Кіріспе

18-19 ғасырдағы аргентиналық әскери жетекші, экономист, саясаткер және журналист (1770–1820) Мануэль Хосе Хоакин дель Корасон де Хесус Белграно и Гонсалес (3 маусым 1770 – 20 маусым 1820), көбінесе Мануэль Белграно (maˈnwel βelˈɣɾano) деп аталады, аргентиналық мемлекеттік қызметкер, экономист, заңгер, саясаткер, журналист және әскери жетекші болды. Ол Аргентинаның тәуелсіздік соғыстарына қатысып, Аргентинаның туына айналған суретті жасады. Аргентиналықтар оны елдің негізін қалаушылардың бірі санайды. Белграно Буэнос-Айресте итальяндық кәсіпкер Доминго Белграно и Пери мен Мария Жозефа Гонсалес Касероның төртінші баласы ретінде дүниеге келді. 1789 жылғы француз революциясы кезінде Испанияда университетте оқып жүргенде ол ағартушылық дәуірінің идеяларымен танысты. 1794 жылы ол Рио-де-ла-Платаның вице-корольдігіне оралды, онда ол Буэнос-Айрестің криол халқының көрнекті мүшесі болды; ол жаңа саяси және экономикалық идеяларды таратуға тырысты, бірақ жергілікті пенинсуларлардан қатты қарсылық көріп, олардың тарапынан қабылданбады. Бұл қабылдамаушылық оны Испанияның отаршылдық режимінен елдің үлкен дербестігіне жетуге ұмтылдырды. Бастапқыда ол Карлота Хоакинаның француздықтар Испания королі Фердинанд VII-ді жарым арал соғысы кезінде тұтқындаған кезде вице-корольдіктің регенті болуына қолдау көрсетті. Белграно 1810 жылғы 25 мамырда вице-король Бальтасар Идальго де Циснеросты биліктен қуған мамыр революциясын қолдады. Ол биліктен қуылғаннан кейін билікті алған Primera Junta-ның дауыс беруге құқығы бар мүшесі болып сайланды. Хунтаның өкілі ретінде ол 1810-1811 жылдардағы Парагвайға жасалған сәтсіз жорықты басқарды. Белграно әскерлері Бернардо де Веласкодан Парагвари және Такуари шайқастарында жеңіліске ұшырады. Оның әскері жеңілгенімен, әскери жорық Парагвайдың 1811 жылғы мамыр айында тәуелсіздік алуына әкелген оқиғалар тізбегін бастады. Ол Росарио маңына шегініп, Уругвай өзенінің шығыс жағынан күтілетін роялистік шабуылдан қорғау үшін нығайтты. Сол жерде ол Аргентина туының дизайнын жасады. Бірінші Триумвират туды бекітпеді, бірақ байланыс баяу болғандықтан Белграно бұл туралы бірнеше аптадан кейін ғана білді, сол кезде ол Жоғарғы Перудан келген роялистік әскерлерге қарсы стратегиялық жағдайы нашар болғандықтан Хухуйдағы Солтүстік армиясын нығайтып жатқанда. Ол Жоғарғы Перудан келген роялистік әскерлерге қарсы стратегиялық жағдайы нашар болғандықтан Хухуй провинциясының барлық халқын Сан-Мигель-де-Тукуманға эвакуациялаған Хухуй Exodus-қа бұйрық берді. Тукуман шайқасындағы оның қарсы шабуылы стратегиялық маңызды жеңіске әкелді, одан кейін Пьо Тристанның роялистік әскерін Салта шайқасында толық жеңіске жеткізді. Алайда, оның Жоғарғы Перуға жасаған терең шабуылдары Вилькапуджио және Айохумадағы жеңістермен аяқталды, бұл Екінші Триумвиратты оның орнына жаңадан келген Хосе де Сан-Мартинды Солтүстік армиясының қолбасшысы етіп тағайындауға мәжбүр етті. Осы кезде Ассамблея дель Ано XIII Белграноның туын ұлттық соғыс туы ретінде пайдалануға рұқсат берді. Белграно Бернардино Ривадавиямен бірге революциялық үкіметке қолдау іздеу үшін Еуропаға дипломатиялық миссияға барды. Ол Аргентинаның тәуелсіздігін жариялаған (1816) Тукуман конгресіне қатысу үшін уақытында оралды. Ол инка ұрпағынан басшылық етушісі бар конституциялық монархия құру жоспарын ұсынды. Бұл ұсынысты Сан-Мартин, Мартин Мигель де Гумес және көптеген провинциялық делегаттар қолдады, бірақ Буэнос-Айрес делегаттары оны қатаң түрде қабылдамады. Тукуман конгресі оның туын ұлттық ту ретінде пайдалануды бекітті. Осыдан кейін Белграно Солтүстік армиясының қолбасшылығын қайтадан қабылдады, бірақ оның миссиясы Сан-Мигель-де-Тукуманды роялистердің алға басуынан қорғаумен шектелді, ал Сан-Мартин Анд армиясын Анд арқылы балама шабуылға дайындады. Жозе Гервасио Артигас пен Эстанислао Лопес Буэнос-Айреске шабуыл жасауға дайын болған кезде, ол әскерін оңтүстікке жылжытты, бірақ оның әскерлері 1820 жылдың қаңтарында бүлік көтерді. Белграно 1820 жылғы 20 маусымда сусыраудан қайтыс болды. Оның соңғы сөзі: "¡Ай, Патрия миа!" (Ой, менің отаным!).

