тобында қызмет етті. 1940 жылдың мамырында Хольтиц Роттердам шайқасына қатысып, әуеден қонып, қаланың маңызды көпірлерін басып алды. Хольтиц ең көп танылғаны 1944 жылы нацистік Германия басып алған Париждегі соңғы қолбасшы ретіндегі рөлімен. Ол, әлдегіде, Адольф Гитлердің қаланы қирату туралы бұйрығына бағынбай, 25 тамызда қалаға кірген еркін француз күштеріне тапсырды. Кейін Хольтиц Гитлердің тікелей бұйрығына бағынбауының себебін оның әскери тұрғыдан тиімсіздігі, француз астанасының тарихы мен мәдениетіне деген құрметі және Гитлердің сол кезде ақылдан безгеніне сенгендігімен түсіндірді. Басқа дереккөздер Хольтицтің француз қарсыластарының операцияларына байланысты қаланың бақылауында шамалы болғанын және оның мұндай бұйрықтарды орындай алмағанын көрсетеді.
Dietrich Hugo Hermann von Choltitz (; 9 November 1894 – 5 November 1966) was a German general. Sometimes referred to as the Saviour of Paris, he served in the Wehrmacht (armed forces) of Nazi Germany during World War II, as well as serving in the Reichswehr of the Weimar Republic, and the Royal Saxon Army during World War I. Born into an aristocratic Prussian family with a long history of military service, Choltitz joined the army at a young age and saw service on the Western Front during the First World War (1914–1918). He rose to the rank of Leutnant by the end of the war and was active in the interwar period helping Germany rebuild its armed forces. In September 1939, during the invasion of Poland at the beginning of World War II, he was serving in Gerd von Rundstedt's Army Group South. In May 1940, Choltitz participated in the Battle of Rotterdam, making an air landing and seizing some of the city's key bridges. Choltitz is chiefly remembered for his role as the last commander of Nazi occupied Paris in 1944, when he allegedly disobeyed Adolf Hitler's orders to destroy the city, and instead surrendered it to Free French forces when they entered the city on 25 August. Choltitz later asserted that his defiance of Hitler's direct order stemmed from its obvious military futility, his affection for the French capital's history and culture, and his belief that Hitler had by then become insane. Other sources suggest that he had little control of the city thanks to the operations of the French Resistance, and could not have carried out such orders anyway.
Ерте өмір және мансап
Дитрих Хьюго Герман фон Хольтиц 1894 жылғы 9 қарашада Силезия провинциясындағы, қазіргі Польшаның Лонка-Прудницкаясы (бұрынғы Грэфлих Визе) қаласындағы отбасылық сарайда дүниеге келді. Бұл жер Пруссия Корольдігінің, сол кездегі Германия империясының бір бөлігі болған Невштадттан (қазіргі Прудник) жақын жерде орналасқан. Ол Пруссия армиясының майоры Ханс фон Хольтицтің (1865–1935) және оның неміс әйелі Гертруд фон Розенбергтің ұлы еді. Оның Ханс және Йов есімді екі бауыры болды. Оның әйелі Герман фон Хольтиц 1907 жылдан 1920 жылға дейін Нойштадт О.С. округінің губернаторы болды. Оның отбасы Прудник пен Ниемысловице арасындағы орманға иелік етті. 1907 жылы Дитрих фон Хольтиц Дрезден кадет мектебіне қабылданды.
Dietrich Hugo Hermann von Choltitz was born on 9 November 1894, in his family's castle in Gräflich Wiese (now Łąka Prudnicka, Poland) in the province of Silesia, from Neustadt (now Prudnik), in the Kingdom of Prussia, then part of the German Empire. He was a son of Hans von Choltitz (1865–1935), who was a major of the Prussian Army, and his German wife Gertrud von Rosenberg. He had two brothers named Hans and Job. His uncle Hermann von Choltitz was a governor of Landkreis Neustadt O. S. from 1907 to 1920. His family owned a forest between Prudnik and Niemysłowice. In 1907 Dietrich von Choltitz enrolled in the Dresden Cadet School.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше ай бұрын Саксония Корольдік армиясының 8-ші жаяу әскер полкі, Принц Иоганн Георг №107-ге Fähnrich (офицерлік кандидат) ретінде қосылды. Оның бөлімшесі Батыс майданында қызмет етті, онда Марнаның бірінші шайқасына, Ипрдің бірінші шайқасына, Сомма шайқасына және 1914 жылғы Сент-Квентин шайқасына қатысты.