Шығу тегі

Мануэль Хосе Хоакин дель Корасон де Хесус Белграно 1770 жылдың 3 маусымында Буэнос-Айресте, әкесінің үйінде дүниеге келді. Үй Санто-Доминго монастырының жанында, Санто-Доминго көшесінде, Мартин-де-Турс және Сантисима-Тринидад көшелерінің арасында орналасқан (бұл көшелердің қазіргі атаулары тиісінше "Белграно", "Дифенса" және "Боливар"). Қала әлі кішкентай болғанымен, Белграно отбасы оның ең бай аудандарының бірінде тұрды. Мануэль Белграно келесі күні Буэнос-Айрес қалалық соборында крещениеден өтті. Америкада туылғандықтан ол криолло саналды, ол жартыарал тұрғындарынан төменгі әлеуметтік топқа жатты. Оның әкесі Доминго (алғашқы итальянша аты Доменико Белграно Пери) Италияның Лигурия аймағындағы Империя қаласынан шыққан. Домингоның анасының тегі Пери, ол оны испан тіліне Перес деп аударды; әкесінің тегі Бельграно – сөзбе-сөз "Fairwheat", яғни жақсы астық өндірісін білдіретін атау. Ол өзінің "Доменико" есімін испан тіліндегі "Доминго" деп өзгертті. Ол Испания королінің Америкаға көшіп баруға рұқсат берген итальяндық саудагер болды және Испания, Рио-де-Жанейро және Ұлыбританияда байланыстары болды. Ол бірнеше жылдан кейін ұлы Мануэль басқарған Буэнос-Айрес сауда консулдығының құрылысын итермеледі. Мануэль Белграноның анасы Мария Хосефа Гонсалес Ислас и Касеро болды, ол Аргентинаның Сантьяго-дель-Эстеро қаласында дүниеге келді. Бұл отбасы Эскаладалардан кейін Буэнос-Айрестегі екінші бай отбасы еді.

Еуропалық зерттеулер

Белграно өзінің алғашқы білімін Сан-Карлос мектебінде аяқтады, онда латын, философия, логика, физика, метафизика және әдебиетті оқыды; ол 1786 жылы бітірді. Доминго саудагерлік қызметте жетістікке жетіп, екі ұлы Франсиско мен Мануэльді Еуропаға оқуға жіберді. Ол олардың коммерция саласын меңгергенін күтті, бірақ Мануэль заңгер болуды шешті. Белграноның жетістіктері соншалық болды, ол Папа Пий VI-ға тыйым салынған әдебиеттерді, тіпті еретик деп саналатын кітаптарды оқуға рұқсат алды, тек астрологиялық және ұятты кітаптарды қоспағанда. Осылайша ол Испанияда тыйым салынған Монтескье, Руссо және Филандьери сияқты авторлармен байланысқа келді. Белграно Испанияның зиялы элитасының жанында оқыды, ал сол кезде француз төңкерісі туралы қызу пікірталастар болып жатты. Теңдік пен бостандық принциптері, Адам және Азамат Құқықтары Декларациясының жалпылама сипаты және патшалардың құдайдан келген билігіне сын үнемі талқыланып отырды. Бұл идеяларды қолдаушылар арасында Испания осыған ұқсас принциптер бойынша қайта құрылуы керек деп ойланды, ал мұндай ойды сынға алғандар тиран немесе ескірген идеялардың жақтаушылары деп есептелді. Алайда, испан ағартушылығы француз ағартушылығынан сәл өзгеше болды, өйткені ол әлі де дінді және монархияны құрметтеді. Осылайша, жаңа ықпалға қарамастан, Белграно берік католик және монархист болып қалды. Белграно тірі тілдерді, саяси экономиканы және қоғамдық құқықты зерттеді. Оған ең көп әсер еткен авторлар Педро Родригес де Кампоман, Гаспар Мельхор де Жовелланос, Адам Смит және Франсуа Кесней болды. Еуропада болған кезінде Белграно Саламанка университетінің Рим заңнамасына, сот тәжірибесіне және саяси экономикаға арналған академиясының президенті болды. Бұл жарияланым, Белграноның басқа еңбектерімен бірге, оның физиократтар идеялары мен Антонио Женовезидің неомеркантилистік ойларының үйлесімін ұнатқанын көрсетті. Оның пікірінше, бұл Аргентинаның тәуелсіздігін қолдауға болатын дұрыс экономикалық модель болды. 1794 жылдың 3 маусымында Буэнос-Айреске оралғанға дейін Белграноны Дон Диего де Гардоки Буэнос-Айрес сауда консулдығының "мұңгілік хатшысы" етіп сайлады, бұл патша атынан сауда және өнеркәсіптік мәселелерді қарастырған жаңа жергілікті мекеме болды. Бұл күн кейіннен Аргентинада Экономист күні деп белгіленді. Ол 1810 жылға дейін осы лауазымда қалды, сауда дауларын шешіп, ауыл шаруашылығын, өнеркәсіпті және сауданы дамытты. Экономикалық жүйеде үлкен өзгерістер жасауға еркіндігі жеткіліксіз болғандықтан, ол білім беруді жақсартуға көп күш жұмсады. Кампоманның ықпалымен ол елдердің нағыз байлығы – адамның тапқырлығы екеніне, ал индустрияландыруды дамытудың ең жақсы жолы – білім беру деп сенді. Белграно консулдық комитетінің мүшелерімен жиі пікір алмасты, олардың барлығы Кадиспен монополиялық саудаға қатысы бар күшті мүдделері бар саудагерлер болды. Ол еркін сауда идеяларының ықпалымен көптеген ұсыныстар жасады. Осы кезде Белграно "Саудагерге ең жақсы жағдайда сатып алуға еркіндік болуы керек, және ол ең жақсы пайда табу үшін ең жақсы бағамен қамтамасыз етілген жерде жасауы табиғи" деп ойлады. Одан бөлек, жастарға беделді және табысты мансаптарды ұсыну үшін теңізшілік және сурет салу мектептерін де қарастырды. Мектептер консулдықтың жанында орналасқан, сондықтан Белграно олардың дамуын оңай бақылай алды. Мектептер үш жыл бойы жұмыс істеді, содан кейін Испания монархиясынан Мануэль Годойдың бұйрығымен жабылды, ол оларды колония үшін қажетсіз сән-салтанат деп санады. Буэнос-Айрес оларды ұстап тұра алмайтындай сезілді. Белграно өзінің досы Мартин де Алтолагирренің тәжірибесінен кейін зығыр мен қымыз өндірісі арқылы ауыл шаруашылығының әртараптануын дамытуға тырысты. Ол бидай бағасын бақылау үшін оның қорын құруды ұсынды. Ол сонымен қатар былғарыны елдің өнімі ретінде тануға тырысты, осы арқылы оның саудалық әлеуетін дамытуға көмектесуді көздеді. Бұл ұсыныстардың ешқайсысы қабылданбады. Ол жергілікті экономиканы көтермелеуге, ауыл шаруашылығын әртараптандыруға немесе Пампас аймағын ағаштан тазартуға көмектесетін жетістіктерге сыйлық беру жүйесін жасады. Жүйе күтілгендей жұмыс істемеді, ешкім талаптарға сай келмегендіктен, мұндай сыйлық ешқашан берілмеді. Ол Франсиско Кабельо и Месаның басшылығымен қаладағы алғашқы газет – "Телеграф Меркантилді" құруға көмектесті. Ол Мануэль Хосе де Лаварденмен бірге жұмыс істеді және екі жүзге жуық санын редакциялады. Газет 1802 жылы вице-патшалық билігінің өкілдерімен туындаған қақтығыстардың салдарынан жабылды, олар газетте жарияланған сын-ескертпелер мен пародилерді ұнатпады. Ол Гиполито Виетес басқарған "Ауыл шаруашылығы, сауда және өнеркәсіп апталығында" да жұмыс істеді. Ол осы газетті экономикалық идеяларын түсіндіру үшін пайдаланды: өнімді өндіру және экспорттау, өндіріске қажетті шикізатты импорттау, сәндік тауарларды немесе жергілікті жерде өндірілетін немесе алынатын шикізатты импорттаудан аулақ болу, тек маңызды өнімдерді импорттау және сауда флотын иелену. Газет "Тарих, география және статистика философиясына" маманданған. Көптеген революциялық принциптер эсселер түрінде ұсынылды. Белграноның Еуропада болған кезінде сифилис симптомдары пайда болды. Бұл ауру оны консулдықтағы жұмысынан ұзақ үзілістер жасауға және оның демалыс кезінде осыған ұқсас идеялары бар туысы Хуан Хосе Кастеллині ізбасар ретінде ұсынуға мәжбүр етті. Комитет мүшелерінің қарсылығы Кастеллинің бекітілуін 1796 жылға дейін кешіктірді.

Британдық шабуылдар

Белграно 1797 жылы Испания вице-королі Педро Мело де Португалияның қалалық милиция капитаны болып тағайындалды. Сол кезде Белграно консулдықта жұмыс істеді және әскери мансапқа қызығушылық танытпады. Вице-король Рафаэль де Собремонте британдықтардың шабуылына қарсы тұру үшін милиция құруды сұрады, бірақ ол оған қызығушылық танытпады. Оның әскери қақтығысқа алғашқы қатысуы Уильям Карр Бересфорд басшылығымен 1600 сарбазбен келген британдықтардың Буэнос-Айресті басып алуымен болды – бұл Рио-де-ла-Платаның бірінші британдық шапқыншылығының бөлігі еді. Белграно ескертуді естіген соң бірден бекініске барып, күреске қосылу үшін мүмкіндігінше көп адамды жинады. Бірақ көптегендерінің формальды дайындығы болмағандықтан, олар тәртіпсіз жүріп кетті. Белграно британдықтардың бір оғы оның қорқып шашыраған сарбаздарын таратып жібергеннен кейін оларды таратуға бұйрық берді. Кейін Белграно өзінің өмірбаянды жазғанда, сол кезде милиция ісінің ең қарапайым білімі болмағанына өкінетінін жазды. Британдықтар қаланы басып алғаннан кейін, барлық испандық шенеуніктер британдық тәжге адалдық ант беруге шақырылды. Белграно консулдықтағылардың вице-корольге қосылу үшін қаладан кетуі керек деп ойлады, бірақ қалғандары келіспеді. Олар британдықтардың талабына бойынсұнды, ал Белграно бас тартты. Ол «біздің ескі билеушімізді немесе ешқандай билеушіні» қалағанын айтты. Ант беруге мәжбүр болмас үшін ол Буэнос-Айрестен қашып, Банда-Ориенталдағы Мерседес шіркеуінде пана тапты. Британдықтардың қайта оралуы күтіліп, қала осы мүмкіндікке дайындыққа кірісті. Белграно қаланы қайта басып алғаннан кейін Буэнос-Айреске оралды және Линьерстің басшылығына өтті. Ол Корнелио Сааведра басқаратын Патрициандар полкінің сержанты болып тағайындалды және әскери стратегияны оқуға кірісті. Басқа шенеуніктермен келіспеушіліктерден кейін ол сержанттық лауазымынан кетіп, қайтадан Линьерстің басшылығында қызмет етті. 1807 жылдың шілдесінде жаңа британдық шабуыл болды. Шайқас кезінде ол Балбиани басқаратын дивизияның далалық көмекшісі болды. Белграно консулдықтағы жұмысын жалғастырып, әскери оқуын тоқтатты. Француз тілін білгендіктен, ол британдық офицер Роберт Крауфурдпен қысқа сұхбаттасты, ол тәуелсіздік қозғалысына британдық қолдау көрсетуді ұсынды. Белграно ұсыныстан бас тартты, себебі Ұлыбритания Еуропадағы оқиғаларға назарын аударса, қолдауын кері алып алуы мүмкін деп күдіктенді, ал онда революционерлер испандық қарсы шабуылға қарсы тұруға күшсіз болар еді.