He joined the 8. Infanterie Regiment Prinz Johann Georg Nr. 107 of the Royal Saxon Army as a Fähnrich (officer candidate) just months before the First World War broke out. His unit served on the Western Front, where he fought in the First Battle of the Marne, the First Battle of Ypres, the Battle of the Somme, and the Battle of St. Quentin (1914).
Соғыс аралығы
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Прудникке оралды, онда 1929 жылғы 20 тамызда кавалерия генералы Отто фон Гарньенің қызы Хубертаға (1902–2001) үйленді. Олардың Мария Ангелика (1930–2016), Анна Барбара (1936 жылы туған) есімді екі қызы және Тимо (1944 жылы туған) ұлы болды. Ол Солтаудағы ат спорты мектебіне ауыстырылып, отандық және халықаралық жарыстарға қатысып, ат спортында жетістіктерге жетті. Ол Бзура шайқасына қатысты, сол шайқаста Чолтиц жараланды. 1944 жылғы 15 тамызда Париж полициясы ереуілге шықты, ал 19 тамызда Француз Коммунистік партиясы жетекшілігімен жалпы көтеріліс басталды. Чолтиц басқарған неміс гарнизоны қарсы шабуыл жасады, бірақ көтерілісті басуға жеткіліксіз болды. Көптеген қоғамдық ғимараттар басылып алынды, көптеген жолдар жабылды, неміс көліктері мен байланыс жүйесі бұзылды. Париждегі швед консулы Рауль Нордлингтің көмегімен 20 тамызда көтерілісшілермен атысты тоқтату туралы келісімге келді, бірақ көптеген қарсылық топтары оны қабылдамады, соның салдарынан келесі күні ұсақ шайқастар жалғасты. 23 тамызда Гитлер қаланы қиратуға бұйрық берді: "Париж жаудың қолына қираған орталықтан басқа түспеуі керек" ("Paris darf nicht oder nur als Trümmerfeld in die Hand des Feindes fallen"). Содан кейін түрлі көпірлер мен ескерткіштерге жарылғыш заттар орнатылды (кейін оларды жою қажет болды). Келесі күні, 24 тамызда одақтас әскерлері қала шетіне жеткен соң, Чолтиц қаланы қиратпау туралы шешім қабылдады және 25 тамызда неміс гарнизонын одақтастардың жоғарғы бас қолбасшылығына емес, уақытша үкіметтің өкілдеріне, яғни еркін француздерге тапсырды. Гитлер қаланы жоюдан толығымен бас тартпады, 26 тамызда Люфтваффе өртке шақыратын бомбалау шабуылын жасады, ал Бельгиядан V2 ракеталары ұшырылып, ауқымды зардаптарға әкелді. Ол Гитлердің бұйрығына бағынбағанын, Парижді әскери жағынан мағынасыз қиратудан сақтап қалғанын, француз астанасының тарихы мен мәдениетіне деген құрметін, сондай-ақ Гитлердің сол кезде ақылдан безгенін айтты. Оның оқиғалар туралы нұсқасы 1965 жылы жарық көрген "Париж жанып жатыр ма?" кітабы мен 1966 жылғы фильмнің негізі болды (көптеген дереккөздерде және 2019 жылғы басылымда факт ретінде қайталанды). Қаланы қиратпауға оның себептерінің бірі – бұл әрекеттің мағынасыз және деструктивті болуы, сонымен қатар капитуляциядан кейін оған жақсы қарым-қатынас жасалуына үміттенгені болуы мүмкін. Оның естеліктерінде ол 24 тамызда түнде Нордлингпен болған кездесудің нәтижесінде қаланы аяуға көндірілгені де айтылады. Бұл оқиға 2014 жылғы "Дипломатия" фильмінде көрсетілген, онда Нордлинг Чолтицті отбасын қорғауға уәде беруге итермелеп, қаланы аяуға көндіреді. Бұл оқиға оның естеліктері жарияланғаннан кейін кейбір газеттерде факт ретінде жарияланды. Ол Нордлингпен, сондай-ақ қалалық кеңестің төрағасы Пьер Тетенжермен бірнеше кездесу өткізді, мақсаты қаладағы қан төгілуді және зардаптарды азайту болды, нәтижесінде кейбір саяси тұтқындар босатылды.