Карлотизм

Мануэль Белграно Рио-де-ла-Платадағы карлоттық саяси қозғалыстың басты қолдаушысы болды, бұл Испанияның Франциямен соғыста болған Еуропадағы жаңа оқиғаларға жауап ретінде туындады. Байондағы бас тартулар арқылы испан патшасы Фердинанд VII тақтан түсіріліп, түрмеге қамалды, ал француз Жозеф Бонапарт француз жеңімпаздары тарапынан Испания патшасы етіп тағайындалды. Бұл вице-корольдікте жартылай билік бослығына алып келді, себебі жаңа патшаның заңдылығы барлық тараптардан қабылданбады. Карлоттық қозғалыстың мақсаты – биліктен қуылған патшаның орнына сол кезде Рио-де-Жанейрода тұратын Фердинандтың қарындасы Карлота Хоакинаны қою болды. Бұл жоба испан колонияларына Жаңа Дүниеде көбірек автономия, тіпті тәуелсіздік алудың бір жолы ретінде қолдау тапты. Белграно Карлотамен үздіксіз хат алмасып тұрды және Кастелли, Виейтес, Николас Родригес Пенья және Хуан Хосе Пасо сияқты көптеген тәуелсіздік жақтастарын жобаға қосылуға көндірді. Алайда, жобаға күшті қарсылық туды. Карлота Португалияның ханзадасы Жоау VI-ға үйленгендіктен, көптеген адамдар карлотизмді португалдық экспансияны жасыру үшін жасалған амал деп ойлады. 1810 жылға қарай бұл жоба ұмытылды. Линердің орнына Еуропадан Балтасар Идальго де Сиснерос деген жаңа вице-король келді. Белграно Линиерді карлоттық жоспардың пайдалылығына көндіре алмады, сондықтан ол оны вице-корольдікке бас тартуға көндіруді мақсат етті, өйткені Линиер испан патшасы тарапынан вице-король ретінде бекітілген еді. Сиснерос, Севилья хунтасы тарапынан тағайындалған, мұндай заңдылыққа ие болған жоқ. Линиер бұл ұсыныстан да бас тартты және қарсылықсыз билікті Сиснеросқа тапсырды. Кейін Белграно жаңа вице-корольді «Correo de Comercio» атты жаңа газет басылымдарын шығаруға көндірді. Бұл оған газеттің дамуын талқылау сылтауымен басқа революциялық көшбасшылармен кездесуге мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ Сиснеросқа портта шетелдік саудаға рұқсат берген кезде қолдау көрсетті (бұрын тек испан кемелеріне ғана рұқсат берілетін), бірақ бұл шешімді испан саудагерлері қатты қабылдамады. Әділетгер Мариано Морено «Хасендадостардың өкілдігі» атты экономикалық эссе жазды, ол Сиснеросты еркін сыртқы сауданы сақтауға көндірді. Кейбір тарихшылар, мысалы Мигель Анхель Ссенна, эссе шын мәнінде Белграноның жұмысы немесе Белграно жазған жоба негізінде Мореноның жұмысы деп санайды. Белграно мұндай жұмысты өзі ұсына алмаған болуы мүмкін, өйткені ол саяси лауазымда болды және оның бұрын Сиснеросқа қарсылығы оның қабылданбауына әкелуі мүмкін еді. Белграно 1810 жылдың сәуір айында консулдықтағы қызметінен кетіп, елдік жерге көшіп кетті. Біраз уақыттан кейін ол достарынан Буэнос-Айреске оралып, революциялық қозғалыстарға қосылуын сұраған хат алды.

Мамыр революциясы

Жарым арал соғысы Испания үшін жақсы қалыптаспады, ал 1810 жылдың мамырында Севильяның жеңіліске ұшырағаны және Севилья хунтасының таратылғаны туралы хабармен кеме келді. Испания королінің болмауы және Циснеросты тағайындаған хунтаның мойындалмауы салдарынан көптеген адамдар вице-корольдің билігінен айырылғанын ойлады. Циснерос кемемен келген барлық газеттерді жинап, жаңалықты жасыруға тырысты, бірақ Белграно мен Кастелли олардың біреуін алуға қол жеткізді. Белграно мен Сааведра, әскери және зиялы қауымды ұсынып, Циснероспен ашық кеңес өткізуді сұрады, бірақ жауап алмады. Циснерос әскери жетекшілерді шақырып, олардың қолдауын сұрады, бірақ олар оның вице-корольдігінің заңдылығына күмән келтіргендіктен бас тартты. Ол өзінің туысы Кастеллидің ұстанымын қолдады, ол халықтың егемендігінің қайтарылуы тұжырымын түсіндірді, сондай-ақ Испан Америкасы Испания короліне бағынады, бірақ Испанияның өзіне емес. Дауыс беру кезінде Кастеллидің ұсынысы Корнелио Сааведраның ұсынысымен біріктірілді, Белграно оның қолдаушыларының бірі болды. Циснеросты қызметтен шеттету және үкіметтік хунта құру жөніндегі осы бірлескен ұсыныс, басқа ұсыныстардан басымдық алды. Алайда, кабильдо нәтижеге қарамастан, Циснеросты президент етіп тағайындап, хунта құру арқылы оны билікте ұстап тұруға тырысты. Бұл ұсынысты революциялық көшбасшылар мен халық қабылдамады. 25 мамырда хунта таратылып, оның орнына Бірінші хунта құрылды, осымен үлкен дүрбелең аяқталды. Белграно көптеген жергілікті саясаткерлермен бірге осы хунта құрамына енді. Белграно оның қорғаушысы болып тағайындалды. Ол Циснерос пен Король кеңесінің мүшелерін елден қууды, Линьерсті және Кордобада жеңілген басқа да контрреволюционерлерді өлім жазасына кесуді қолдады. Кейбір тарихшылар оның Морено жазған құпия құжат – хунтаның мақсаттарына жетудің қатал жолдарын көрсететін «Операция жоспарының» жасалуын итермелегенін айтады, ал басқалары бүкіл құжатты хунтаның беделін түсіру үшін роялистер жасаған әдеби жалғандық деп санайды. Тағы да біреулер кейбір абзацтар немесе құжаттың барлығы Морено, Белграно және Иполито Виейтес арасындағы бірлескен еңбектің нәтижесі болуы мүмкін деп күдіктенеді.

Парагвайға экспедиция

Пирмера-Хунта құрылғаннан кейін үш ай өткен соң Мануэль Белграно Корриентес, Санта-Фе, Парагвай және Банда-Ориенталға қолдау жинау үшін жіберілген әскердің бас қолбасшысы болып тағайындалды. Бірнеше күннен кейін оның мақсаты нақтыланды: Парагвайға бару. Хунтаға патриоттық партияның күшті екендігі және кішкентай әскердің билікті бағындыруы жеткілікті екендігі туралы хабарлама жетті. Осы ақпаратқа сеніп, Белграно Парагвайға екі мақсатпен аттанды: Парагвайдағы Хунтаны мойындау немесе Буэнос-Айреспен достық қарым-қатынаста болатын жаңа үкімет құру. Белграно 24 шілдеде Парагвайда өткен бас жиналыста Буэнос-Айрес Хунтасы талқыланғанын білмеді, олар оны қабылдамай, Испанияның Регенттік Кеңесіне адал болуға шешім қабылдады. Белграно екі жүзге жуық адаммен бірге Парана өзенінің төменгі ағысына қарай, көбірек адамдарды жинау үмітімен солтүстікке бет алды. Сан-Николас және Санта-Фе қалаларының Бланденгуес полктерінен келген сарбаздар жол бойы оларға қосылды, ал кейін Хунта тағы екі жүз сарбаз жіберді. Әскерді жол бойындағы көптеген адамдар құшақтап алды, олар сыйлықтар мен жаңа сарбаздарды ұсынды. Нәтижесінде, әскердің құрамында 950-ге жуық адам болды, олар жаяу және атты әскерден тұратын, әрқайсысы бір артиллериялық құралмен жабдықталған төрт бөлімге бөлінді. Қазан айының соңында әскер Курусу Куатиада тоқтады, онда Белграно Корриентес және Япейу арасындағы ескі шекаралық дауды шешті. Ол Курусу Куатиа мен Мандисовиге тиесілі аумақтарды анықтады және олардың қалалық жоспарын шіркеу және мектептің айналасында ұйымдастырды. Қараша айында әскер Апипе аралының жанындағы Парана жағалауына жетті, онда Белграно миссияларда тұратын жергілікті тұрғындарға көмек көрсету шараларын қабылдады. Хунтаның өкілі ретінде ол оларға толық азаматтық және саяси құқықтар берді, жер берді, Біріккен Провинциялармен сауда жасауға рұқсат берді және мемлекеттік немесе діни лауазымдарды атқаруға қойылған шектеулерді алып тастады. Алайда, Хунта кейіннен одан болашақта мұндай өзгерістерге рұқсат алуды талап етті. Осыдан кейін әскер Парагвайға шабуыл жасау үшін бекініс ретінде пайдаланылған Канделярияға көшті. Жер бедері парагвайлық губернатор Веласкоға Белграноға қарсы айқын артықшылық берді: Paraná өзені, шамамен кеңдігі, тиімді табиғи кедергі болды, ал оны кесіп өткеннен кейін патриоттық әскер азық-түліксіз жер арқылы ұзақ қашықтыққа өтуге мәжбүр болар еді. Батпақтар, төбелер, өзендер мен көлдер әскерді баяу жылдамдықпен қозғалуға мәжбүр етіп, мүмкін болатын кері шегінуді қиындатар еді. 19 желтоқсанда Парана бірнеше қайықпен кесілді, ал Кампичуэло шайқасы кезінде 54 парагвайлық сарбаздан тұратын алдын ала жасақ қашуға мәжбүр болды. Белграно Мбаэ төбесінен Веласко әскерін көрді және саны жағынан кем болғанына қарамастан, ол әскерлерінің моральдық күшіне сеніп, шабуылға бұйрық берді. Парагвай шайқасы басталғанда патриоттар қысқа уақытқа басымдыққа ие болды, бірақ ақыр соңында Веласко, басым күштерімен, жеңіске жетті. 10 адам қаза тауып, 120 сарбаз тұтқынға алынғанымен, Белграно күресті жалғастыруды қалады, бірақ оның офицерлері оны кері шегінуге көндірді. Әскер Такуариге қарай жолға шықты, оны Йегрос пен Кабанас әскерлері тығыз бақылады. Бұл екі әскерде үш мыңға жуық сарбаз болса, Белгранода бар болғаны төрт жүзге жуық сарбаз болды. Олар 9 наурызда Такуари шайқасында көптеген бағыттан шабуылға ұшырады. Саны жағынан кем және тең емес күресте жеңіліп, Белграно бас иіп беруден бас тартты. Ол қалған 235 адамын қайта ұйымдастырып, хатшысына барлық құжаттары мен жеке қағаздарын жаудың қолына түсуіне жол бермеу үшін өртеп жіберуді бұйырды. Белграно әскерлер мен артиллерияның бірнеше минут бойы атыс жасауын ұйымдастырды, бұл парагвайлық сарбаздардың шашырауына себеп болды. Атыс тоқтағаннан кейін Белграно қарулы келісімді сұрады, Кабанасқа Парагвайға жеңу үшін емес, көмек көрсету үшін келгенін айтты; оған қарсы ашық қарсылықты ескере отырып, ол провинцияны тастап кетеді. Кабанас келісті, бірақ қалған топ бір күн ішінде провинцияны тастап кетуі керек екенін мәлімдеді. Парагвайға жасалған жорық Белграно үшін толық әскери жеңіліс болды. Алайда, осы қақтығыстың салдары парагвайлықтарды Беласконы жергілікті хунтамен алмастыруға және Испаниядан тәуелсіздік жариялауға итермеледі. Жозе Гаспар Родригес де Франсияның басшылығымен Парагвай Буэнос-Айреспен де байланысын үзді және бірнеше жыл бойы оқшауланды.