After World War I he returned to Prudnik, where on 20 August 1929 he married Huberta (1902–2001), the daughter of General of the Cavalry Otto von Garnier. The couple had two daughters, Maria Angelika (1930–2016) and Anna Barbara (born 1936), and a son, Timo (born 1944). He was transferred to the riding school in Soltau, as a rider he successfully participated in domestic and international riding competitions. It participated in the Battle of the Bzura, during which Choltitz was wounded. On 15 August 1944, the Paris police went on strike, followed on 19 August by a general insurrection led by the French Communist Party. The German garrison under Choltitz fought back but was far too small to quell the uprising, and they lost control of many public buildings, many roads were blocked, and German vehicles and communications were damaged. With the help of the Swedish consul general in Paris, Raoul Nordling, a ceasefire was brokered with the insurgents on 20 August, but many Resistance groups did not accept it, and a series of skirmishes continued on the next day. On 23 August, Hitler gave the order to destroy the city by cable: "Paris must not pass into the enemy's hands, except as a field of ruins." ("Paris darf nicht oder nur als Trümmerfeld in die Hand des Feindes fallen"), after which explosives were laid at various bridges and monuments (which later had to be de mined). With the arrival of Allied troops on the edge of the city at dawn the next day on the 24th, Choltitz made the decision not to destroy the city, and on 25 August, surrendered the German garrison, not to the Supreme Allied Command, but rather to representatives of the provisional government, the Free French. Hitler did not completely give up on the destruction, with the Luftwaffe conducting an incendiary bombing raid on 26 August, and V2 rockets fired from Belgium, causing extensive damage.) where he took credit for disobeying Hitler's orders and saving Paris because of its obvious military futility, his affection for the French capital's history and culture, and his belief that Hitler had by then become insane, and his version of events were the basis for the 1965 book and 1966 film, Is Paris Burning? (repeated as factual in many sources, and a 2019 publication). His motivation not to destroy the city may have been in part because it was a futile and destructive gesture, but also in order to ensure his better treatment after capitulation. The memoirs also state that he was persuaded to spare the city in part by an all night meeting with Nordling on the night of 24 August. This event was depicted in the 2014 film Diplomacy in which Nordling persuades Choltitz to spare the city in return for a pledge to protect his family, which was reported as factual following the publication of his memoirs in some newspaper stories, He did hold several meetings with Nordling, along with the president of the municipal council, Pierre Taittinger, hoping to limit the bloodshed and damage to the city, and which led to the release of some political prisoners.
Тұтқындық және кейінгі өмір
Чолтиц соғыстың қалған бөлігінде Трент-паркте, Лондонның солтүстігінде, басқа да жоғары тұрған неміс офицерлерімен бірге ұсталды. Кейіннен Чолтиц Миссисипидегі Клинтон лагеріне ауыстырылды. Оған қарсы ешқандай айып та қойылмады, ол 1947 жылы тұтқыннан босатылды. 1956 жылы ол соғыстағы штаб-пәтері болған Париждегі Мюриц қонақүйіне барды. Көптен бері қонақ үйдің бас бармені барда, "мүмкін емес деңгейде дұрыс" осал денелі, тоқпанды адамды, дауазданғандай шарлап жүргенін таныды. Барда қонақ үйдің менеджерімен кездескен соң, ол бұрынғы бөлмесін көруді сұрады. Бөлмесін он бес минуттан аспай көріп, менеджердің шампан ұсынысын қабылдамай, Пьер Тайтингермен кездесу үшін қонақ үйден шықты. Чолтиц 1966 жылдың 5 қарашасында Баден-Баден қалалық ауруханасында ұзақ жылдардан бері соғыс салдарынан туған аурудан (өкпе эмфиземасы) қайтыс болды. Төрт күннен кейін ол Баден-Баден қалалық зиратына, француздық жоғары шенді офицерлердің, оның ішінде полковниктер Вагнер (Баден-Баденнің әскери қолбасшысы), Равинель және Омезон қатысуымен жерленді. Баден-Баден Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Германиядағы француз штабы болды. Чолтиц Лька Прудницадағы қамалдың соңғы неміс иесі болды, оның туған жері (1945 жылға дейін Германияның Грэфлих Визе бөлігі болған). 2016 жылы оның ұлы Тимо Прудникке сапары барысында оны қайтаруға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізбеді.
Choltitz was held for the remainder of the war at Trent Park, in north London, with other senior German officers. Choltitz later was transferred to Camp Clinton in Mississippi. No specific charges were ever filed against him, and he was released from captivity in 1947. In 1956 he visited his wartime headquarters at the Hôtel Meurice in Paris. Reportedly the long time head barman of the hotel recognized the short, rotund man with "impossibly correct posture" wandering around the bar as if in a daze. After the manager of the hotel met him in the bar, he asked to see his old room. After seeing his old quarters for no more than fifteen minutes, Choltitz declined the manager's offer of champagne and left the hotel to meet with Pierre Taittinger. Choltitz died on 5 November 1966 from a longstanding war illness (pulmonary emphysema) in the city hospital of Baden Baden. Four days later, he was buried at the city cemetery of Baden Baden in the presence of high ranking French officers, including colonels Wagner (Military Commander of Baden Baden), Ravinel, and Omézon. Baden Baden was the French headquarters in Germany after the end of the Second World War. Choltitz was the last German owner of the castle in Łąka Prudnicka, his birthplace (until 1945 it had been part of Germany as Gräflich Wiese). In 2016 his son, Timo, tried to get it back during his visit in Prudnik, but without success.