Аргентинаның туының құрылуы

Такуаридегі жеңілістен кейін Буэнос-Айрес үкіметі (сол кезде Бірінші Триумвират) бір-біріне қайшы келетін бірқатар бұйрықтар шығарды. Біріншіден, олар оның Банда Ориенталдағы роялистермен күресуін, содан кейін қалаға оралып, жеңілістері үшін сотталуын талап етті. Бірақ оған ешқандай айып тағылмады. Ол қуылған Корнелио Сааведраның орнына Патрициандар полкінің басшысы болып тағайындалды, бірақ әскерлер оны қабылдамады және Брейдтер бүліктерін бастады. Содан кейін Триумвират Росарионы Банда Ориенталдан күтілетін роялистік шабуылдардан қорғауды өтінді. Белграно "Тәуелсіздік" және "Азаттық" деп аталатын екі батарея салды. Патриоттар мен роялистердің бір түстерді қолданғанын байқағаннан кейін, ол ақ және көк түсті Аргентина кокадасын жасады, оны Триумвират бекітті. Түстердің таңдалу себебі көбінесе Бурбон әулетіне адалдық немесе Мария Анаға деген құрметі деп есептеледі. Белграно 1812 жылдың 27 ақпанында Парана өзенінің жанындағы Росариода сол түстермен ту көтерді. Сол күні ол Пуэрредонды Солтүстік армиясының басшысы ретінде алмастырды және Ятастоға сапарлады. Ол әлсіреген шенеуніктерді, 1500-ге жуық сарбаздарды (олардың төрттен бірі ауруханада жатқан), шектеулі артиллерияны және ақшаның жоқтығын тапты. Олардың арасында Мануэль Доррего, Грегорио Араос де Ламадрид, Корнелио Зелая, Хосе Мария Пас, Диего Балкарсе және Эстакио Диас Велес болды. Қалалар Парагвайға бару жолында Белграно кездескен қалаларға қарағанда армияға көбірек қарсылық көрсетті. Салтаға роялистік генерал Хосе Мануэль де Гойенеш қауіп төндірді; Белграноға команданы қабылдап, шайқаспай шегінуге бұйрық берілді, бірақ ол бұйрыққа бағынбады. Ол Сальтадағы Кампо-Сантода база құрды, онда аурухананы жақсартты және әскери трибунал құрды. Кейіннен ол Жоғарғы Перуға шабуыл жасауға жеткілікті ресурсы жоқ екенін білген соң, Джужуиге көшті. Бірінші Триумвират Росариода жасалған туды бекітпеді, бірақ Белграно бастапқыда бұл туралы білмеді. Ол май революциясының екінші жылдығында Сальтада діни қызметкер Хуан Игнасио де Горитиден туды киелендірді. Ту бекітілмегенін білгенде, ол оны жинап алды. Сұрақтарға жауап бергенде, ол оны үлкен жеңіске дейін сақтап отыратынын айтты. Үш айдан кейін роялистік генерал Пио Тристан үш мыңнан астам әскермен солтүстікке қарай жылжып, Біріккен провинцияларға шабуыл жасауға дайын болды. Белграно тағы да үлкен әскерлерге қарсы тұрып, Джужуй қаласынан үлкен көші-қон ұйымдастырды: қаланың барлық халқы әскермен бірге шегінуге мәжбүр болды және роялистерге пайдалы ештеңе қалдырмады (жануарлар, егіндер немесе тұрғын үйлер). Қыркүйек айында колонналардың дұрыс құрылуы Лас-Пьедрас шайқасында 500 роялистік әскерге қарсы жеңіске жеткізді. Бірінші Триумвират Белграноға соғыспай Кордобаға шегінуге бұйрық берді, бірақ ол мұны істеудің солтүстік провинцияларды жоғалтуға әкелетінін ойлады. Сол кезде Бірінші Триумвиратты Белграноға көбірек қолдау көрсеткен Екінші Триумвират алмастырды. Екінші Триумвират билікке келгеннен кейін көп ұзамай XIII жылғы Ассамблеяны шақырды, оның мақсаты тәуелсіздік жариялау және ұлттық конституцияны қабылдау болды, бірақ мүшелері арасындағы саяси даулар салдарынан бұл жоспар орындалмады. Ол ұлттық ту туралы ешқандай шара қабылдамады, бірақ Белграноға көк және ақ туды Солтүстік армиясының туы ретінде пайдалануға рұқсат берді. Қыркүйекте ол Хосе Мигель Диас Велес басқарған әскерлерге көмек көрсетті. Бұл жаяу әскер 600 роялистік атты әскермен шайқасты. Белграноның күшейте түсуімен олар жеңіске жетіп, Тукуман қаласын басып алды. Бұл жеңістер Аргентинаның солтүстік-батыстағы билігін нығайтып, роялистердің орталық аймаққа қарай жылжуын тоқтатты. 1821 жылға дейін Жоғарғы Перудан бірнеше отарлаушы шабуылдар болғанымен, Белграноның науқаны шешуші болып саналады.

Жоғарғы Перуге жорық

1813 жылдың маусым айында Белграно Жоғарғы Перуге шабуыл жасауға дайындалу үшін 2500 сарбаздық әскерімен Потосиде бекініс құрды. Гойенеше Оруроға көшіп, қызметтен босатылды, оның орнына Хоакин де ла Песуэла тағайындалды. Белграно аймақты басқарды және Хуан Хосе Кастеллидің бұрынғы жорығынан қалған жаман әсерді жоюға тырысты. Белграно сондай-ақ жергілікті тұрғындармен жақсы қарым-қатынас орнатты. Белграноның жоспары – Карденас пен Зелая әскерлерінің көмегімен роялистерге қарсы майдандық және қанаттан шабуыл жасау еді. Екі әскердің де құрамы шамамен 3500 сарбазды құрады. Бірақ роялистер Карденасты жеңіп, оның құжаттарын қолға түсіріп алып, осы арқылы патриоттардың жоспарларын біліп алды. 1 қазан күні Вилькапухиода Белграно күтпеген шабуылға ұшырады және бастапқыда қашқан роялистерге қарсы үстемдікке ие болды. Алайда, Песуэла патриот әскерлерінің артынан ермейтінін көрген соң, әскерін қайта ұйымдастырып, шайқасқа қайта кіріп, жеңіске жетті. Шамамен 400 сарбаз ғана аман қалды. Белграно: «Сарбаздар, біз көп шайқасқаннан кейін соғысты жеңіліске ұшыраттық. Жеңіс біздің жеңісіміз кезінде жаудың қатарына өткендіктен, бізге қиянат жасады. Маңызды емес! Ұлттың туы әлі де біздің қолымызда желбіреп тұр!» деді. Махада әскерін жинап, Кочабамбадан күш-қуат алғаннан кейін, Белграно Песуэламен тағы бір шайқасуға дайын болды, бірақ оның әскері жақсы жағдайда болған жоқ. 14 қарашада Белграно Айохума шайқасында роялистерден қайта жеңілді және әскерінің қалдықтарын Потосиге, содан кейін Жужуйге көшіруге мәжбүр болды. Екінші Триумвират Хосе де Сан-Мартинді Солтүстік армиясына басшылық етуге жіберіп, Белграноны оның оң қолға қанатқа тағайындады. Сан-Мартин Солтүстік армиясын өз сарбаздарымен күшейтеді. Белграноның ауруына байланысты Сан-Мартин кездесуге мүмкіндігінше асықты, олар Сальтадағы Ятасто бекетінде кездесті. Белграно Сан-Мартинге өзгерістер енгізуге толық еркіндік берді және Бірінші полкке басшылық етуді өз мойнына алды. Екінші Триумвират, кейіннен Жоғарғы Директор Гервасио Посадас, Белграноны Буэнос-Айреске қайтаруды және Вилькапухио мен Айохумадағы жеңілістері үшін соттауды талап етті, бірақ Сан-Мартин оның денсаулығының нашарлығына байланысты оны жіберуден бас тартты. Сан-Мартин ақыры 1814 жылдың наурызына дейін Белграноны Кордоваға жіберуге келісті. Ол сот шешімін күту үшін уақытша Лужанда орналасты және осы уақыт ішінде өзінің өмірбаянын жазды. Біраз уақыттан кейін Белграноға қарсы барлық айыптар алынып тасталды, өйткені оған қарсы нақты айып тағылмады. Жаңа үкімет Белграноның дипломатиялық қабілеттеріне сенім артып, Біріккен Провинциялардың тәуелсіздігіне қолдау көрсету үшін оны Еуропаға келіссөздер жүргізуге жіберді.