Соғыс қылмыстарына қатысы
Трент-парктегі тұтқындалуы кезінде офицерлердің көптеген жеке әңгімелерін стратегиялық ақпарат алу үмітімен британдықтар жасырын түрде жазды. Мұндай әңгімелердің бірінде, 1944 жылдың 29 тамызында, Чолтиц: "Менің жасаған ең жаман жұмысым, алайда мен оны үлкен тұрақтылықпен жасадым, – еврейлерді жою болды. Мен оны мұқият және толық орындадым" деді. Рэндалл Хансен бұл туралы нақты дәлелдердің жетіспеуін айтады, бірақ көптеген неміс генералдары қылмыстар жасағандықтан, Чолтиц еврейлерді қырғынға салуға бұйрық берген болуы мүмкін, тіпті ықтимал. Ол: "Чолтицтің жасына, әлеуметтік статусына және қызметіне сәйкес, ойсыз антисемит болғанына сену оңай" деп атап өтті. Тарихи арнаның "Вермахт" (2008) атты 5 бөлімдік сериалында таңдалған әңгімелер драматизацияланды. "Қылмыстар" атты эпизодта генерал фон Хольтиц 1944 жылдың қазан айында былай деді:
During his internment in Trent Park many of the officers' private conversations were secretly recorded by the British in the hope that they might reveal strategic information. In one such conversation, on 29 August 1944, Choltitz was quoted as saying "The worst job I ever carried out which however I carried out with great consistency was the liquidation of the Jews. I carried out this thoroughly and entirely." Randall Hansen says that there is a lack of corroboration but that since many German generals committed atrocities it is possible, even probable, that Choltitz ordered the massacre of Jews. He observed that "it is easier to believe that Choltitz was the sort of unreflective anti Semite that one would expect, given his age, class and profession." Selected transcripts were dramatized in the History Channel 5 part series The Wehrmacht (2008). In the episode "The Crimes", General von Choltitz is quoted as saying in October 1944,
Ең болжамдысы, Чолтиц нацистер еврейлерге қарсы жаппай қырғын жасап жатқанын толық білген. Мысалы, Чолтиц нацистер Севастопольден 36 000 еврейді атып өлтіргенін есептеді.
At the very least, Choltitz was fully aware that the Nazis were committing mass murder against the Jews. For example, Choltitz estimated that the Nazis shot 36,000 Jews from Sevastopol.
Танымал мәдениетте
Is Paris Burning? - 1966 жылы шыққан француз-американдық актерлік ансамбль, Герт Фребе Чолтицтің рөлін сомдаған. (Чолтиц бұл фильм Еуропа мен Америкада кеңінен көрсетілімге шыққан кезде қайтыс болды). Дипломатия - 2014 жылы Волкер Шлёндорф режиссерлік еткен француз-неміс фильмі, Кирилл Гелидің "Дипломатия" пьесасы негізінде түсірілген. Париждің азат етілуіне бір күн бұрын Чолтицтің Мейриц қонақ үйіндегі штаб-пәтерінде болған оқиғаларды бейнелейтін бұл фильмде Нильс Ареструп Чолтиц рөлін ойнайды. Өлілердің құпиялары: Гитлер әскерлерін тыңдау – МИ19 неміс әскери тұтқындарына қалай тыңдау құралдарын орнатқандығын зерттейтін PBS деректі фильмі. Pod presją (Қысым астында): 2015 жылы Дагмара Спольняк түсірген поляк деректі фильмі.
Is Paris Burning?, a French American ensemble cast production of 1966, with Gert Fröbe playing Choltitz. (Choltitz died around the time this film was being generally released in Europe and America). Diplomacy, a French German film of 2014 directed by Volker Schlöndorff, based on the play Diplomatie by Cyril Gely. Depicting events in his headquarters at the Hotel Meurice the night before the Liberation of Paris, Niels Arestrup portrays Choltitz. Secrets of the Dead: Bugging Hitler's Soldiers, a PBS documentary which examines how MI19 spied on senior German prisoners of war. Pod presją (Under pressure): a Polish documentary directed in 2015 by Dagmara Spolniak.