Тәуелсіздік декларациясы

1814 жылы Испания королі Фердинанд VII таққа оралып, Америкадағы үкіметтерге ауыр салдар әкелген Абсолютизмді қалпына келтіруді бастады. Белграно мен Бернардино Ривадавия Испания мен Ұлыбританиядан Біріккен Провинцияларға қолдау іздеу үшін Еуропаға жіберілді. Олар Испания королі Карл IV-нің ұлы Франсиско де Пауланың Біріккен Провинциялардың регенті ретінде таққа отыруын қолдауға тырысты, бірақ ол соңында Испания королінің мүддесіне қарсы әрекет етуден бас тартты. Дипломатиялық миссия сәтсіз аяқталды, бірақ Белграно Еуропадағы идеологияның өзгергенін білді. Француз революциясының ықпалымен республикалық үкімет құруға кең келісім пайда болды. Наполеон I үкіметінен кейін монархиялар қайтадан басымдыққа ие болды, бірақ Ұлыбританиядағыдай конституциялық монархиялар түрінде. Сондай-ақ ол Еуропалық державалардың Оңтүстік Америкадағы революцияларды мақұлдағанын, бірақ елдер анархияға түскен кезде бұл мақұлдау күшін жойғанын байқады. Белграно 1816 жылғы 6 шілдеде Тукуман конгресінде Еуропадағы дипломатиялық миссиясының нәтижелерін түсіндіру үшін жиналды. Ол жергілікті монархия құрудың Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін де аяқталмайтын анархияның алдын алуға көмектесетінін ойлады. Ол тәуелсіздік декларациясы монархиялық жүйе құрылса, Еуропалық державалар тарапынан оңай қабылданады деп санады. Осы мақсатта ол Инка жоспарын жасады: Инка цивилизациясының ақсүйектері басқаратын монархия. Ол мұның жергілікті халықтардың қолдауын табуға және испан отарлауының Инкаларға жасаған зиянын өтеуге көмектеседі деп ойлады. 9 шілдеде Конгресс Испаниядан тәуелсіздік декларациясына қол қойды. Белграно жасаған, ережесі жоқ болған ту ұлттық ту ретінде қабылданды. Инка жоспары әлі де талқыланып жатты, бірақ Конгресс соғыс салдарынан провинциялардағы бірнеше төтенше жағдайларға байланысты оны кейінге шегерді. Тамыз айында Белграно Солтүстік армиясының басшылығын қайта алды, бірақ өте шектеулі адамдар мен ресурстармен. Оған солтүстіктегі роялистерге қарсы шабуыл жасаудан аулақ болу және Тукуманда қорғаныс күйінде қалу бұйырылды. Гумес Салтада роялистердің оңтүстікке жылжуына жол бермеуге тиіс болды. Жоғарғы директор Пуэрредон Жозе де Сан Мартин жасаған балама жоспарды қолдады: Куйода Анд армиясын құру және Анд тауларын басып өтіп, Чилидегі роялистерді жеңіп, Чили флотын бақылауға алып, одан Лимадағы роялистердің бекінісіне шабуыл жасау.

Соңғы жылдар

1819 жылы Буэнос-Айрес Хосе Гервасио Артигас пен Эстанислао Лопеспен соғыста болды және Сан-Мартин мен Белгранодан әскерлерімен қайтып оралуын сұрады. Сан-Мартин бұдан бас тартты, бірақ Белграно келісті. Дегенмен, ол келмей тұрып, губернаторлар Эстанислао Лопес пен Хуан Хосе Виамонте бейбіт келіссөздерді бастау үшін сегіз күндік бітімге қол қойды. Белграноның денсаулығы сол кезде өте нашар болды, бірақ ол Армияның рухы өзісіз құлдырайды деп ойлап, отставкаға кесуден бас тартты. Ол Санта-Фе мен Кордованың арасындағы шекараға көшті, қажет болған жағдайда жағалауға немесе солтүстікке жылдамдауға мүмкіндік алатын. Денсаулығы нашарлай берді, соның салдарынан Жоғарғы Директор оған шексіз демалыс берді. Ол Фернандес де ла Крузға басшылықты тапсырып, Тукуманға көшті. Тукуман губернаторы Фелисиано де ла Мотта оның қасында тұрғанда қызметтен алынды, ал Белграно тұтқынға алынды. Абрахам Гонсалес көтеріліс ұйымдастырып, Белграноны жамандыққа итермелеуге тырысты, бірақ Белграноның дәрігері Йозеф Редхед оның нашар денсаулығына байланысты қарсылық танытты, сондықтан үкім қарапайым түрме жазасына ауыстырылды. Бернабе Араоз Тукуман үкіметін бақылауға алғаннан кейін Белграно дереу босатылды. Ол Буэнос-Айреске, ата-анасының үйіне оралды. Сол кезде Сепеда шайқасы Жоғарғы Директорлардың билігін жойды, соның нәтижесінде 20 жылдық Анархия кезеңі басталды. 1820 жылдың 20 маусымында, 50 жасында Белграно сусызданудан қайтыс болды. Соғыс барлық байлығын жеп қойғандықтан, ол кедейлікте болды және дәрігеріне сағаты мен каретасымен, соңғы қалған мүлкімен төледі. Ол Доминикан орденінің киімдеріне оралып, Санто-Доминго монастырына жерленді. Өлер алдында Белграно "Ай, Патрия миа" (испанша "О, менің Отаным") деді. Қаладағы анархиялық жағдайға байланысты Белграноның өлімі көп назарсыз қалды. Сол кезде оның өлімін жариялаған жалғыз газет – Франсиско де Паула Кастаньеда жазған El Despertador Teofilantrópico болды, ал оның жерлеу рәсіміне үкіметтік өкілдер қатыспады. Оның білім беру мекемелерінің бұрынғы студенттері келесі күндері аза тұту рәсімдерімен келді, жаңалықтар тарала бастағанда. Келесі жылы саяси ахуал аздап тұрақтанды және сол кезде министр болған Бернардино Ривадавия үлкен мемлекеттік жерлеу рәсімін ұйымдастырды. 1902 жылы Хулио Аргентино Рока президенттігі кезінде Белграноның денесі Санто-Домингоның атриумынан шығарылып, мавзолейге көшірілді. Бұл 4 қыркүйекте үкіметтік комиссия жасады, оған доктор Хоакин В. Гонсалес (ішкі істер министрлігі), Пабло Ричери (соғыс министрлігі), Габриэль Л. Суто (комиссия төрағасы), Фрай Модесто Бекко (монастырдан), Карлос Вега Белграно және полковник Мануэль Белграно (Белграноның ұрпақтары), доктор Армандо Кларос (ішкі істер министрінің орынбасары), доктор Марсиал Кирога (Армияның денсаулық сақтау инспекторы), доктор Карлос Малбран (Ұлттық денсаулық сақтау департаментінің президенті), полковник Юсто Домингес, дәрігерлер Луис Пелфуфо және К. Массо (Соғыс арсеналы) кірді. Қазба жұмысынан бірнеше сүйек, ағаш сынықтары мен шегелер табылды. Сүйектер күміс табаққа салынды, ал ертесі күні баспасөзде үлкен дау туды: La Prensa газеті Хоакин В. Гонсалес пен Ричери тістер жұлып алғанын жариялады. Екеуі де ертесі күні тістерді қайтарды. Гонсалес оларды достарына көрсету ниеті болғанын, ал Ричери Белграноның өмірбаянын жазған Бартоломе Митреге апару үшін алғанын мәлімдеді.

Жеке өмір

Мануэль Белграно 22 жасында Энкарнасьон Ескураның әпкесі Мария Жозефа Ескурамен танысты. Оның әкесі Хуан Игнасио Эскура, Мануэльдің әкесі Доминго Белграноның банкротқа ұшырағандығына байланысты олардың қарым-қатынасын мақұлдамады. Хуан Игнасио қызын Хуан Эстебан Эскураға, киім сатумен айналысатын Памплонадан келген алыс туысына үйлендірді. Хуан Игнасио мамыр революциясына қарсы болды және Испанияға қайтып кетті, әйелін Буэнос-Айресте қалдырды, бұл оған Белграномен бұрынғы қарым-қатынасын жаңаруға мүмкіндік берді. Дегенмен, ол өзінің мұрагері етіп тағайындаған бауыры Хоакин Элугио Эстанислао Белграноға жаңа туған қызына қарауды тапсырды. Осыған қарамастан, ол берілген католик және Доминик орденінің үшінші дәрежесінің мүшесі болды.

Тарихнама

Мануэль Белграноның алғашқы өмірбаяны – ол Луханда орналасқанда жазған автобиографиясы болды. Ол көп уақыт бойы жарияланбады. Оның басқа біреу жазған алғашқы өмірбаяны Хосе Игнасио Альварес Томас авторы болған "Женерал Дон Мануэль Белграноның тарихи очеркі" ("Bosquejo histórico del General Don Manuel Belgrano") еді. Альварес Томас оны Колония-дель-Сакраментодағы жерсіздігі кезінде жазды, ал оның еңбегінде жоғары саяси көзқарас байқалды. Тарихшы Бартоломе Митре "Белграно және Аргентина тәуелсіздігінің тарихы" ("Historia de Belgrano y de la Independencia Argentina") атты кітап жазды. Бұл еңбек Белграноның өзінің қарапайым өмірбаянынан асып, Аргентинаның тәуелсіздік соғысының толық суретін көрсетті. Ол "Ұлы адамдар теориясын" қолданып, тәуелсіздік соғысындағы жетістіктерді Белграноның және оның туған Буэнос-Айрес қаласының тұлғасымен байланыстырды. Осы кітапқа Митре өзі тапқан Белграноның автобиографиясы да енді. Бұл кітапқа қазіргі аргентиналық авторлар, мысалы, Далмасио Велес Сарсфилд, Хуан Баутиста Альберди (басқа провинцияларда туған) және Висенте Фидель Лопес сын айтты. Велес Сарсфилд "Ұлы адамдар теориясын" жоққа шығарды және Аргентинаның тәуелсіздігі үшін басқа провинциялардың еңбегі Буэнос-Айрес еңбегімен бірдей маңызды екенін айтты. Белграно туралы осы пікір таластары Аргентина тарихнамасының бастауы саналады. Мануэль Белграноның тарихнамалық зерттеулері қазіргі уақытта Белграно атындағы Ұлттық институтта жүргізілуде.

Нумизматика

Белграно Аргентинаның нумизматикалық тарихындағы бірнеше валюталарда бейнеленген. Ол алғаш рет 1970-1983 жылдар аралығында қолданылған 18.188 заңына сәйкес, 1, 5 және 10 песолық банкноттарда пайда болды. Кейіннен ол аргентиналық песоның 10 000 песолық банкнотасында бейнеленді, бұл айналымдағы ең ірі номинал болды. Аргентиналық австральде Белграно суреті болмаған саяси және әскери тұлғалар да болды, бірақ кейіннен 10 000 аргентиналық песолық банкноттарды австраль ретінде пайдалануға рұқсат берілді. Қазіргі аргентиналық песоның 10 песолық банкнотасында Белграноның суреті бар. 1997 және 2002 жылғы үлгілерде тек шағын өзгерістер енгізілді.